ΤΡΑΓΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

Με εφαλτήριο το αρχέγονο δίλημμα της σανίδας του Καρνεάδη, στο στόχαστρο της παρούσας εργασίας τίθενται δύο από τα πιο πολυσυζητημένα "τραγικά διλήμματα" μιας μεταηρωικής κοινωνίας δυτικού τύπου και ερωτάται: Επιτρέπεται να καταρριφθεί ένα κατειλημμένο από τρομοκράτες επιβατικό αεροσκάφος που κατευθύνεται κατά το πρότυπο της 11ης Σεπτεμβρίου πάνω σε κατοικημένο κτήριο, προκειμένου να αποφευχθεί η ολέθρια για χιλιάδες ανθρώπους πρόσκρουση; Επιπλέον: είναι δικαιολογημένη η χρήση "σωστικών βασανιστηρίων" εις βάρος ενός τρομοκράτη, προκειμένου να αποκαλύψει σε ποιο σημείο έχει τοποθετήσει μια ωρολογιακή βόμβα που από στιγμή σε στιγμή πρόκειται να εκραγεί;

Τα δύο αυτά ζητήματα εξετάζονται στο φόντο του λεγόμενου "Ποινικού Δικαίου του Εχθρού" και, ειδικότερα, σε συνδυασμό με το εξής ερώτημα: είναι σωστό και σκόπιμο να διαβρώνεται διαρκώς, στο όνομα της ασφάλειας, το παραδοσιακό σύστημα του Ποινικού Δικαίου από οιονεί πολεμικές σκέψεις, οι οποίες διχοτομούν την κοινωνία σε πολίτες-πρόσωπα και σε άτομα-εχθρούς, και έτσι να θυσιάζεται η ζωή κάποιων αθώων, αντιστοίχως δε να προσβάλλεται η ανθρώπινη αξιοπρέπεια των τρομοκρατών;

Το Ποινικό Δίκαιο του Εχθρού έχει συνδεθεί με ένα ακόμη δίλημμα, ο ένας πόλος του οποίου συνοψίζεται στο εξής ερώτημα: Να δεχόμαστε, άραγε, αδιαμαρτύρητα κάθε καινούργια απόφαση της εκάστοτε κρατικής αρχής που περιορίζει τις ελευθερίες μας και δηλητηριάζει το κράτος Δικαίου, επειδή τάχα δεν υπάρχει άλλη λύση για να είμαστε ασφαλείς, ενεργώντας έτσι ως συμβολαιογράφοι που διαπιστώνουν την μεταβολή των κυρίαρχων συσχετισμών; Ο έτερος πόλος του διλήμματος: ή, αντιθέτως, να εγκύπτουμε εμμονικά στις κλασικές αρχές του Δικαίου με τις οποίες γαλουχήθηκαν γενεές επί γενεών, παραγνωρίζοντας την πραγματικότητα με τις νέες προκλήσεις και τους νέους κινδύνους που απαιτούν νέες απαντήσεις και, ενδεχομένως, χάνοντας το "καραβάνι της ζωής" που προχωράει μπροστά και δεν μπορεί να σταματήσει με την επίκληση οτιδήποτε παραδοσιακού;

Η απάντηση που επιχειρεί ο συγγραφέας να δώσει στο τελευταίο αυτό ερώτημα είναι ότι για εκεί που μας πάει αυτό το καραβάνι είναι προτιμότερο να μείνουμε πίσω φωνάζοντας ρομαντικά υπέρ των δικαιοκρατικών αρχών που απεμπολούνται ή ήδη απεμπολήθηκαν. Ο κίνδυνος να "χαθεί το σύμπαν" από μια τέτοια προσήλωση στο κράτος Δικαίου (fiat iustitia, pereat mundus) μπορεί να λειτουργήσει ως συναγερμός όχι για νέους αυστηρούς (ή αυστηρότερους) ποινικούς νόμους που υπόσχονται δήθεν περισσότερη ασφάλεια, αλλά για αλλαγή πλεύσης: αντί να μεταβάλλουμε ακατάπαυστα την ποινική νομοθεσία, ώστε αυτή να παρακολουθεί την "νέα πραγματικότητα", θα ήταν προτιμότερο να αλλάξουν οι βάσεις πάνω στις οποίες χτίσθηκε αυτός ο κόσμος.