Όταν έγραφα το editorial του προηγούμενου τεύχους (4/2020) επισημαίνοντας την ιδιαίτερη σημασία που είχαν οι πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναφορικά με την ρύθμιση της διακυβέρνησης των δεδομένων, των ψηφιακών υπηρεσιών και αγορών δεν ήταν ακόμη γνωστή η πρόθεση της Επιτροπής να εισάγει προς συζήτηση και υιοθέτηση μία Πρόταση Κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Η Επιτροπή εισηγήθηκε (21.4.2021) κανόνες, όρια, διαδικασίες και περιορισμούς ανάλογα με το είδος των «κινδύνων» των συστημάτων της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Γράφοντας για πρώτη φορά έναν Κανονισμό για το πώς πρέπει να χρησιμοποιείται μία τεχνολογία, όπως επεσήμανε η L. Sioli, Διευθύντρια ΤΝ στη DG Connect, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διάβηκε έναν κανονιστικό Ρουβίκωνα, επιχειρώντας να ρυθμίσει οριζόντια αυτό που αντιλαμβανόμαστε σήμερα ως Τεχνητή Νοημοσύνη. Μία «περιοχή» υποκείμενη σε συνεχείς μεταλλαγές κατά πως αποδεικνύει και το γεγονός ότι τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης ορίζονται διά της παραπομπής σε ένα Παράρτημα, το οποίο -προτείνεται να- επικαιροποιείται υπό το φως των εξελίξεων στην αγορά και στην τεχνολογία. Χωρίς αμφιβολία, το θέμα θα κυριαρχήσει στην συζήτηση, καθώς στην ουσία αγγίζει και αφορά την ανακατανομή ισχύος σε διάφορα επίπεδα (στρατηγικά, οικονομικά, πολιτικά, γνωστικά κ.ά) και την αναζήτηση νέων τρόπων εξισορρόπησης δικαιωμάτων και συμφερόντων, δημόσιων και ιδιωτικών.

Η Πρόταση για την Τεχνητή Νοημοσύνη αναδεικνύει τις νέες απαιτήσεις για τη νομική επιστήμη, την θέσπιση αλλά και την εφαρμογή των κανόνων. Το θέμα εξετάζει ο Δ. Χουβαρδάς, αναλύοντας τον «μηχανικά εκτελέσιμο νομικό κώδικα» ως έναν νέο τρόπο σύμπλευσης του νομικού κόσμου με την τεχνολογία. Είναι όμως πάντα αναγκαία η ρύθμιση ή ενέχει κινδύνους για άλλα συνταγματικά δικαιώματα; Την αναγκαιότητα αντιμετώπισης των fake news στον κόσμο των δικτύων επισημαίνει η Π. Φλώρου, εκφράζοντας ωστόσο ανησυχία για τις επιπτώσεις μίας κρατικής ρύθμισης στην ελευθερία της έκφρασης. Σε ένα άλλο πλαίσιο, η Τ. Σταυρινάκη αναλύει την προσπάθεια του ΕΔΔΑ (υπόθ. Behar και Gutman κατά Βουλγαρίας) να σταθμίσει την ελευθερία του λόγου με άλλες αρχές και αξίες του δημοκρατικού κράτους δικαίου και να θέσει όρια στη «κανονικοποίηση της ρητορικής μίσους». Η απόφαση 3/2021 της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου που έλυσε το ζήτημα της οριοθέτησης του τρίτου στα εγκλήματα της δυσφήμησης αποτελεί το αντικείμενο του σχολίου του Ε. Μεταξάκη.

Την ιδιαίτερη φυσιογνωμία και τη λειτουργία των δικτύων ως πεδίου εκδήλωσης προσβολών της προσωπικότητας αναδεικνύει η Ε. Αναστασιάδου, σχολιάζοντας την ΠΠρΑθ 3667/2020 και εντοπίζοντας την ανάγκη υιοθέτησης εξειδικευμένων κανόνων για τα ειδησεογραφικά ιστολόγια. Στην αναγκαιότητα της συνεχούς νομοθετικής αναπροσαρμογής για την αντιμετώπιση των καινοφανών ζητημάτων καταλήγει και ο Αθ. Τσεβάς, σχολιάζοντας την απόφαση 5/2021 του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης και τη δυσχέρεια διάκρισης των διάφορων μέσων (τηλεόραση, διαδικτυακοί ιστότοποι κ.ά ) και των λειτουργιών τους και κατ’ επέκταση του εντοπισμού του εφαρμοστέου δικαίου, όταν τίθενται ζητήματα προσβολής της προσωπικότητας και της αξίας του ανθρώπου. Τα ζητήματα ανισοτήτων ως προς την ρύθμιση και κατανομή της διαφημιστικής αγοράς μεταξύ παραδοσιακών ραδιοτηλεοπτικών και διαδικτυακών μέσων εντοπίζονται στην απόφαση του ΔΕΕ (υπόθ. C-555/19 απόφ. της 3.2.2021) που σχολιάζει η Π. Καλογήρου.

Αν τα ζητήματα της πνευματικής ιδιοκτησίας απασχολούν κατά αύξοντα ρυθμό την νομολογία του Αρείου Πάγου (ΑΠ 484/2020 με σχόλιο της Ευ. Κοκοτσάκη και ΑΠ 439/2020 με σχόλιο της Λ. Κουντουμά), σε επίπεδο ΕΕ τα μείζονος ενδιαφέροντος ζητήματα αφορούν το δικτυακό περιβάλλον. Σε αυτά εντάσσεται η ευθύνη των διαδικτυακών πλατφορμών βίντεο σύμφωνα με τα άρθρα 13 και 17 της Οδηγίας (ΕΕ) 2019/790 που εξετάζει η Ζ. Ιωαννίδη, ενώ η παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων μέσω τεχνικών framing και υπερσυνδέσμων αποτέλεσε το αντικείμενο της από 9.3.2021 απόφασης του ΔΕΕ (VG Bild-Kunst κατά Stiftung Preußischer Kulturbesitz) που σχολιάζει ο Κ. Βόσσος.

Ταυτόχρονα είναι προφανές ότι όσο οι δραστηριότητες, προσωπικές, κοινωνικές, επαγγελματικές μετατοπίζονται στο δικτυακό περιβάλλον τόσο θα πληθαίνουν τα ζητήματα της αξιολόγησης των ποικίλων αναρτήσεων ως αποδεικτικά μέσα, που σχολιάζει ο Γ. Γιαννόπουλος επ’ αφορμή της ΤρΕφΘεσ 2116/2020. Η αξιοποίηση των δεδομένων ηλεκτρονικής επικοινωνίας για τη διερεύνηση ποινικών υποθέσεων απασχόλησε εκ νέου το ΔΕΕ (υπόθ. C-746/18-2.3.2021) που επανέλαβε την αντίθεσή του στη γενική προληπτική διατήρηση δεδομένων επικοινωνιών στο πλαίσιο της καταπολέμησης των ποινικών αδικημάτων και της προστασίας της δημόσιας ασφάλειας, αφήνοντας ωστόσο περιθώριο εξαιρέσεων, όπως επισημαίνει στο σχόλιό της η Αφ. Κουσουνή. H διατήρηση των δεδομένων κίνησης υπήρξε τα τελευταία 15 χρόνια έντονο σημείο δικαιοπολιτικής αντιπαράθεσης, καθώς θίγει τον πυρήνα των δικαιωμάτων στην ελεύθερη επικοινωνία και στα προσωπικά δεδομένα.

Η έννομη προστασία των υποκειμένων των δεδομένων κατά τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων και την εθνική νομοθεσία αποτελεί το αντικείμενο της κριτικής ανάλυσης της Ελ. Ανδριώτου. Τα δικαιώματα των προσώπων, τη διαφάνεια της επεξεργασίας  και τους περιορισμούς τους αφορά η -σχολιαζόμενη από τον Α. Βενέρη- απόφαση ΣτΕ 194/2021. Η θέση του υποκειμένου των δεδομένων είναι ιδιαίτερα ευάλωτη, όταν μία απόφαση επί τη βάσει επεξεργασίας δεδομένων έχει σημαντικές επιπτώσεις για τη ζωή του ή όταν τελεί σε μία σχέση εξάρτησης: η αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας ενός προσώπου είναι το θέμα της μελέτης της Ε. Παπαδοπούλου που προβαίνει και σε μία συγκριτική επισκόπηση του δικαίου της ΕΕ και των ΗΠΑ, ενώ ο Ευ. Μαργαρίτης σχολιάζει την ΜΕφΠειρ 595/2020 που αφορά την νομιμότητα της επεξεργασίας δεδομένων υγείας εργαζομένου σε πλοίο αλλά και τη σχέση υπευθύνου επεξεργασίας και εκτελούντος επεξεργασία. Η νομολογιακή διαμόρφωση της προστασίας των δεδομένων θα επηρεαστεί αναμφίβολα από την εθνική νομοθεσία (Ν 4624/19) που πλαισιώνει τον Κανονισμό, όπως καταδεικνύεται από την -σχολιαζόμενη από την Χ. Συμεωνίδου- ΑΠ 813/2020.

 

Λίλιαν Μήτρου

 

Αναρτήθηκε: Ιουνίου 25, 2021