ΔΙΚΑΙΟ ΕΜΠΡΑΓΜΑΤΗΣ ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΠΙΣΤΩΣΕΩΝ

1 Πίστωση είναι η αστική ενοχή όπου ο πιστωτής έχει κατά του πιστούχου απαίτηση άρσης της βλάβης η οποία συνάπτεται αιτιωδώς με την προεκπλήρωση υποχρέωσης του πιστωτή υπέρ του πιστούχου. Η πίστωση αντιδιαστέλλεται προς τη συγχρόνως εκπληρωτέα ενοχή, όπου οι εκατέρωθεν υποχρεώσεις είναι συγχρόνως εκπληρωτέες. Στην πίστωση ο πιστωτής είναι καταρχάς οφειλέτης του πιστούχου, καθώς έχει την υποχρέωση να εκπληρώσει πρώτος μια χρηματική ή χρηματικώς αποτιμητή παροχή υπέρ αυτού, με αποτέλεσμα ο τελευταίος να είναι καταρχάς δανειστής του. Ως προεκπληρωτέα (ή προκαταβλητέα) παροχή θεωρείται η πράξη ή παράλειψη η οποία οφείλεται για τη διευκόλυνση του πιστούχου στην άσκηση δικαιώματός του, ή στην εξόφληση χρέους του, έναντι του πιστωτή ή τρίτου μέρους. Περαιτέρω, εάν η πίστωση προκύπτει άμεσα από σύμβαση, διάταξη νόμου, δικαστική απόφαση ή διοικητική πράξη, θεωρείται αντίστοιχα ως συμβατική, νομοθετική, δικαστική ή διοικητική, όπως ενδεικτικά είναι το δάνειο, η αδικοπραξία του πιστούχου εξ αφορμής της διευκόλυνσης που έχει παρασχεθεί για την άσκηση δικαιώματός του, η δικαστική αναστολή αναγκαστικής εκτέλεσης κατά του πιστούχου ή ο διοικητικός συμβιβασμός για τη ρύθμιση χρεών του.

2 Για να χαρακτηρισθεί μια σύμβαση ως πιστωτική, αρκεί η αποδοχή της πρότασης του πιστωτή να προεκπληρώσει ορισμένη υποχρέωση, με αποτέλεσμα

Σελ. 2

3 Ελλείψει σύγχρονης αντιπαροχής, η πίστωση είναι μια διαρκής ενοχή, καθώς ουσιώδες γνώρισμα κάθε πίστωσης αποτελεί η μετάθεση του χρόνου της αποζημίωσης του πιστωτή από τον πιστούχο σε τέτοιο χρονικό σημείο ώστε η διάρκεια της πίστωσης να συναρτάται είτε με ορισμένη διαλυτική προθεσμία ή αντίστοιχη αίρεση είτε με την εκπλήρωση ή ματαίωση του σκοπού της πίστωσης. Σκοπός κάθε πίστωσης είναι να καταστεί εφικτό στον πιστούχο να χρησιμοποιεί το προκαταβληθέν αντικείμενο είτε έως τη συμπλήρωση της συνομολογημένης διαλυτικής προθεσμίας ή του εύλογου χρόνου για τη διευκόλυνση του πιστούχου στην εξυπηρέτηση ορισμένης ανάγκης του, είτε έως τη συντέλεση ενός μελλοντικού και αβέβαιου γεγονότος το οποίο είναι συμφωνημένο ή ειθισμένο να καταστήσει άμεσα απαιτητή την αποζημίωση του πιστωτή. Ως τέτοιο γεγονός είθισται να είναι η υπερημερία οφειλής του πιστούχου ή άλλο περιστατικό δυσμενούς μεταβολής των συνθηκών σύναψης της πίστωσης, το οποίο δικαιολογημένα συνεπάγεται, είτε αυτοδικαίως με την πλήρωση διαλυτικής αίρεσης είτε με την επίδοση καταγγελίας, την κατάργηση της πιστωτικής σχέσης, την ίδρυση εκκαθαριστικής ενοχής από αδικαιολόγητο πλουτισμό και την απαίτηση άμεσης αποζημίωσης του πιστωτή κατά του πιστούχου. Εκ τούτων παρέπεται ότι, εωσότου λυθεί η πίστωση, είτε όταν λήξει η συμφωνημένη προθεσμία αποζημίωσης είτε όταν πληρωθεί η διαλυτική αίρεση ή γνωστοποιηθεί η καταγγελία στον πιστούχο, ο πιστούχος εξακολουθεί να διατηρεί από νόμιμη αιτία τον πλουτισμό τον οποίο έχει λάβει επί ζημία του πιστωτή.

4 Η προεκπλήρωση θεωρείται ως μια πράξη διευκόλυνσης του πιστούχου με χρηματικά κεφάλαια ή/και άλλα οικονομικά μέσα του πιστωτή και, επομένως, είναι μια περιουσιακή επίδοση του πιστωτή προς όφελος του πιστούχου, η οποία προκαλεί, αφενός μεν, μείωση στην περιουσία του πρώτου, αφετέρου δε, ανάλογη αύξηση στην περιουσία του τελευταίου. Το αντικείμενο της προεκπλήρωσης έγκειται στην εκδήλωση είτε ορισμένης ενέργειας επωφελούς για τον πιστούχο είτε ορισμένης παράλειψης μιας ενέργειας επιζήμιας γι’ αυτόν, όπως ορίζει η κατά περίπτωση ισχύουσα πιστωτική συμφωνία, νομοθετική διάταξη, δικαστική απόφαση ή άλλη γενεσιουργός της πίστωσης νο-

Σελ. 3

5 Το έτερο ουσιώδες στοιχείο κάθε πίστωσης είναι η γέννηση του δικαιώματος του πιστωτή να αξιώσει από τον πιστούχο να άρει τη ζημία την οποία έχει υποστεί και η οποία συνάπτεται αιτιωδώς με την προεκπλήρωση της υποχρέωσής του υπέρ αυτού. Ως οφειλόμενη αποζημίωση νοείται η απόδοση ορισμένου χρηματικού ή χρηματικώς αποτιμητού αντικειμένου εξαιτίας ή εξ αφορμής της προκαταβολής ομοειδούς ή άλλου αντικειμένου, το οποίο έχει παραδοθεί από τον πιστωτή προς διευκόλυνση του πιστούχου. Καταρχάς, το χρέος του πιστούχου προς αποζημίωση έχει ως κύριο αντικείμενο την απόδοση του πιστωτικού κεφαλαίου. Το αποδοτέο αυτό κεφάλαιο, το οποίο απαντά στην ελληνική πτωχευτική νομοθεσία και ως «πίστωμα», είναι το σύνολο ή μέρος της διαφοράς μεταξύ της περιουσιακής θέσης στην οποία βρισκόταν ο πιστωτής πριν από την προεκπλήρωση και εκείνης η οποία επιδεινώθηκε, άμεσα ή έμμεσα, από αυτήν ή στο πλαίσιο αυτής, δηλαδή είτε εξαιτίας είτε εξ αφορμής της προεκπλήρωσης και, πάντως, σε εσωτερική συνάφεια με αυτήν, ούτως ώστε χωρίς την πιστωτική παροχή να ήταν αδύνατη η επέλευση της ζημίας στον πιστωτή. Λαμβανομένων των παραπάνω υπόψη, παρατηρείται ότι η πίστωση είναι εξ ορισμού επαχθής τόσο για τον πιστωτή, ο οποίος υποχρεούται σε προεκπλήρωση, όσο και για τον πιστούχο, ο οποίος υποχρεούται σε αποζημίωση, ακόμα και αν η οφειλόμενη αποζημίωση δεν είναι πλήρης, με αποτέλεσμα στην τελευταία περίπτωση η πίστωση να θεωρείται ετεροβαρής για τον πιστωτή. Δεν έχει σημασία για τον χαρακτηρισμό μιας σχέσης ως πιστωτικής το εάν η προεκπλήρωση συνεπάγεται άνευ ετέρου περιστατικού τη γέννηση της αποζημιωτικής υποχρέωσης. Τουναντίον, δεν αποκλείεται η υποχρέωση αυτή

Σελ. 4

6 Η οφειλόμενη από τον πιστούχο αποκατάσταση της περιουσιακής θέσης του πιστωτή δεν αποκλείεται από τον νόμο να είναι είτε αυτούσια είτε χρηματική, χωρίς να αποκλείεται η σώρευση των δύο αυτών μορφών αποζημίωσης. Η μορφή του πιστώματος ορίζεται με γνώμονα τον σκοπό της πίστωσης, όπως αυτός προκύπτει από την όλη δικαιοπρακτική συμπεριφορά των συμβαλλόμενων μερών, λαμβανομένου υπόψη και του φυσικού προορισμού του αντικειμένου της προκαταβολής. Εάν η πίστωση αποσκοπεί είτε στην οριστική παράδοση οποιουδήποτε πράγματος ή έργου είτε στην παραχώρηση χρήσης ειδικά ενός πράγματος προορισμένου για άμεση ανάλωση ή εκποίηση, ως πίστωμα είναι εύλογο να θεωρηθεί είτε το χρηματικό αντάλλαγμα το οποίο οφείλεται από τον πιστούχο, ιδίως το τίμημα από τον αγοραστή ή η αμοιβή από τον εργοδότη, είτε ένα αντικείμενο το οποίο είναι ομοειδές και ισάξιο με το προκαταβληθέν αναλωτό πράγμα, όπως συμβαίνει στην περίπτωση που το αναλωτό πράγμα είναι αντικείμενο δανειοδότησης. Από την άλλη πλευρά, εάν ο σκοπός της πίστωσης περιορίζεται στην παραχώρηση χρήσης ενός πράγματος για χρονικό διάστημα το οποίο υπολείπεται σημαντικά του οικονομικού κύκλου ζωής του, είναι προφανές ότι ο πιστούχος αναλαμβάνει την υποχρέωση να αποδώσει αυτούσιο το παραχωρηθέν πράγμα, όπως ενδεικτικά στις περιπτώσεις της μίσθωσης και του χρησιδανείου. Επειδή όμως όλες οι προαναφερόμενες μορφές αποζημίωσης δεν αποζημιώνουν τον πιστωτή για την αποθετική ζημία την οποία υφίσταται εξαιτίας της στέρησής του από τη δυνατότητα να επωφεληθεί της ιδιόχρησης του αντικειμένου της προκαταβολής, η αποζημίωση συνήθως συμφωνείται να καλύπτει και το διαφυγόν αυτό κέρδος, το οποίο θα αποκόμιζε ο πιστωτής εάν δεν είχε παραχωρήσει τη χρήση του πράγματος ή είχε εισπράξει το τίμημα ή την αμοιβή συγχρόνως με τη δική του παροχή. Έτσι, η αποζημίωση συμπεριλαμβάνει τόσο την απόδοση του παραχωρηθέντος κεφαλαίου, δηλαδή του δανείσματος ή του μίσθιου πράγματος, όσο και την καταβολή τόκων ή μισθωμάτων για την παραχώρηση της χρήσης του κεφαλαίου. Αντίθετα, εάν η συμφωνημένη αποζημίωση περιορίζεται στην κάλυψη μόνο της θετικής ζημίας ώστε να μην επέχει θέση ανταλλάγματος, η πίστωση θεωρείται ως μια ετεροβαρής σύμβαση, όπως παρατηρείται στις περιπτώσεις του άτοκου δανείου και του χρησιδανείου.

Σελ. 5

7 Όπως προελέχθη, ως πίστωμα θεωρείται το χρέος του πιστούχου σε αποζημίωση του πιστωτή. Ενώ η υποχρέωση προεκπλήρωσης αποτελεί στοιχείο κατά το οποίο διαφέρει η πιστωτική σύμβαση από την εκατέρωθεν συγχρόνως εκπληρωτέα σύμβαση, η υποχρέωση αποζημίωσης διακρίνει την πιστωτική σύμβαση από την αντίστοιχη εταιρική. Σε αντίθεση με τον εταίρο ο οποίος αποκτά απαίτηση απόληψης περιοδικού κέρδους και απόδοσης της εταιρικής εισφοράς υπό τον όρο της ύπαρξης διανεμητέων κερδών και της ολοσχερούς εξόφλησης των χρεών της εταιρείας έναντι τρίτων, ο πιστωτής αναλαμβάνει τον κίνδυνο αφερεγγυότητας και όχι τον κίνδυνο ζημιών του οφειλέτη, με αποτέλεσμα η απαίτηση αποζημίωσής του να μην εξαρτάται από την ύπαρξη κερδών του πιστούχου. Εξάλλου, ως χρέος της εταιρείας προς τρίτο θεωρείται η χρηματική αξίωση η οποία είναι, πρώτον, προκαθορισμένη κατά τα εκάστοτε οφειλόμενα χρηματικά ποσά και, δεύτερον, εισπρακτέα ανεξαρτήτως της ύπαρξης εταιρικών κερδών ή ζημιών.

8 Κατά παρέκκλιση του γενικού κανόνα ότι ο πιστωτής δεν επωμίζεται τον κίνδυνο ζημιών του οφειλέτη, ως πιστωτής λογίζεται από τον πτωχευτικό νομοθέτη και ο συμμετοχικός δανειοδότης, θεωρούμενος ειδικότερα ως πιστωτής τελευταίας σειράς κατά το άρθρο 96, παρ. 1, του ΠτΝ, μολονότι για τους σκοπούς της λογιστικής νομοθεσίας και δη για τον υπολογισμό των ιδίων κεφαλαίων το συμμετοχικό δάνειο εξομοιώνεται με την εταιρική εισφορά κατά το ΔΛΠ 32, το οποίο είναι εφαρμοστέο από κάθε φορέα επιχείρησης σύμφωνα με τον εκτελεστικό κανονισμό 1803/2023 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατ’ εξουσιοδότηση του άρθρου 3, παρ. 1, του νομοθετικού κανονισμού 1606/2002 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου. Συμμετοχικό είναι το δάνειο του οποίου οι όροι απόδοσης είναι τέτοιοι ώστε το δανειακό χρέος να είναι εξοφλητέο κατά τον συμφωνημένο χρόνο ενόσω ο δανειολήπτης είναι σε θέση να ικανοποιεί ολικά και εμπρόθεσμα το σύνολο των ανέγγυων πιστωτών του. Συμμετοχικό θεωρείται και το δάνειο το οποίο παρέχει στον δανειοδότη το δικαίωμα να απαιτεί την καταβολή τόκων προσδιορισμένων αποκλειστικά σε ποσοστό των κερδών, καθώς και την απόδοση δανείσματος προσδιορισμένου αποκλειστικά σε ποσοστό του καθαρού ενεργητικού του δανειολήπτη. Πάντως, κάθε δανειακή απαίτηση, έστω και αν είναι κατατακτέα στην τελευταία σειρά προτεραιότητας μεταξύ των πτωχευτικών πιστωμάτων, είναι κατατακτέα πριν από κάθε εταιρική απαίτηση, ακόμα και η εταιρική απαίτηση είναι προνομιούχα και όχι κοινή. Ειδικότερα, εάν έχει συμφωνηθεί έντοκο δάνειο αλλά οι τόκοι έχουν ορισθεί ως ποσοστό επί των κερδών της δανειολήπτριας εταιρείας, η λόγω δανείου απαίτηση καταβολής τέτοιων τόκων είναι εισπρακτέα, αφενός μεν, μετά από κάθε ανέγγυα πιστωτική απαίτηση, αφετέρου δε, πριν από κάθε εταιρική απαίτηση καταβολής μερισμάτων, έστω και αν η τελευταία συμφωνήθηκε να έχει ως αντικείμενο την περιοδική καταβολή πάγιων χρηματικών ποσών στον προνομιούχο εταίρο. Ομοίως, και η απαίτηση απόδοσης εταιρικής εισφοράς είναι υποδεέστερη κάθε πιστωτικής και, επομένως, ανεπίδεκτη εξασφάλισης, σε αντίθεση

Σελ. 6

9 Το προέχον γενικό κριτήριο διάκρισης μεταξύ διάφορων πιστωτικών μορφωμάτων είναι το βουλητικό, το οποίο έγκειται στην ύπαρξη ή στην ανυπαρξία βούλησης ενός προσώπου να αναλάβει μια πιστωτική υποχρέωση. Όπως προελέχθη, η πίστωση θεωρείται ως συμβατική, νομοθετική, δικαστική ή διοικητική εάν η πιστωτική διευκόλυνση στην άσκηση δικαιώματος ή στην εξόφληση χρέους του πιστούχου βασίζεται σε συμφωνία, νομοθετική διάταξη, δικαστική απόφαση ή διοικητική πράξη. Καταρχάς, εάν η υποχρέωση προεκπλήρωσης (ή αποζημίωσης) έχει γεννηθεί με ή χωρίς τη βούληση του πιστωτή (ή του πιστούχου), η πίστωση θεωρείται ως εκούσια ή ακούσια. Στην έννοια της εκούσιας πίστωσης εμπίπτουν, κατά κύριο λόγο, το δάνειο και οποιαδήποτε νομοθετικά ή εθιμικά ιδιώνυμη μορφή δανείου, είτε αμιγής, όπως η τραπεζική ενέγγυα πίστωση, είτε μεικτή, όπως η χρηματοδοτική μίσθωση, η νόθα πρακτορεία επιχειρηματικών απαιτήσεων, η προεξόφληση πιστωτικών τίτλων και η επαναγορά επενδυτικών τίτλων. Επίσης, μορφές εκούσιας πίστωσης θεωρούνται το χρησιδάνειο, η μίσθωση, η πώληση ή άλλη προμήθεια με προκαταβολή είτε του παραδοτέου αντικειμένου είτε του χρηματικού ανταλλάγματος, ο συμβιβασμός, η εγγύηση ή η ενεχυρική ή υποθηκική κάλυψη χρέους του πιστούχου έναντι τρίτου δανειστή, καθώς επίσης η εντολή. Ειδικότερα, επί δανείου, χρησιδανείου ή μίσθωσης πράγματος ο πιστωτής παραχωρεί προς χρήση ένα ή περισσότερα πράγματα τα οποία είναι αποδοτέα, είτε αυτούσια είτε με ομοειδή και ισάξια πράγματα, από τον πιστούχο μετά τη συμπλήρωση ορισμένης προθεσμίας ή μετά την παρέλευση εύλογου χρόνου ανοχής της παραμονής του πιστούχου στη χρήση των παραχωρούμενων πραγμάτων. Επί

Σελ. 7

10 Από την άλλη πλευρά, στην ακούσια πίστωση παρατηρείται το στοιχείο του νομικού εξαναγκασμού είτε του πιστωτή είτε του πιστούχου σε ορισμένη παροχή. Στις περισσότερες μορφές ακούσιας πίστωσης ο εξαναγκασμός αυτός είναι αμοιβαίος, ούτως ώστε ο μεν πιστωτής να αναλαμβάνει εκ του νόμου την υποχρέωση να διευκολύνει την άσκηση ορισμένου δικαιώματος του πιστούχου, ή την εξόφληση ορισμένου χρέους του, έναντι του πιστωτή, ο δε πιστούχος να υπέχει αναγκαστικά την υποχρέωση να αποζημιώσει τον πιστωτή για την υλική και, ενίοτε, την ηθική βλάβη η οποία συνάπτεται αιτιωδώς με την προεκπλήρωση του πιστωτή. Ως ακούσια υποχρέωση προεκπλήρωσης του πιστωτή θεωρείται, μεταξύ άλλων, η υποχρέωση η οποία έχει ως παροχή είτε την προκαταβολή δαπανών, είτε την επίδειξη πράγματος, είτε την προσωρινή ανοχή άσκησης δικαιώματος του πιστούχου. Περιπτώσεις αναγκαστικής ανοχής είναι ενδεικτικά η παράλειψη είσπραξης χρηματικής απαίτησης έως τη συμπλήρωση της αναβλητικής προθεσμίας η οποία έχει ταχθεί από τον νόμο ή έως την πλήρωση της αναβλητικής αίρεσης η οποία έχει ταχθεί με δικαστική απόφαση επί αίτησης αναστολής αναγκαστικής εκτέλεσης, η ανοχή διέλευσης ατόμων από ιδιόκτητο ακίνητο για την εκτέλεση εργασιών σε όμορο ακίνητο, η ανοχή διαχείρισης της ιδιόκτητης περιουσίας από τους γονείς, τον επίτροπο ανηλίκου ή άλλο νόμιμο διαχειριστή, η ανοχή αφαίρεσης αλλότριου κατασκευάσματος, η ανοχή λύσης μιας κοινωνίας και διανομής του κοινόκτητου αντικειμένου, καθώς επίσης η ανοχή προσωρινής εκτέλεσης μιας οριστικής καταψηφιστικής απόφασης. Εξάλλου, ως ακούσια υποχρέωση αποζημίωσης του πιστούχου εκλαμβάνεται η ευ-

Σελ. 8

11 Οι εκούσιες πιστώσεις διακρίνονται περαιτέρω σε άμεσες και έμμεσες, ανάλογα με το εάν χρηματοδοτούν άμεσα ή έμμεσα τους πιστούχους. Επειδή όμως η διάκριση αυτή βασίζεται στο εξωνομικό κριτήριο της χρηματοδότησης και δεν απηχεί την ευρεία νομική έννοια του πιστωτικού θεσμού, προτιμητέα είναι η διάκριση των πιστώσεων σε χρηματοδοτικές και ασφαλειοδοτικές για τη νομική απόδοση της εξωνομικής διάκρισης των πιστώσεων, δηλαδή των χρηματοδοτήσεων, σε άμεσες και έμμεσες. Ειδικότερα, ως άμεση πίστωση-χρηματοδότηση θεωρείται η παροχή δανείου (ή άλλης χρηματοδοτικής πίστωσης) στον πιστούχο για την άμεση ενίσχυση της αγοραστικής ή πιστοληπτικής ικανότητάς του, ενώ ως έμμεση πίστωση-χρηματοδότηση θεωρείται η παροχή ασφάλειας στον χρηματοδότη για τη διευκόλυνση του πιστούχου στη λήψη της άμεσης πίστωσης-χρηματοδότησης. Με άλλα λόγια, η άμεση πίστωση έχει ως άμεσο νομικό σκοπό τη χρηματοδότηση προς τον πιστούχο, ενώ η έμμεση πίστωση έχει ως άμεσο μεν νομικό σκοπό την ασφαλειοδότηση προς τον χρηματοδότη, ως έμμεσο δε σκοπό τη χρηματοδότηση προς τον πιστούχο, υπέρ του οποίου παρέχεται η ασφάλεια. Για τους λόγους αυτούς η μεν άμεση πίστωση χαρακτηρίζεται και ως χρηματοδοτική, η δε έμμεση πίστωση χαρακτηρίζεται και ως ασφαλειοδοτική, με αποτέλεσμα να προτάσσεται εδώ, ως νομικό κριτήριο διάκρισης των πιστώσεων, η φύση του νομικού αντικειμένου της πιστωτικής παροχής.

12 Από τη μία πλευρά, στη χρηματοδοτική πίστωση, όπως ενδεικτικά στο δάνειο, στην πιστωτική πώληση και στον ανανεωτικό συμβιβασμό, ο πιστωτής χρηματοδοτεί άμεσα τον πιστούχο είτε προκαταβάλλοντας την οφειλόμενη από τον πιστούχο χρηματική παροχή στον τρίτο δανειστή είτε παρέχοντας προθεσμία για την εξόφληση της χρηματικής υποχρέωσης του πιστούχου έναντι του χρηματοδοτικού πιστωτή. Από την άλλη πλευρά, στην ασφαλειοδοτική πίστωση, ιδίως στην εγγύηση, στην οφειλή εις ολόκληρον και στην ενεχυρική ή υποθηκική κάλυψη αλλότριας οφειλής, ο πιστωτής αναλαμβάνει την εξόφληση χρηματικής υποχρέωσης του πιστούχου έναντι του τρίτου δανειστή επιβαρύνοντας είτε την εν γένει περιουσία του είτε ορισμένο περιουσιακό αγαθό του για την προστασία του τρίτου δανειστή από τον κίνδυνο αφερεγγυότητας

Σελ. 9

13 Όπου ο νόμος εξαρτά την υπεισέλευση του ασφαλειοδότη στη θέση του χρηματοδότη από την ύπαρξη αναγωγικού δικαιώματος του πρώτου κατά του πρωτοφειλέτη ή συνοφειλέτη της ασφαλισμένης και ικανοποιημένης απαίτησης, εννοεί την εξάρτηση της αναγωγής αυτής από την ύπαρξη ασφαλειοδοτικής-έμμεσης πίστωσης, χωρίς την οποία η σχέση ασφαλειοδοτικής κάλυψης θα ήταν χαριστική και, επομένως, θα καθιστούσε αδύνατη την υποκατάσταση του ικανοποιημένου δανειστή από τον ικανοποιήσαντα ασφαλειοδότη. Η σχέση κάλυψης, σε περίπτωση αμφιβολίας, είναι πιστωτική και όχι χαριστική, καθώς η τελευταία προϋποθέτει ρητή βούληση ελευθεριότητας από τον ασφαλειοδότη.

14 Γενικά, η αναγωγή βασίζεται είτε στην πίστωση, άμεση ή έμμεση, είτε στην εξασφάλιση. Εν προκειμένω ενδιαφέρει η πιστωτική αναγωγή, καθώς η εξασφαλιστική αναγωγή αφορά στην απαίτηση αποζημίωσης του χρηματοδότη κατά του τρίτου στην πίστωση ασφαλειοδότη, ενοχικού ή εμπράγματου, αφότου περιέλθει σε υπερημερία ο οφειλέτης της εξασφαλισμένης απαίτησης. Αντίθετα, η πιστωτική αναγωγή συνίσταται στην απαίτηση αποζημίωσης η οποία γεννάται λόγω πίστωσης, χρηματοδοτικής ή ασφαλειοδοτικής, και είναι δικαστικά επιδιώξιμη κατά του πιστούχου όταν είτε ικανοποιηθεί ο τρίτος στην πίστωση δανειστής από τον ασφαλειοδότη είτε καταστεί υπερήμερος ο τρίτος οφειλέτης της χρηματοδοτημένης απαίτησης. Εκ τούτου παρέπεται ότι η πιστωτική αναγωγή είναι έννοια είδους σε σύγκριση με την απαίτηση αποζημίωσης λόγω πίστωσης εν γένει, επειδή απαντά μόνο στην τριμερή πίστωση, όπου η πιστωτική διευκόλυνση παρέχεται για την ικανοποίηση δικαιώματος, ή την εξόφληση χρέους, του πιστούχου έναντι τρίτου στην πίστωση μέρους. Το αναγωγικό δικαίωμα παρατηρείται σε όλες τις μορφές της ασφαλειοδοτικής πίστωσης, καθώς επίσης σε μερικές μορφές της αντίστοιχης χρηματοδοτικής, ιδιαίτερα στην προεξόφληση χρηματογράφων, στη νόθα πρακτορεία επιχειρηματικών απαιτήσεων, καθώς και στην τραπεζική προκαταβολή έναντι φορτωτικής του άρθρου 34 του ν.δ. του 1923 περί ειδικών διατάξεων επί ΑΕ, όπου ο πιστωτής δικαιούται να αναγάγει τον πιστούχο όταν καταστεί υπερήμερος ο τρίτος οφειλέτης της απαίτησης την οποία έχει χρηματοδοτήσει για να διευκολύνει την ικανοποίηση του δικαιώματος του πιστούχου κατά του τρίτου.

15 Καταρχάς, το δάνειο είναι μια κατεξοχήν πιστωτική συμφωνία, δυνάμει της οποίας ο μεν δανειοδότης αναλαμβάνει την υποχρέωση να μεταβιβάσει ορι-

Σελ. 10

16 Η παράδοση του δανείσματος πραγματοποιείται κατά τις διατάξεις των άρθρων 976 και 977 του ΑΚ περί μεταβίβασης της νομής και συνεπάγεται κατά την ΑΚ 1034 τη μεταβίβαση της κυριότητας επί των δανειοδοτούμενων χρημάτων. Έτσι, το δάνειο είναι δυνατό να συντελεσθεί και με αντιφώνηση της νομής των χρημάτων κατά την ΑΚ 977, ιδίως με τη μεταβίβασή τους σε πίστωση τραπεζικού λογαριασμού τηρούμενου από τη δανειοδότρια τράπεζα υπέρ του δανειολήπτη, όπου η τράπεζα διατηρεί την κατοχή ως θεματοφύλακας των χρημάτων τα οποία ανήκουν στον δανειολήπτη ως δικαιούχο του πιστωθέντος λογαριασμού. Επίσης, ως δάνειο εκλαμβάνεται η παροχή προθεσμίας προς απόδοση των χρημάτων τα οποία ήταν αμέσως αποδοτέα από τον δανει-

Σελ. 11

17 Το έτερο ουσιώδες στοιχείο υπόστασης κάθε δανείου είναι η υποχρέωση του δανειολήπτη να αποδώσει τα δανειοδοτημένα χρήματα είτε υπό αναβλητική προθεσμία είτε υπό αναβλητική αίρεση και, πάντως, σε μελλοντικό χρόνο. Καταρχάς, αφότου μεταβιβασθούν τα χρήματα λόγω δανείου, ο δανειολήπτης υπέχει την υποχρέωση να αποδώσει στον δανειοδότη το χρηματικό κεφάλαιο που έλαβε, καθώς έχει συμφωνηθεί ότι η αιτία μεταβίβασης των χρημάτων είναι πιστωτική, υπό την έννοια ότι ο νομικός σκοπός παράδοσης του χρηματικού κεφαλαίου συνίσταται στο να αποκτήσει ο δανειοδότης την πιστωτική απαίτηση να αποδοθεί τούτο και, συνήθως, εντόκως από τον χρόνο παράδοσης του. Με άλλα λόγια, η προκείμενη περιουσιακή επίδοση, η οποία συνίσταται στη μεταβίβαση χρημάτων προς τον δανειολήπτη, γίνεται λόγω πίστωσης («causa credendi») και όχι λόγω ελευθεριότητας («causa donandi»). Από την άλλη πλευρά, τα χρήματα δεν είναι αμέσως αποδοτέα από τη στιγμή που έχουν δανειοδοτηθεί, καθώς ο οικονομικός σκοπός κάθε δανείου, έντοκου ή άτοκου, έγκειται στο να διευκολυνθεί ο δανειολήπτης, αρχικά, να ικανοποιήσει μια άμεση χρηματοδοτική του ανάγκη και, ακολούθως, να λάβει τον χρόνο που χρειάζεται για να αποδώσει το χρηματικό κεφάλαιο στον δανειοδότη. Τούτων λαμβανομένων υπόψη, είναι εύλογο να συμφωνείται ότι το χρονικό σημείο κατά το οποίο θα καταστεί άμεσα απαιτητή η οφειλόμενη απόδοση του δανείσματος θα συμπίπτει είτε με τη λήξη της τυχόν συμφωνημένης προθεσμίας απόδοσής του είτε με την πλήρωση της αναβλητικής αίρεσης ότι θα καταγγελθεί το δάνειο από τον δανειοδότη ή τον δανειολήπτη στην περίπτωση

Σελ. 12

18 Το δάνειο διακρίνεται σε δάνειο ορισμένου και σε δάνειο αορίστου χρόνου, ανάλογα με το εάν η απαίτηση απόδοσης του δανείσματος έχει συμφωνηθεί να τελεί υπό αναβλητική προθεσμία ή υπό την αναβλητική αίρεση της καταγγελίας του δανειοδότη, αντίστοιχα. Η αναβλητική προθεσμία απόδοσης του δανείου αρχίζει από την παράδοσή του και, ειδικότερα, από την πρώτη τμηματική παροχή του. Για να θεωρηθεί ένα δάνειο ως ορισμένου χρόνου δεν έχει σημασία το εάν έχει συμφωνηθεί να αποδοθεί το δάνεισμα εφάπαξ κατά τη λήξη της προθεσμίας ή με περιοδικές δόσεις εντός αυτής. Από την άλλη πλευρά, ένα δάνειο χαρακτηρίζεται ως αορίστου χρόνου στην περίπτωση κατά την οποία η υποχρέωση απόδοσής του έχει συμφωνηθεί να καταστεί αμέσως εκπληρωτέα όταν το δάνειο καταγγελθεί από τον δανειοδότη, είτε οποτεδήποτε θελήσει αυτός είτε όταν πληρωθεί οποιαδήποτε μη εξουσιαστική αναβλητική αίρεση, ιδίως όταν λάβει χώρα ορισμένο περιστατικό το οποίο συνιστά σοβαρό κλονισμό φερεγγυότητας του δανειολήπτη. Καταρχήν, η καταγγελία δανείου αορίστου χρόνου από οποιοδήποτε συμβεβλημένο μέρος είναι προειδοποιητική σύμφωνα με το άρθρο 807 του ΑΚ, καθώς με το άρθρο αυτό έχει εισαχθεί γενική διάταξη η οποία, εάν δεν έχει συμφωνηθεί διαφορετικά, παρέχει στον δανειολήπτη προθεσμία ενός μηνός με σκοπό να συγκεντρώσει τα χρήματα που χρειάζεται για να αποδώσει το δάνεισμα εμπρόθεσμα ώστε να μη χρεωθεί με τόκους υπερημερίας κατά το άρθρο 345 του ΑΚ. Κατ’ εξαίρεση, εάν το δάνειο παρέχεται με αλληλόχρεο λογαριασμό, η απαίτηση απόδοσης του δανείσματος ενεργοποιείται αμέσως μόλις κλείσει οριστικά ο λογαριασμός αυτός με σχετική καταγγελία, η οποία είναι απρόθεσμη κατά το άρθρο 112 του ΕισΝΑΚ. Στην προκείμενη περίπτωση, όπου η παράδοση του δανείου γίνεται με καταβολή σε αλληλόχρεο λογαριασμό, η απόδοσή του υπόκειται στους όρους του λογαριασμού αυτού, ακόμα και αν έχει συμφωνηθεί να παρασχεθεί για ορισμένο χρόνο.

19 Η άλλη κατηγορία άμεσων πιστώσεων, είτε με προκαταβολή είτε με προεξόφληση, αποτελείται από ιδιότυπες συμφωνίες αγοράς με ρήτρα απόδοσης του τιμήματος στον αγοραστή που έχει αναλάβει να χρηματοδοτήσει ή αναχρηματοδοτήσει το ενεργητικό του πιστούχου. Συχνά παρατηρείται το φαινό-

Σελ. 13

20 Οι προαναφερόμενες χρηματοδοτικές συμφωνίες, οι οποίες αναλύονται στις επόμενες παραγράφους, θεωρούνται ως μορφές αγοραστικής και όχι δανειακής πιστοδότησης, επειδή γεννούν την υποχρέωση απόδοσης ενός πιστώματος το οποίο δεν έχει τη νομική μορφή του δανείσματος αλλά του αποδοτέου τιμήματος που έχει καταβληθεί από τον αγοραστή-πιστωτή. Οι πιστωτικές αυτές συμφωνίες, όπως προκύπτει από τη δικαιοπρακτική βούληση των μερών και τις σχετικές νομοθετικές διατάξεις, δεν εγκυμονούν τον κίνδυνο να αναχαρακτηρισθούν ως δανειακές είτε λόγω εικονικότητας της βούλησης των συμβαλλομένων είτε λόγω καταστρατήγησης του νόμου, με αποτέλεσμα να μην πάσχουν από ακυρότητα για τέτοιους λόγους. Καταρχήν, η βούληση να συμφωνηθούν η πώληση και η απόδοση του τιμήματος είναι αληθής και νόμιμη επειδή δεν υποκρύπτει βούληση κατάρτισης δανείου, ενώ παράλληλα αναγνωρίζεται από τον νόμο ως έγκυρη. Τα ενδιαφερόμενα μέρη επιθυμούν να αποφύγουν τη σύναψη δανείου καθώς το δάνειο σε πολλές περιπτώσεις μειονεκτεί έναντι της πώλησης με ρήτρα απόδοσης του τιμήματος. Ειδικότερα, ενώ το δάνειο αποσκοπεί στην αγορά αντικειμένου από τον πιστούχο, η συμφωνία πώλησης και απόδοσης του τιμήματος αποσκοπεί στην αγορά του αντικειμένου από τον πιστωτή. Τούτο έχει ως αποτέλεσμα ότι, ενώ το δάνεισμα συνήθως εξασφαλίζεται με περιορισμένη εμπράγματη ασφάλεια, δηλαδή με ενέχυρο ή υποθήκη, επί του χρηματοδοτούμενου αγαθού καθώς αυτό περιέρχεται στην κυριότητα του δανειολήπτη, η πώληση και η συμφωνία απόδοσης του τιμήματος συνεπάγονται την κτήση κυριότητας επί του χρηματοδοτούμενου αγαθού από τον αγοραστή προς μείζονα εξασφάλισή του ως πιστωτή. Εκ τούτου παρέπεται ότι ο αγοραστής-πιστωτής έχει το δικαίωμα να ικανοποιηθεί υπερπρονομιακά από την αξία του χρηματοδοτημένου αγαθού, αποχωρίζοντάς το από την κατοχή του υπερήμερου χρηματικού οφειλέτη και προβαίνοντας στην ελεύθερη διάθεσή του, χωρίς να βαρύνεται με την τήρηση των περιορισμών και των διατυπώσεων που τάσσει η δικονομική και η πτωχευτι-

Σελ. 14

21 Δυνάμει της χρηματοδοτικής μίσθωσης («financial leasing»), η οποία ρυθμίζεται με τον ν. 1665/1986, ο χρηματοδοτούμενος έμπορος υποχρεούται να αποδώσει υπό τη μορφή μισθώματος το τίμημα που θα έχει καταβληθεί από τον εκμισθωτή, είτε σε αυτόν είτε σε τρίτο μέρος, λόγω αγοράς ενός ή περισσότερων μίσθιων πραγμάτων. Η πίστωση αυτή, παρεχόμενη με μίσθωση για ορισμένο χρόνο ο οποίος συνήθως αντιστοιχεί στην οικονομικά ωφέλιμη ζωή του μισθίου, εξασφαλίζεται με την παρακράτηση της κυριότητας επ’ αυτού από τον εκμισθωτή και εξυπηρετείται με την καταβολή μισθωμάτων από τον πιστούχο, ο οποίος έχει το δικαίωμα προαίρεσης είτε να ανανεώσει τη μίσθωση για ορισμένο χρόνο, είτε να αγοράσει το μίσθιο ακόμη και πριν από τη λήξη της μίσθωσης έναντι καταβολής των οφειλόμενων έως τη λήξη μισθωμάτων και του τιμήματος το οποίο αντανακλά την υπολειμματική αξία του, είτε να αποδώσει το μίσθιο στον πιστωτή κατά τη λήξη της μίσθωσης, είτε να πωλήσει και να παραδώσει οποτεδήποτε το μίσθιο σε τρίτο μέρος, ενεργώντας στην τελευταία περίπτωση ως άμεσος αντιπρόσωπος του πιστωτή και αποδίδοντας το τίμημα σε αυτόν χωρίς να απαλλάσσεται από την υποχρέωση καταβολής των μισθωμάτων που δεν καλύπτονται από το τίμημα. Περαιτέρω, εάν η χρηματοδοτική μίσθωση είναι αντίστροφη, ο πωλητής είναι και πιστούχος καθώς στο πρόσωπό του συντρέχει και η ιδιότητα του μισθωτή, με συνέπεια να είναι αυτός που αναλαμβάνει και την υποχρέωση απόδοσης του τιμήματος με την καταβολή μισθωμάτων.

22 Η χρηματοδοτική μίσθωση διαφέρει από τη λειτουργική μίσθωση («operating leasing»), καθώς στην πρώτη περίπτωση πρόκειται κατ’ ουσίαν για χρηματοπιστωτική σύμβαση, στην οποία συμφωνείται η μετάθεση όλων των ωφελημά-

Σελ. 15

23 Δυνάμει της πρακτορείας επιχειρηματικών απαιτήσεων με δικαίωμα αναγωγής («recourse factoring»), η οποία αναγνωρίζεται στο άρθρο 1 του ν. 1905/1990, ο προμηθευτής αγαθών (ή υπηρεσιών) εισπράττει μεν από τον πράκτορα, δηλαδή από ένα πιστωτικό ίδρυμα ή από μια ανώνυμη εταιρεία ειδικού σκοπού, την παρούσα αγοραστική αξία μιας ομάδας ονομαστικών χρηματικών απαιτήσεων κατά των πελατών του, αναλαμβάνει δε την υποχρέωση να τον αποζημιώνει κάθε φορά που οι πελάτες του περιέρχονται σε υπερημερία οφειλής έναντι του πράκτορα, ο οποίος έχει αποκτήσει με εκχώρηση τις χρηματοδοτημένες απαιτήσεις. Πρόκειται για μέθοδο προεξοφλητικής αναχρηματοδότησης του κεφαλαίου κίνησης, αποτελούμενου από βραχυπρόθεσμες χρηματικές απαιτήσεις τις οποίες οι έμποροι, ως προμηθευτές, αποκτούν κατά των πελατών τους και επιδιώκουν να ρευστοποιήσουν το ταχύτερο δυνατό μέσω τρίτου για τις ανάγκες εξυπηρέτησης των βραχυπρόθεσμων επιχειρηματικών χρεών τους. Ο τρίτος αυτός διαμεσολαβητής συμβάλλεται στην εν λόγω πίστωση ως πράκτορας επιχειρηματικών απαιτήσεων και αναλαμβάνει την υποχρέωση, όχι μόνο να προεξοφλεί τις εκάστοτε αποκτώμενες από τον προμηθευτή χρηματικές αξιώσεις, αλλά και να τις διαχειρίζεται, δηλαδή να τις παρακολουθεί λογιστικά και νομικά για να τις εισπράττει κάθε φορά που αυτές καθίστανται ληξιπρόθεσμες.

24 Η πρακτορεία επιχειρηματικών απαιτήσεων απαντά στη διεθνή πρακτική με διάφορες μορφές και όχι κατ’ ανάγκην χρηματοπιστωτικές. Ειδικότερα, το factoring διακρίνεται καταρχάς σε γνήσιο και νόθο. Το γνήσιο factoring, όπως και το forfaiting, σε αντίθεση με το νόθο factoring, σημαίνει, όχι πίστωση, αλλά αμιγή πώληση των επιχειρηματικών απαιτήσεων, όπου ο προμηθευτής δεν αναλαμβάνει την αναγωγική ευθύνη έναντι του πράκτορα για τυχόν υπερημερία των τρίτων οφειλετών, παρά μόνο για τυχόν νομική – όχι και πραγματική – αδυναμία είσπραξης όλου του ποσού των απαιτήσεων αυτών, ιδίως λόγω της εκ μέρους των τρίτων οφειλετών προβολής βάσιμων ενστάσεων οι οποίες απορρέουν από τις υποκείμενες σχέσεις αξίας μεταξύ αυτών και του προμηθευτή τους. Περαιτέρω, η πρακτορεία διακρίνεται σε απλή και αντίστροφη. Ο πράκτορας, αντί να προεξοφλεί τις απαιτήσεις ενός προμηθευ-

Σελ. 16

25 Σε ό,τι αφορά ειδικά το νόθο factoring, είτε απλό είτε αντίστροφο, δηλαδή την προεξόφληση με δικαίωμα αναγωγής κατά του άμεσα χρηματοδοτούμενου προμηθευτή, ο πράκτορας αναλαμβάνει την υποχρέωση να προεξοφλεί, αμέσως μόλις αποκτήσει με εξασφαλιστική εκχώρηση, κάθε χρηματική απαίτηση η οποία θα είναι νόμιμα τιμολογημένη και θα συνοδεύεται από τα σχετικά έγγραφα, με τα οποία θα αποδεικνύεται η προσήκουσα εκ μέρους του προμηθευτή εκπλήρωση της δικής του υποχρέωσης από την αντίστοιχη σύμβαση προμήθειας με τον πελάτη του. Τυχόν πιστωτικοί τίτλοι, των οποίων ο προμηθευτής είναι νόμιμος κομιστής, γίνονται δεκτοί από τον πράκτορα εφόσον έχουν παραδοθεί στον προμηθευτή χάριν και όχι αντί καταβολής και τούτο διότι, όπως προκύπτει από το γράμμα και το πνεύμα του νόμου, με την πρακτορεία επιτρέπεται η χρηματοδότηση αμιγώς ονομαστικών απαιτήσεων, σε εξασφάλιση δε του πράκτορα είναι δυνατό ο προμηθευτής να παραδώσει και τους πιστωτικούς τίτλους τους οποίους είχε λάβει σε εξασφάλιση των ονομαστικών απαιτήσεων του. Εξαιτίας της προαναφερόμενης εκχώρησης ο πράκτορας επωμίζεται τον κίνδυνο να τεθεί αντιμέτωπος με ενστάσεις των πελατών του προμηθευτή για τυχόν ελαττώματα τα οποία έχουν εμφιλοχωρήσει στις υποκείμενες σχέσεις αξίας και η απόδειξη ύπαρξης των οποίων είναι δυνατό να δικαιολογήσει τη μερική ή ακόμα και την ολική μη καταβολή των συμφωνημένων χρηματικών ανταλλαγμάτων. Προκειμένου να εξασφαλίζεται ο πράκτορας έναντι του κινδύνου ανώμαλης εξέλιξης διαφόρων συμβάσεων προμήθειας του πιστολήπτη, συμφωνείται να καταβάλλει, ως ποσό προεξόφλησης, ορισμένο ποσοστό επί της ονομαστικής αξίας εκάστης τιμολογημένης απαίτησης, το οποίο συνήθως κυμαίνεται από 75 έως 85%. Το υπόλοιπο ποσοστό της απαίτησης, εάν εισπραχθεί από τον εκδοχέα, παρακρατείται ως περιθώριο ασφάλειας για την κάλυψη τόσο του ποσού προεξόφλησης όσο και της αμοιβής του, στην οποία συμπεριλαμβάνονται, πρώτον, η εφάπαξ προμήθεια διαχείρισης της απαίτησης, η οποία είναι καταβλητέα από την εκχώρησή της και υπολογίζεται σε ορισμένο ποσοστό επί της αξίας της, και δεύτερον, η πε-

Σελ. 17

26 Σε αντίθεση με την αμέσως προπεριγραφόμενη μορφή πιστωτικής αγοράς, η εν λόγω πίστωση αποσκοπεί μεν στην προεξόφληση, αλλά όχι απαρέγκλιτα στη διαχείριση των χρηματικών απαιτήσεων του πιστούχου. Επιπλέον αυτού, ενώ η πρακτορεία έχει ως αντικείμενο αποκλειστικά ονομαστικές απαιτήσεις, αντικείμενο της προεξόφλησης δεν αποκλείεται από τον νόμο να είναι και αξιογραφικές απαιτήσεις. Επειδή ο μέσος έμπορος είθισται να παρέχει βραχυπρόθεσμη πίστωση σε πολλούς πελάτες του, ζητεί από αυτούς να του παραδίδουν σε εξασφάλισή του χρηματόγραφα τα οποία είναι πληρωτέα στη λήξη ορισμένης προθεσμίας και επέχουν θέση υπόσχεσης χάριν καταβολής κατά την έννοια της ΑΚ 421. Λαμβανομένου, ωστόσο, υπόψη ότι πολλά από τα βραχυπρόθεσμα χρέη του εμπόρου είναι εξοφλητέα σε ημερομηνίες οι οποίες προηγούνται της λήξης των ανωτέρω αναβλητικών προθεσμιών πληρωμής των χρηματογράφων που έχει στη νομή του, ο έμπορος βρίσκεται σε αναζήτηση ρευστότητας η οποία συνήθως πραγματοποιείται με την αναχρηματοδότηση των πιστωτικών αυτών τίτλων από μια τράπεζα. Ο έμπορος οπισθογραφεί τους βραχυπρόθεσμους πιστωτικούς τίτλους του, ιδίως γραμμάτια, συναλλαγματικές και μεταχρονολογημένες επιταγές πελατείας του, τους οποίους πωλεί και μεταβιβάζει στην τράπεζα έναντι τιμήματος υπολειπόμενου της ονομαστικής αξίας των τίτλων επειδή η τράπεζα προαφαιρεί τον τόκο, δηλαδή το προεξόφλημα το οποίο υπολογίζεται επί της προαναφερόμενης ονομαστικής αξίας και αντιστοιχεί στο χρονικό διάστημα από την προεξόφληση έως τη λήξη της προθεσμίας εξόφλησης του χρηματογράφου. Σε αυτό ακριβώς το σημείο η προεξόφληση διαφέρει από το δάνειο καθώς, ενώ με το δάνειο γεννάται τόκος κάθε ημέρα αναβολής απόδοσης του πιστώματος, ο οποίος είναι καταβλητέος περιοδικά μέχρι τη λήξη της πίστωσης, με την προεξόφληση ο τόκος καταβάλλεται άπαξ καθώς προαφαιρείται κατά την παράδοση του πιστώματος. Κατά τα λοιπά, η αναγωγική προεξόφληση είναι πιστωτική επει-

Σελ. 18

27 Το σύμφωνο επαναγοράς τίτλων, η οποία είναι διεθνώς γνωστή με τη βραχυλογία «repo», σημαίνει μια συμφωνία πώλησης κινητών αξιών υπό τον πρόσθετο όρο ότι τα πράγματα αυτά θα επαναγορασθούν από τον πωλητή, πρώτον, εντός ορισμένης βραχείας προθεσμίας μετά την καταβολή του τιμήματος από τον αγοραστή και, δεύτερον, έναντι ορισμένου τιμήματος το οποίο είναι μεγαλύτερο από το τίμημα πώλησης επειδή συμπεριλαμβάνει τόσο το κόστος κτήσης όσο και το αντάλλαγμα για την ανάληψη του πιστωτικού κινδύνου από τον αγοραστή. Η επαναγορά, μολονότι είναι κατ’ ουσίαν μια μορφή δανείου, αναγνωρίζεται στην παράγραφο 1 του άρθρου 6 του ν. 3301/2004 ως μια ιδιότυπη χρηματοπιστωτική συναλλαγή, της οποίας όλοι οι όροι ισχύουν όπως έχουν διατυπωθεί. Τούτο σημαίνει ότι δεν συντρέχει ο κίνδυνος να κριθεί η φερόμενη επαναγορά ως εικονική ώστε να αναχαρακτηρισθεί ως δάνειο και, κατ’ επέκταση, να θεωρηθεί ότι ο τίτλος ουδέποτε μεταβιβάσθηκε λόγω πώλησης αλλά ότι στην πραγματικότητα ενεχυράσθηκε λόγω δανείου. Εξάλλου, η επαναγορά, θεωρούμενη από την άποψη του αγοραστή, χαρακτηρίζεται ως αντίστροφη επαναγορά, καθώς σημαίνει την εκ μέρους του αγορά και επαναπώληση του αξιογράφου στον πωλητή. Η επαναγορά είναι ένα είδος βρα-

Σελ. 19

28 Η επαναγορά, είτε υπό την απλή είτε υπό την αντίστροφη μορφή της, διαφέρει από την εξώνηση επειδή, ενώ η πρώτη υποχρεώνει τον πωλητή να επαναγοράσει το χρηματόγραφο, η τελευταία δεν γεννά απαίτηση καταβολής του τιμήματος επαναγοράς, καθώς επιφυλάσσει στον πωλητή απλώς το δικαίωμα προαίρεσης επαναγοράς, όπως προκύπτει από την ΑΚ 565. Λαμβανομένου υπόψη ότι ο αγοραστής δεν αποκτά με το σύμφωνο εξώνησης απαίτηση απόδοσης του τιμήματος που έχει καταβάλει, παρέπεται ότι το σύμφωνο αυτό δεν έχει πιστωτικό χαρακτήρα. Αντίθετα, η επαναγορά έχει πιστωτικό χαρακτήρα ακόμα και αν τελεί υπό την αναβλητική αίρεση της άσκησης δικαιώματος προαίρεσης υπέρ του αγοραστή βάσει συμφώνου προαίρεσης επαναπώλησης κατά την ΑΚ 361, καθώς ο αγοραστής αποκτά το δικαίωμα να αξιώσει την καταβολή του τιμήματος επαναγοράς εάν και όταν ασκήσει το διαπλαστικό δικαίωμα επαναπώλησης, δηλαδή όταν πληρωθεί μια αμιγώς εξουσιαστική αίρεση υπέρ αυτού. Στην περίπτωση αυτή, όπου έχει συμφωνηθεί προαίρεση επαναπώλησης, ο πωλητής αναλαμβάνει την υποχρέωση να αποδώσει το χρηματικό κεφάλαιο υπό τη μορφή τιμήματος όταν συναφθεί η εκ μέρους του επαναγορά, η οποία συντελείται με μόνη τη λήψη της δήλωσης βούλησης του αγοραστή να επαναπωλήσει τον τίτλο σε εκτέλεση του παραπάνω συμφώνου προαίρεσης, το οποίο συνήθως καταρτίζεται ταυτόχρονα με την αγορά του.

29 Για να χρηματοδοτηθεί η αγορά ενός ή περισσότερων πραγμάτων, αρκεί και η πίστωση του τιμήματος από τον πωλητή εφόσον αυτός θεωρεί αξιόχρεο τον αγοραστή. Εάν ο πωλητής αρνηθεί να πιστώσει το τίμημα, ο αγοραστής θα αναγκασθεί να λάβει δάνειο για να το προκαταβάλει, προκειμένου να παραλάβει και να χρησιμοποιήσει το αγορασμένο πράγμα. Η πίστωση του τιμήματος προσομοιάζει στο δάνειο από οικονομική άποψη εάν ληφθεί υπόψη ότι ο πωλητής ομοίως χρηματοδοτεί πιστωτικά τον αγοραστή παρέχοντας σε αυτόν ορισμένη προθεσμία για να πληρώσει το τίμημα, με αποτέλεσμα ο αγοραστής να εξοικονομεί προσωρινά το χρηματικό κεφάλαιο που θα αναγκαζόταν να διαθέσει για την πληρωμή του τιμήματος εάν τούτο δεν πιστωνόταν. Μόνο που εδώ η μεταβίβαση των χρημάτων είναι αποθετική υπό την έννοια ότι συνεπάγεται αποθετική μείωση στο ενεργητικό σκέλος της περιουσίας του πωλητή

Σελ. 20

30 Ως ανανεωτικός (ή αναχρηματοδοτικός) συμβιβασμός θεωρείται η συμφωνία με την οποία ένα ή περισσότερα ληξιπρόθεσμα ή επισφαλή χρέη αντικαθίστανται με ένα ή περισσότερα χρέη τα οποία έχουν τα ίδια ενεχόμενα πρόσωπα αλλά υπόκεινται σε μεγαλύτερη προθεσμία πληρωμής, καθώς και σε τυχόν άλλους όρους οι οποίοι, αφενός μεν, διευκολύνουν τον οφειλέτη να εξοικονομήσει προσωρινά τις δαπάνες που θα έπρεπε να πραγματοποιήσει σε εξόφληση των παλαιών χρεών, αφετέρου δε, αποκαθιστούν την πεποίθηση του δανειστή ότι οι νέες απαιτήσεις του θα ικανοποιηθούν εμπρόθεσμα και ότι, εν τέλει, θα αποζημιωθεί χωρίς αναγκαστική εκτέλεση ή άλλο συμβιβασμό. Πρόκειται για μια περίπτωση άμεσης πίστωσης επειδή ο δανειστής προβαίνει σε παροχή αναβλητικής προθεσμίας με την οποία υφίσταται περαιτέρω αποθετική ζημία καθώς περιέρχεται σε περαιτέρω προσωρινή νομική αδυναμία αποζημίωσης για τον πλουτισμό τον οποίο έχει προσπορισθεί ο οφειλέτης με την προκαταβολή του δανειστή.