Το αποτύπωµα κάθε κρίσης µπορεί να αποδειχθεί ισχυρός καταλύτης για βαθιές αλλαγές στην κοινωνία, την εργασία και τις επιχειρήσεις. Έτσι και το τέλος της πανδηµίας µας φέρνει πιο κοντά στις βραχυ-µεσοπρόθεσµες δράσεις που απαιτούνται για να αντιµετωπίσουµε τα κατάλοιπά της και ταυτόχρονα να σκεφτούµε τι µπορεί να µάθουµε από αυτή και πώς θα γίνουµε καλύτεροι για να ξεπεράσουµε πιο εύκολα, πιο γρήγορα και πιο αποτελεσµατικά την επόµενη κρίση. Φαντάζοµαι ότι όλοι έχουµε πειστεί πλέον ότι θα έρθει και αυτή στη σειρά της.

Η αντοχή (resilience), ο αυτοσχεδιασµός (improvisation) και η ευελιξία (flexibility) αναδείχθηκαν ασφαλώς κλειδιά επιτυχούς επιβίωσης στη διάρκεια της κρίσης, ωστόσο µπορούν να ιδωθούν ταυτόχρονα µε δύο διαφορετικών επιπέδων και προτεραιοτήτων στόχους για την επόµενη µέρα: α) η αποκατάσταση των ζηµιών και επαναφορά των πραγµάτων στην προτέρα κατάσταση (bouche back), -ένας ούτε µικρός, ούτε αυτονόητος στόχος- και β) οι υπερβάσεις που πρέπει να σχεδιαστούν και υλοποιηθούν σήµερα µε απώτερο στόχο µια άλλου είδους βιώσιµη ανάπτυξη (sustainable growth) και ευηµερία (thrive) για το µέλλον.

Το δύσκολο µέρος αυτών των υπερβάσεων είναι ότι η αποδοχή τους σηµαίνει παραδοχή και ετοιµότητα αµφισβήτησης τρόπων, µεθόδων, θεσµών και πρακτικών που εξασφάλιζαν τη σταθερότητα και ευηµερία κλάδων και θεσµών εδώ και δεκαετίες. Απαιτεί συνεπώς περισσό θάρρος, -ενίοτε και θράσος- να τολµάς να αµφισβητείς ό,τι σε έφερε µε επιτυχία ως εδώ και -µε όποιους κινδύνους για το παρόν αυτό εγκυµονεί- να ρισκάρεις το σίγουρο του σήµερα για να υλοποιήσεις αυτό που πιστεύεις ότι θα είναι το βιώσιµο του αύριο.

Για παράδειγµα όταν λέµε ότι «έχει πεθάνει η δικηγορία όπως την ξέρουµε» και είτε από ένστικτο επιβίωσης είτε από θεσµική υποχρέωση θέλουµε πράγµατι να κάνουµε κάτι για αυτό, στην ουσία αµφισβητούµε τον τρόπο µε τον οποίο το επάγγελµα ασκείται µε επιτυχία επί δεκαετίες µε ρίσκο αντιστάσεις και αντιδράσεις που είναι φυσιολογικό να υπάρχουν µπροστά σε «νεωτερισµούς» όπως εναλλακτικοί τρόποι αµοιβών, δικηγορίας (proactive vs reactive), επίλυσης διαφορών (mediation, arbitration etc), χρόνου και τόπου παροχής των υπηρεσιών (on line) και άλλες παρεµβάσεις που φανταζόµαστε ότι θα είναι mainstream σε 20 χρόνια από τώρα, όχι σε 3 ή 5 χρόνια.

Την ίδια κοσµογονία θα υποστούν όλα τα επαγγέλµατα. Η πανδηµία µας έπεισε ότι ο γιατρός ή ο δάσκαλος δεν είναι εφικτό αλλά -ούτε και πάντα απαραίτητο- να βρίσκεται µε φυσική παρουσία κοντά στον ασθενή ή τον εκπαιδευόµενο, για αυτό επενδύουµε στην τηλεϊατρική και σε τεχνολογίες αυξηµένης πραγµατικότητας (augmented reality) ή/και παιχνιδοποίησης (gamification) της εκπαίδευσης όλων των βαθµίδων για να την κάνουµε ελκυστικότερη και αποτελεσµατικότερη για τις νεότερες αλλά και τις επερχόµενες γενιές.

Όσο πρόκληση είναι να παρακολουθούµε τον γιατρό του Ευαγγελισµού να χειρουργεί από τη βάση του στην Αθήνα, έναν ασθενή στο Καστελόριζο, τόσο αντίστοιχα προκλητικό θα ήταν να προσέρχονται στην εξέταση του µαθήµατος του Φορολογικού δικαίου οι µελλοντικοί φοιτητές της νοµικής, διαγωνιζόµενοι επάνω σε ένα «παιχνίδι» στρατηγικής τύπου monopoly µε πραγµατικές προκλήσεις φορολογικού δικαίου που αντιµετωπίζουν τα φυσικά και νοµικά πρόσωπα στην καθηµερινότητά τους.

Είναι αλήθεια ότι λίγοι άνθρωποι έχουν το σθένος της αµφισβήτησης του σίγουρου για την περιπέτεια και την αβεβαιότητα που ενέχει το µελλοντικό. Η κοινωνία, το κράτος και οι αγορές έχουν απειράριθµα εξαρτώµενα µέλη για να ρισκάρουν τα κεκτηµένα του σήµερα χωρίς ισορροπίες και ασφαλείς εγγυήσεις για το αύριο.

Ωστόσο ο σχεδιασµός της επόµενης µέρας µε όρους υπέρβασης δεν είναι τζόγος αλλά νέος τρόπος σκέψης (mindset) που χρειάζεται βήµα - βήµα σχεδιασµένες αλλαγές, µε συµµάχους τους ειδικούς και την τεχνολογία οι οποίοι εργάζονται µε µεθόδους και συστήµατα.

Aν λοιπόν στο ερώτηµα «επανεκκίνηση ή κάτι ακόµα καλύτερο» απαντάµε «κάτι καλύτερο», τότε µιλάµε για νέα αρχή. Οπότε στην περίπτωση αυτή ας προετοιµαστούµε για ένα µακρύ ταξίδι, µια περιπέτεια, στη διάρκεια της οποίας ένα είναι το σίγουρο: δεν θα πλήξουµε ποτέ! Γιατί η περιπέτεια αυτή ενσωµατώνει από τη φύση της όλες τις συγκινήσεις του γνωστού Καβαφικού ποιήµατος για την Ιθάκη.

Αντώνης Καρατζάς, LLB, MBA
                                                                                                                                    adonik@nb.org

Αναρτήθηκε: Φεβρουαρίου 17, 2021