ΔΙΚΑΙΟ ΑΝΗΛΙΚΩΝ

Το Δίκαιο Ανηλίκων, αποτελεί μια σύνολη προβληματική της νομοθετικής αντιμετώπισης του ανηλίκου ως δράστη και ως θύματος.

Στα πλαίσια της πρώτης νοηματικής ενότητας εξετάζονται τα φαινόμενα της εγκληματικότητας, θυματικότητας και σωφρονιστικής μεταχείρισης των ανηλίκων σε διεθνές και εθνικό επίπεδο. Ειδικότερα, παρουσιάζονται οι διεθνείς πράξεις συμβατικού και μη χαρακτήρα του δικαίου ανηλίκων, όπως η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το νομικό καθεστώς των τέκνων χωρίς γάμο των γονέων τους, η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, οι Κανόνες του Πεκίνου, οι Κατευθυντήριες Γραμμές του Ριάντ, κ.ά, ενώ παράλληλα, επιχειρείται και μια θεωρητική ερμηνεία της εγκληματικότητας των ανηλίκων. Η πρώτη ενότητα ολοκληρώνεται με την εξέταση του φαινομένου της παγκοσμιοποίησης και τις αλλαγές που επέφερε στη νομοθετική αντιμετώπιση της νεανικής παραβατικότητας.

Στη δεύτερη ενότητα του έργου Δίκαιο Ανηλίκων, εξετάζεται το ουσιαστικό δικονομικό και σωφρονιστικό Δίκαιο Ανηλίκων, με επεξεργασία όλων εκείνων των κρίσιμων θεμάτων, που συνάπτονται με την ισχύουσα ποινική μεταχείριση των ανηλίκων στην Ελλάδα.

Ειδικότερα, παρουσιάζεται η μεταχείριση του ανηλίκου δράστη κατά τη διάρκεια της ποινικής δίκης, όπου αναλύονται ζητήματα σχετικά με την ηλικιακή διάκριση των ανηλίκων, τις ιδιαιτερότητες της ποινικής δίκης καθώς και τις βασικές αρχές που πρέπει να διέπουν την ποινική δίκη των ανηλίκων.

Στη συνέχεια, γίνεται λόγος για τα αναμορφωτικά μέτρα που προβλέπονται από τον Ποινικό Κώδικα (επίπληξη ανηλίκου, ανάθεση επιμέλειας στους γονείς, σε επίτροπο, σε ανάδοχη οικογένεια, σε ιδρύματα ανηλίκων ή σε επιμελητές ανηλίκων, κοινωφελής εργασία, αποζημίωση θύματος, συνδιαλλαγή ανήλικου δράστη και θύματος, παρακολούθηση κοινωνικών και ψυχολογικών προγραμμάτων, επιτήρηση ανηλίκου, φοίτηση σε σχολές επαγγελματικής κατάρτισης), για τη διάρκεια των αναμορφωτικών μέτρων, την άσκηση ενδίκων μέσων κατ’ αυτών καθώς και την  εγγραφή τους στο ποινικό μητρώο.

Τα θεραπευτικά μέτρα, οι προϋποθέσεις επιβολής τους, η μεταβολή και η αντικατάστασή τους, εξετάζονται στο επόμενο κεφάλαιο, όπου και παρατίθενται σχετικοί πίνακες που παρουσιάζουν τη σπανιότητα επιβολής θεραπευτικών μέτρων.

Ο ποινικός σωφρονισμός των ανηλίκων και ειδικότερα ο περιορισμός σε σωφρονιστικό κατάστημα, αναλύεται αμέσως μετά, όπου εξετάζονται οι προϋποθέσεις επιβολής ποινικού σωφρονισμού (ηλικία ανήλικου δράστη, είδος εγκλήματος, διάρκεια ποινικού σωφρονισμού, αιτιολογία επιβολής ποινής, συρροή, επιμέτρηση ποινής, απόλυση υπό όρο).

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται από πλευράς δικονομικού δικαίου, στα δικονομικά ζητήματα που προκύπτουν κατά την εκδίκαση υποθέσεων με ανηλίκους. Έτσι, στο πλαίσιο αυτό, εξετάζεται η δικαιοδοσία, η αρμοδιότητα και η συγκρότηση των Δικαστηρίων Ανηλίκων (Δικαστής Ανηλίκων, Ανακριτής Ανηλίκων, Ειδικός Εισαγγελέας Ανηλίκων), η ανάκριση, η προσωρινή κράτηση και οι περιοριστικοί όροι, η δίκη «κεκλεισμένων των θυρών», η απαγόρευση του αυτοφώρου, ο συνήγορος υπεράσπισης, τα ένδικα μέσα, το δεδικασμένο και το ποινικό μητρώο.

Το έργο ολοκληρώνεται με την παρουσίαση του θεσμού των Επιμελητών Ανηλίκων και την παράθεση του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου που αφορά, στην πρόληψη της εγκληματικότητας των ανηλίκων από την πλευρά του Υπουργείου Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, της Αστυνομίας και τα Τοπικά Συμβούλια Πρόληψης της Εγκληματικότητας (ΤοΣΠΕ).

Ιδιαίτερα χρηστικά είναι και τα Παραρτήματα, στα οποία έχουν συμπεριληφθεί η Εισηγητική έκθεση του Ν 3189/2003 (Αναμόρφωση της ποινικής νομοθεσίας ανηλίκων), η Αιτιολογική Έκθεση του Ν 3860/2010 (Βελτιώσεις της ποινικής νομοθεσίας  για τους ανήλικους δράστες) καθώς και η Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για  την πρόληψη της νεανικής εγκληματικότητας.

Συμπληρώνεται με αλφαβητικό ευρετήριο και χρηστικές υποσημειώσεις με παραπομπές σε σχετική νομολογία και βιβλιογραφία.