ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ

Το παρόν έργο έχει ως αντικείμενο την περιβαλλοντική ευθύνη, που αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα νομικά ζητήματα στο πεδίο της σύγχρονης προστασίας του περιβάλλοντος και της υγείας του ανθρώπου. Η έννοια της περιβαλλοντικής ευθύνης αντιμετωπίζεται από άποψη αστικού, ποινικού και διοικητικού δικαίου, αποτυπώνοντας με τον τρόπο αυτό τα βασικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει η νομική κοινότητα στην πράξη. Οι καταξιωμένοι στον χώρο τους εισηγητές των θεματικών ενοτήτων του έργου συνέβαλαν με το κύρος και τις γνώσεις τους στην πραγματοποίηση ενός υψηλού επιπέδου επιστημονικού συνεδρίου, το οποίο έλαβε χώρα την 26-27 Ιουνίου 2009, στο Μέγαρο ΟΛΠ, υπό την αιγίδα του ΔΣΠ σε συνεργασία με τη Νομαρχία Πειραιά, καρπό του οποίου αποτέλεσε το παρόν έργο.

Αναλυτικότερα, το έργο επιμερίζεται σε τρεις βασικούς θεματικούς άξονες: ποινική περιβαλλοντική ευθύνη, αστική περιβαλλοντική ευθύνη και διοικητική περιβαλλοντική ευθύνη, σε καθέναν εκ των οποίων περιλαμβάνονται οι εξής εισηγήσεις: στην ενότητα «Ποινική περιβαλλοντική ευθύνη»: Ε. Συμεωνίδου - Καστανίδου «Ποινική καταστολή της θαλάσσιας ρύπανσης. Η μεταφορά της Οδηγίας 2005/35/ΕΚ στο ελληνικό δίκαιο», Π. Τσιρίδη «Η προστασία του περιβάλλοντος μέσω του Ποινικού Δικαίου στην Ευρώπη και η επικείμενη προσαρμογή της Ελληνικής νομοθεσίας», Ε. Κουτελάκη «Ευθύνη (διώξεις, συμβιβασμοί, αποζημιώσεις) σε υποθέσεις ρύπανσης από το Γραφείο του Γενικού Εισαγγελέα της Νέας Υόρκης», Χ. Βαθειά «Άρθρο 5 της Οδηγίας 2008/99: Η έννοια των κυρώσεων και η διακριτική ευχέρεια των κρατών μελών». Στην ενότητα «Αστική περιβαλλοντική ευθύνη»: N. Askounes - Ashford «Reflections on environmental liability schemes in the United States and the European Union: Limitations and prospects for improvement», Ε. Δακορώνια «Αστική περιβαλλοντική ευθύνη - Γενετικά Τροποποιημένοι Οργανισμοί (ΓΤΟ) και Αστική Ευθύνη», Α. Καλαβρού «Ο Αστικός Κώδικας ως πεδίο περιβαλλοντικής προστασίας», Γ. Μπάλια «Ο κίνδυνος per se: Προς μία διεύρυνση της αστικής περιβαλλοντικής ευθύνης;», Ν. Κωνσταντινίδη «Η ευθύνη ανέλκυσης ναυαγίου κατά το Ελληνικό και το Διεθνές Δίκαιο». Τέλος, στην ενότητα «Διοικητική περιβαλλοντική ευθύνη» περιλαμβάνονται οι εξής εισηγήσεις: N. de Sadeleer «La directive 2004/35/CE relative a la responsabilite environmentale: avancee ou recul pour le droit de l΄ environment des etats membres?», Ε. Κουτούπα - Ρεγκάκου «Η Οδηγία 2004/35 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την περιβαλλοντική ευθύνη όσον αφορά την πρόληψη και αποκατάσταση περιβαλλοντικής ζημίας», Κ. Κουσούλη «Το Προεδρικό Διάταγμα για την εναρμόνιση της ελληνικής νομοθεσίας με την Οδηγία 2004/35», Α. Χαροκόπου «Η εισήγηση επιβολής προστίμων από τους επιθεωρητές περιβάλλοντος», Ε. Γιανναδάκη «Αυθαίρετη δόμηση - Διοικητικές κυρώσεις», Γ. Πολίτη «Η νομολογία του ΣτΕ για τις περιοχές Natura» και Κ. Μενουδάκου «Περιβαλλοντική ευθύνη: Μια νέα νομική έννοια στο μεταίχμιο μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού δικαίου».

Αναμφίβολα, ένα από τα κρισιμότερα σύγχρονα προβλήματα είναι η αυξανόμενη παγκόσμια περιβαλλοντική υποβάθμιση, γεγονός που συνεπάγεται σοβαρούς κινδύνους για την υγεία και εν γένει εύρυθμη ανάπτυξη του ανθρώπου και τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, που απειλούνται δραματικά. Η ψήφιση της Οδηγίας 2004/35/ΕΚ σηματοδοτεί ένα σημαντικό βήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς την κατεύθυνση της πρόληψης και αποκατάστασης, στο μέτρο του δυνατού, των περιβαλλοντικών ζημιών και συνέβαλε ουσιαστικά στην υλοποίηση των στόχων και αρχών της κοινοτικής πολιτικής για το περιβάλλον. Η πρόληψη και αποκατάσταση της περιβαλλοντικής ζημίας επιτυγχάνεται μέσω της προώθησης της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» και σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή της αειφόρου ανάπτυξης. Διαπλάθεται έτσι με την ως άνω Οδηγία η κεφαλαιώδους σημασίας αρχή της «περιβαλλοντικής ευθύνης», σύμφωνα με την οποία ο φορέας εκμετάλλευσης, η δραστηριότητα του οποίου προκάλεσε την περιβαλλοντική ζημία ή τον άμεσο κίνδυνο ανάλογης ζημίας, καθίσταται οικονομικά υπεύθυνος, με στόχο να παρακινούνται οι φορείς εκμετάλλευσης να λαμβάνουν μέτρα και να αναπτύσσουν πρακτικές που αποσκοπούν σε ελαχιστοποίηση των κινδύνων περιβαλλοντικής ζημίας, προκειμένου να μειώνεται η έκθεσή τους στις συνακόλουθες οικονομικές ευθύνες. Σε επίπεδο νομικό, η περιβαλλοντική ευθύνη αναλύεται σε ποινική, αστική και διοικητική και διαπλάθεται νομολογιακά μέσα από πληθώρα δικαστικών αποφάσεων, καθιστώντας πάντα επίκαιρη και σημαντική την επιστημονική συζήτηση και θεματική, όσον αφορά την εξέλιξη και εφαρμογή της.