ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΚΠολΔ

Σελ. 3

Σελ. 4

Σελ. 5

1Ο Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας ρυθμίζει στο τέταρτο βιβλίο του τις ειδικές διαδικασίες, που αποτελούν ουσιώδες τμήμα του. Ως ειδική διαδικασία ορίζεται μια ιδιαίτερη μορφή δίκης, που διαμορφώνεται κατ’ απόκλιση της τακτικής διαδικασίας, με συνέπεια να παρουσιάζει διαφορετικά χαρακτηριστικά από την τελευταία. Συνιστούν, λοιπόν, ένα

Σελ. 6

2Έχουν πολύ μεγάλη πρακτική εφαρμογή, καθόσον περιλαμβάνουν κατηγορίες διαφορών (οικογενειακές, εργατικές, μισθωτικές διαφορές κ.λπ.) που αφορούν σημαντικούς τομείς της οικονομικής και κοινωνικής ζωής. Για το λόγο αυτό, σε αντίθεση με την τακτική διαδικασία, η οποία διαρκώς συρρικνώνεται, στις ειδικές διαδικασίες εντάσσεται σημαντικός αριθμός διαφορών. Παράλληλα διεξήγαγαν πρωταγωνιστικό ρόλο, λόγω του δανεισμού στοιχείων των ειδικών διαδικασιών, με προεξάρχουσα την εργατική, προς την τακτική διαδικασία.

3Ο νομοθετικός λόγος για την καθιέρωσή τους συνδέεται με τη φύση και την ιδιαιτερότητα συγκεκριμένων διαφορών ή με την εξυπηρέτηση κοινωνικά ευαίσθητων τομέων. Ορισμένες ειδικές διαδικασίες, όπως οι οικογενειακές διαφορές, περιέχουν αυστηρότερες διατάξεις από την τακτική διαδικασία, καθόσον προέχει ο περιορισμός της διαθετικής αρχής και η επιδίωξη, για λόγους δημοσίου συμφέροντος, της αναζήτησης της ουσιαστικής αλήθειας, ενώ άλλες ειδικές διαδικασίες θεσπίστηκαν για την απλούστερη, ταχύτερη και πιο εξειδικευμένη εκδίκαση των διαφορών που υπάγονται σε αυτές. Ομοίως, λόγω της ιδιαίτερης φύσης των διαφορών, για τις οποίες καθιερώθηκαν οι ειδικές διαδικασίες, είναι ανίσχυρη η δικονομική σύμβαση, με την οποία εισάγεται κάποια

Σελ. 7

4Με εξαίρεση, λοιπόν, τις προαιρετικές ή δυνητικές ειδικές διαδικασίες για την έκδοση διαταγής πληρωμής και διαταγής απόδοσης μισθίου, που η επιλογή τους επαφίεται στη διακριτική ευχέρεια του διαδίκου (623 και 637 ΚΠολΔ αντίστοιχα), ο οποίος σε περίπτωση που δεν επιθυμεί να επωφεληθεί από τα ειδικά πλεονεκτήματά τους, μπορεί να επιλέξει αντί αυτών την τακτική διαδικασία ή την προσήκουσα για την απαίτηση ειδική διαδικασία, οι λοιπές ειδικές διαδικασίες έχουν αποκλειστικό χαρακτήρα. Οι διαφορές που εμπίπτουν στις τελευταίες δεν μπορεί να υπαχθούν με τη βούληση του διαδίκου στην τακτική ή σε άλλη ειδική διαδικασία, καθόσον η ιδιωτική βούληση δεν μπορεί να επεκτείνει ή να αποκλείσει την εφαρμογή τους. Βασικό κριτήριο για την ανωτέρω διάκριση είναι το αν συντρέχει λόγος δημοσίου συμφέροντος, προκειμένου να καταστεί αυτή αποκλειστική.

5Επίσης, οι ειδικές διαδικασίες, με εξαίρεση την έκδοση διαταγής πληρωμής και διαταγής αποδόσεως μισθίου, έχουν διαγνωστικό χαρακτήρα και οδηγούν, όπως και η τακτική διαδικασία, στην έκδοση αποφάσεως, η οποία τέμνει τη διαφορά με δύναμη δεδικασμένου. Αντίθετα οι διαδικασίες εκδόσεως διαταγής πληρωμής και διαταγής αποδόσεως μισθίου, έχουν ως αντικείμενο τον εξοπλισμό της αξίωσης του δικαιούχου με εκτελεστό τίτλο. Στις τελευταίες, η διάγνωση της διαφοράς ακολουθεί με την άσκηση της ανακοπής.

6Έντονη υπήρξε η συζήτηση για την ενοποίηση της τακτικής διαδικασίας με τις ειδικές διαδικασίες. Μέρος της θεωρίας, τάσσεται υπέρ της θέσπισης μίας ενιαίας διαδικασίας,

Σελ. 8

7Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση του N 4335/2015, οι λόγοι που συνηγόρησαν προς αυτή την κατεύθυνση ήταν οι ακόλουθοι:

Σελ. 9

8Πράγματι, οι νέες ρυθμίσεις μεγαλώνουν την απόσταση μεταξύ της τακτικής διαδικασίας και των ειδικών διαδικασιών. Mε το N 2915/2001, επήλθε ριζική αναμόρφωση της πολιτικής δίκης στον πρώτο βαθμό, με τη μεταφορά επιτυχημένων διατάξεων των ειδικών διαδικασιών στην τακτική διαδικασία, όπως την καθιέρωση της μιας και μοναδικής συζητήσεως και την κατάργηση της προδικαστικής αποφάσεως, την υποχρεωτική εφαρμογή της προφορικής συζήτησης, την ισχύ της εν μέρει ελεύθερης απόδειξης, την επέκταση της χρήσης των μη πληρούντων τους όρους του νόμου αποδεικτικών μέσων και των ενόρκων βεβαιώσεων, την κατάργηση του τεκμηρίου ομολογίας του εναγομένου και τη θέσπιση του συστήματος της πλασματικής παράστασης επί ερημοδικίας του διαδίκου, που είχαν ως συνέπεια τη σύγκλιση της τακτικής και των ειδικών διαδικασιών σε βασικά τους σημεία. Ο N 4335/2015 με τις μεταρρυθμίσεις της τακτικής διαδικασίας και ιδίως την εισαγωγή ενός διαφορετικού τρόπου ως προς τη διαδικασία ασκήσεως και συζητήσεως της αγωγής στην τακτική διαδικασία, συνετέλεσε στο ότι διακόπτεται η τάση συγκλίσεως μεταξύ των δυο διαδικασιών, που μέχρι τώρα είχε διαμορφωθεί.

9Η αναδιάρθρωση που επέφερε ο νόμος 4335/2015 στις ειδικές διαδικασίες, ακολούθησε με λίγες μεταβολές το σχέδιο της νομοπαρασκευαστικής επιτροπής υπό την προεδρία του τότε Αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου Ι. Παπανικολάου με εισηγητή το Γ. Τιμαγένη,

Σελ. 10

10Η στενή συγγένεια του είδους των διαφορών και ο ενιαίος κατά κανόνα τρόπος λειτουργίας των διαδικασιών δικαιολογεί την ομαδοποίησή τους. Η ενοποίηση αυτή, κρίθηκε από τη Νομοπαρασκευαστική Επιτροπή επιβεβλημένη, καθόσον η πληθώρα των μέχρι σήμερα ειδικών διαδικασιών δεν φαίνεται να προσφέρει κάποιο πλεονέκτημα στην ουσιαστική

Σελ. 11

11Α) τις οικογενειακές διαφορές ή διαφορές από την οικογένεια, το γάμο και την ελεύθερη συμβίωση (άρθρα 592-613 ΚΠολΔ), ήτοι τις διαφορές από το γάμο και την ελεύθερη συμβίωση (592 αρ. 1 ΚΠολΔ), τις διαφορές από τις σχέσεις γονέων και τέκνων (592 αρ. 2 ΚΠολΔ) και τις λοιπές οικογενειακές διαφορές (592 αρ. 3 ΚΠολΔ). Η πρώτη κατηγορία, εμπεριέχει συγκεκριμένες διαδικαστικές εγγυήσεις που έχουν σχέση με την ευαίσθητη φύση των εκδικαζόμενων διαφορών.

12Β) τις περιουσιακές διαφορές (άρθρα 614-622 ΚΠολΔ) που καλύπτουν τις μισθωτικές διαφορές (614 αρ. 1 ΚΠολΔ), τις διαφορές από οριζόντια ή κάθετη ιδιοκτησία (614 αρ. 2 ΚΠολΔ), τις εργατικές διαφορές (614 αρ. 3 ΚΠολΔ), τις διαφορές επαγγελματιών και οργανισμών κοινωνικής ασφάλισης (614 αρ. 4 ΚΠολΔ), τις διαφορές από αμοιβές (614 αρ. 5 ΚΠολΔ), τις διαφορές για ζημιές από αυτοκίνητα (614 αρ. 6 ΚΠολΔ), τις διαφορές από δημοσιεύματα ή τηλεοπτικές εκπομπές (614 αρ. 7 ΚΠολΔ) και τις διαφορές από πιστωτικούς τίτλους (614 αρ. 8 ΚΠολΔ). Η δεύτερη αυτή κατηγορία, αποτελεί το πλέγμα των ειδικών διαδικασιών που αποβλέπουν στην επιτάχυνση και απλοποίηση της διαδικασίας και

13Γ) τη διαδικασία των διαταγών (άρθρα 623-645 ΚΠολΔ) στην οποία εντάσσονται: η διαταγή πληρωμής (623-636 ΚΠολΔ) και η διαταγή απόδοσης χρήσης μισθίου (637-645 ΚΠολΔ). Η τρίτη αυτή κατηγορία αποβλέπει στην άμεση παραγωγή εκτελεστού τίτλου, στις περιπτώσεις που η απαίτηση δεν επιδέχεται κατά τεκμήριο αμφισβήτηση.

14Παρά την ως άνω κατανομή των ειδικών διαδικασιών σε τρεις ευρύτερες κατηγορίες, οι επιμέρους υποκατηγορίες της ίδιας ομάδας διατηρούν την αυτοτέλειά τους, με συνέπεια κάθε ειδική διαδικασία της ίδιας κατηγορίας να είναι χωριστή. Σε αυτό συνηγορεί η αιτιολογική έκθεση που κάνει αναφορά σε απλή συστηματοποίηση των ειδικών διαδικασιών

Σελ. 12

15Στην αντίθετη ερμηνευτική εκδοχή του ενιαίου της διαδικασίας κυρίως συμβάλλει η κεντρική διάταξη του άρθρου 591 ΚΠολΔ, που προβλέπει κοινό διαδικαστικό πλαίσιο για όλες τις ειδικές διαδικασίες, διευκολύνοντας έτσι σημαντικά ενδεχόμενη σώρευση ή συνεκδίκασή τους. Επιπλέον, συνηγορεί και το γεγονός ότι ο νομοθέτης εκλαμβάνει τις περιουσιακές διαφορές ως ενιαία διαδικασία, με τις προβλέψεις των άρθρων 632 §2 και 937 §3 ΚΠολΔ, σύμφωνα με τις οποίες η ανακοπή κατά της διαταγής πληρωμής καθώς και η ανακοπή κατά της εκτέλεσης αντίστοιχα δικάζονται κατά τη διαδικασία των περιουσιακών διαφορών του άρθρου 614 επ. ΚΠολΔ.

16Η πρακτική αξία του ζητήματος εντοπίζεται κυρίως στα ζητήματα της αντικειμενικής (218 ΚΠολΔ) και επικουρικής σώρευσης (219 ΚΠολΔ) αγωγών, ανακοπών, εφέσεων κ.λπ. και της συνεκδίκασής τους (246 ΚΠολΔ), καθώς και της ασκήσεως ανταγωγής (268 §3), που προϋποθέτουν ταυτότητα διαδικασίας. Σύμφωνα με την πάγια νομολογία, η σώρευση περισσότερων αγωγικών βάσεων που υπάγονται σε διαφορετική διαδικασία, δεν συνεπάγεται απαράδεκτο ή ακυρότητα του δικογράφου, αλλά ως μόνη κύρωση προβλέπεται ο χωρισμός των υποθέσεων. Κατά συνέπεια, κατ’ εφαρμογή της ορθότερης πρώτης άποψης, θα πρέπει να αποκλεισθεί η δυνατότητα σώρευσης αξιώσεων υπαγόμενων σε

Σελ. 13

17Παρατηρείται ωστόσο στην αντικειμενική σώρευση αγωγών, η τάση της νομολογίας να παρακάμπτει τη διαδικαστική προϋπόθεση του άρθρου 218 §1 στοιχ. δ΄ ΚΠολΔ, έτσι ώστε οι διάδικοι να μπορούν να κάνουν χρήση της ευχέρειας αυτής στο μέγιστο δυνατό βαθμό. Επί σώρευσης αγωγών αποζημίωσης για προσβολή προσωπικότητας λόγω εξυβριστικής συμπεριφοράς με ηλεκτρονικά μέσα και έντυπο τύπο που υπάγονται στην ειδική διαδικασία του άρθρου 614 §7 ΚΠολΔ και με άλλα μέσα που υπάγονται στην τακτική διαδικασία, το Δικαστήριο έκρινε ότι η σώρευση των αντίστοιχων αιτήσεων σε ένα δικόγραφο, χωρίς αυτές να υπάγονται στο ίδιο είδος διαδικασίας, δεν επάγεται απαράδεκτο ή ακυρότητα. Πρόσθετα επιχειρήματα υπέρ της άποψης αυτής αποτελεί το γεγονός ότι η αγωγή εισάγεται προς εκδίκαση κατά την αυστηρότερη και βραδύτερη τακτική διαδικασία, η οποία κατά τεκμήριο εξασφαλίζει όλα τα δικονομικά δικαιώματα κάθε διαδίκου και το ότι η διαδικαστική πορεία της δίκης δεν είναι αυτοσκοπός, αλλά μέσο και μέθοδος για την προάσπιση και πραγμάτωση των ιδιωτικών δικαιωμάτων.

18Η ερμηνευτική αυτή λύση στοιχίζεται με την κρατούσα νομολογία, κατά την οποία δημιουργείται ακυρότητα ή απαράδεκτο μόνο αν η τήρηση της μη προσήκουσας διαδικασίας συνοδευόταν από την παράβαση συγκεκριμένου δικονομικού κανόνα, ο οποίος πρόδηλα περιέχει ευνοϊκότερες για τον εναγόμενο ή αυστηρότερες για τον ενάγοντα διατάξεις, κατά κανόνα δε η τακτική διαδικασία, ενέχει περισσότερα εχέγγυα ασφαλούς διάγνωσης της διαφοράς και η εφαρμογή της αντί των διατάξεων της εκούσιας δικαιοδοσίας ή της προσήκουσας ειδικής διαδικασίας, δεν προκαλεί δικονομική βλάβη και δεν ιδρύει τον αναιρετικό λόγο του άρθρου 559 αρ. 14 ΚΠολΔ.

19Παρεμφερές είναι και το ζήτημα της συνεκδίκασης αγωγών κατά την ειδική διαδικασία, όταν η μια από αυτές ασκήθηκε πριν την 1.1.2016 και η άλλη μετά την έναρξη ισχύος του

Σελ. 14

20Την ως άνω στάση έχει τηρήσει και η πρόσφατη νομολογία. Έτσι κρίθηκε ότι είναι δυνατή η συνεκδίκαση τέτοιων αγωγών, καθόσον ουσιαστικά η προγενέστερη διαδικασία των αυτοκινητικών διαφορών δεν διαφέρει από τη νεότερη των περιουσιακών διαφορών. Στις διαφορές για ζημίες από αυτοκίνητα δεν προβλέπονται ουσιώδεις διαδικαστικές αποκλίσεις μετά το N 4335/2015, καθόσον η εκδίκασή τους και τα επιμέρους διαδικαστικά ζητήματα ρυθμίζονται από την κεντρική διάταξη του άρθρου 591 ΚΠολΔ, όπου διευκρινίζεται ρητά ότι η εμμάρτυρη απόδειξη και η προφορική συζήτηση παραμένουν σε ισχύ, ενώ οι προτάσεις εξακολουθούν να κατατίθενται το αργότερο κατά τη συζήτηση στο ακροατήριο.

21Παρόμοια στάση τήρησε και ως προς την προϊσχύουσα κατηγορία των γαμικών διαφορών. Από μία συγκριτική επισκόπηση των διατάξεων που ίσχυαν για την εκδίκαση των γαμικών διαφορών πριν την αντικατάστασή τους με το N 4335/2015 αλλά και μετά, αντιλαμβάνεται κανείς ότι όσον αφορά αμιγώς τις γαμικές διαφορές, στις οποίες εμπίπτει και το διαζύγιο, δεν υπάρχουν διαδικαστικές αποκλίσεις κατά την εκδίκασή τους.

Σελ. 15

22Η πλέον σημαντική καινοτομία είναι η ρύθμιση του άρθρου 591 ΚΠολΔ, η οποία δεν αποτελεί απλώς εισαγωγική αλλά παράλληλα συνιστά θεμελιώδη και κεντρική διάταξη. Η νέα ρύθμιση, εκτενέστερη σε σχέση με την προϊσχύουσα, δίνει τις κατευθυντήριες γραμμές που ισχύουν στις ειδικές διαδικασίες. Ρυθμίζει όλα τα διαδικαστικά ζητήματα που αφορούν τις ειδικές διαδικασίες από την άσκηση της αγωγής, τις παρεπόμενες ή συναφείς διαδικαστικές πράξεις, την προθεσμία κλητεύσεως, την κατάθεση προτάσεων, την εισαγωγή της αγωγής για προφορική συζήτηση στο ακροατήριο, την προβολή ισχυρισμών, τη διαδικασία στο ακροατήριο, τις τυχόν συμπληρωματικές αποδείξεις και το σύνολο των ενδίκων μέσων. Αποτελεί, λοιπόν, τη γέφυρα και το συνδετικό κρίκο μεταξύ τακτικής και ειδικών διαδικασιών και οριοθετεί τις αποκλίσεις τους. Εύλογα έχει χαρακτηριστεί η ως άνω διάταξη ως σπονδυλική στήλη όλων των ειδικών διαδικασιών.

23Με το άρθρο 591 §1 ΚΠολΔ διατηρείται η γενική παραπομπή στις διατάξεις των άρθρων 1-590 ΚΠολΔ, υπό την επιφύλαξη αντίθετων ειδικών ρυθμίσεων των ειδικών διαδικασιών. Καθορίζεται το βασικό διαδικαστικό πλαίσιο για το σύνολο των ειδικών διαδικασιών, το οποίο συμπληρώνεται, κατ’ αρχήν, από τις ειδικές διατάξεις των άρθρων 592-645 ΚΠολΔ και περαιτέρω, επικουρικά από τις ρυθμίσεις του γενικού μέρους, όπου αυτές δεν αντιβαίνουν στις ειδικές διαδικασίες. Ειδικά στις διαφορές για ζημιές από αυτοκίνητα

Σελ. 16

24Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση, η εφαρμοστέα διαδικασία που περιγράφεται στο άρθρο 591 §§1-7 ΚΠολΔ, περιληπτικά έχει ως εξής: Η προθεσμία για την κλήτευση των διαδίκων είναι τριάντα (30) ημέρες και, αν ο διάδικος που καλείται ή κάποιος από τους ομοδίκους διαμένει στο εξωτερικό ή είναι άγνωστης διαμονής, εξήντα (60) ημέρες πριν από τη συζήτηση. Οι προτάσεις κατατίθενται το αργότερο κατά τη συζήτηση. Οι διάδικοι το αργότερο κατά τη συζήτηση στο ακροατήριο προσάγουν όλα τα αποδεικτικά τους μέσα και μπορούν έως τη δωδεκάτη ώρα της τρίτης εργάσιμης ημέρας από τη συζήτηση να καταθέσουν προσθήκη στις προτάσεις τους, με την οποία αξιολογούνται οι αποδείξεις, προτείνονται ισχυρισμοί και προσκομίζονται ένορκες βεβαιώσεις, έγγραφα και γνωμοδοτήσεις κατά το άρθρο 390 ΚΠολΔ μόνο για την αντίκρουση ισχυρισμών που προτάθηκαν.

25Οι νομοθετικές μεταβολές που επέφερε στις ειδικές διαδικασίες ο N 4335/2015, ενίσχυσαν στην προδικασία την αρχή τηρήσεως της έγγραφης προδικασίας με την άσκηση των παρεμβάσεων, προσεπικλήσεων και ανακοινώσεων τουλάχιστον 10 μέρες πριν από την συζήτηση, ενώ η άσκηση της ανταγωγής, αντέφεσης και πρόσθετων λόγων έφεσης και αναψηλάφησης πραγματοποιείται μόνο με αυτοτελές δικόγραφο υποχρεωτικά 8 ημέρες πριν τη συζήτηση (άρθρο 591 §1 εδ. β΄ και ζ΄ ΚΠολΔ). Με τη νέα ρύθμιση περιορίζεται η χωρίς ουσιαστικό λόγο ποικιλία των ρυθμίσεων στις ειδικές διαδικασίες, αλλά και ο αιφνιδιασμός των διαδίκων. Από την άλλη διατηρήθηκε στη διαδικασία στο ακροατήριο η αρχή της προφορικότητας με τις διατάξεις των άρθρων 591 §1δ΄ και 591 §2 ΚΠολΔ, καθόσον η δίκη διατηρεί τον άμεσο και προφορικό της χαρακτήρα, που προϋποθέτει τη σύμπραξη δικαστηρίου και διαδίκων. Η συζήτηση της υπόθεσης αποτελεί ορόσημο στις ειδικές διαδικασίες, καθόσον συνιστά το απώτατο δικονομικό στάδιο για την κατάθεση προτάσεων, την προβολή ισχυρισμών και μέσων επιθέσεως και άμυνας και την προσαγωγή των αποδεικτικών μέσων. Υποστηρίχθηκε πάντως και η γνώμη ότι λόγω της υποχρεωτικής κατάθεσης προτάσεων και της αδυναμίας προβολής στο ακροατήριο προφορικών

Σελ. 17

26Με την ψήφιση του Ν 4640/2019 (ΦΕΚ Α 190/30.11.2019) εισήχθη στην ελληνική έννομη τάξη μια νέα προδικαστική διαδικασία, αυτή της υποχρεωτικής αρχικής συνεδρίας διαμεσολάβησης (άρθρα 6 και 7) σε συγκεκριμένες υποθέσεις οικογενειακής φύσεως με ημερομηνία εφαρμογής την 15.1.2020 και την 15.3.2020 για τις υπόλοιπες που υπάγονται σε αυτή. Παράλληλα προβλέπεται η υποχρεωτική ενημέρωση για την ύπαρξη διαμεσολαβητικής διαδικασίας, για όλες τις αγωγές που θα κατατεθούν από 1.12.2019 και αφορούν διαφορές που είναι δεκτικές διαθέσεως, ανεξάρτητα από το αν εμπίπτουν στο πεδίο της υποχρεωτικής διαμεσολάβησης, με κύρωση το απαράδεκτο της συζήτησης.

27Αποτελεί την τρίτη κατά σειρά προσπάθεια του Έλληνα νομοθέτη να ενσωματώσει στο ελληνικό δικονομικό σύστημα τη διαμεσολάβηση. Είχε προηγηθεί ο Ν 3898/2010, που μετέφερε στο εθνικό δίκαιο την Οδηγία 2008/52/ΕΚ και στη συνέχεια ο Ν 4512/2018, που θέσπισε την υποχρεωτική προδικασία διαμεσολάβησης σε ένα ευρύ φάσμα ετερόκλητων αστικών και εμπορικών διαφορών, η εφαρμογή όμως της οποίας κατόπιν έντονων αντιδράσεων (από δικαστικές ενώσεις, δικηγορικούς και επιστημονικούς συλλόγους) ανεστάλη.

Σελ. 18

28Μάλιστα η υπ’ αρ. 34/2018 Διοικητική Ολομέλεια του Αρείου Πάγου που συνεδρίασε την 28.06.2018 έκρινε κατά οριακή πλειοψηφία ότι είναι αντισυνταγματική η υποχρεωτικότητα της υπαγωγής με το Ν 4512/2018 των αστικών και εμπορικών διαφορών στη διαμεσολάβηση, καθόσον αντιβαίνει στις διατάξεις των άρθρων 20 §1 του Συντ., 6 §1, 13 της ΕΣΔΑ και 47 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ε.Ε. Ειδικότερα γνωμοδότησε ότι με την υποχρεωτικότητα της διαμεσολαβήσεως, όπως αυτή θεσπίσθηκε με το Ν 4512/2018 προκαλούνται σοβαρά επιπλέον δαπανήματα και έμμεσα ο διάδικος (ιδίως ο οικονομικά ασθενέστερος) οδηγείται στην υποχρεωτική αποδοχή της λύσης του διαμεσολαβητή, με αποτέλεσμα τελικά να στερηθεί χωρίς τη θέλησή του το φυσικό δικαστή που του εγγυάται το Σύνταγμα και η ΕΣΔΑ. Αντίθετα, την 21.11.2019 με νεότερη απόφασή της η Διοικητική Ολομέλεια του Αρείου Πάγου γνωμοδότησε και μάλιστα ομόφωνα ότι είναι συνταγματική η υποχρεωτικότητα της διαμεσολάβησης, όπως αυτή θεσπίσθηκε στη συνέχεια με το Ν 4640/2019.

29Με τη διάταξη του άρθρου 6 του Ν 4640/2019 θεσπίζεται υποχρεωτική αρχική συνεδρία διαμεσολάβησης επί ποινή απαραδέκτου της συζήτησης. Η δικονομική αυτή κύρωση λαμβάνεται υπόψη αυτεπαγγέλτως ανεξάρτητα από την προβολή της έλλειψης από τους διαδίκους.

30Διαφορές που μπορούν να υπαχθούν σε υποχρεωτική αρχική συνεδρία διαμεσολάβησης είναι οι αστικές και εμπορικές διαφορές, εφόσον τα μέρη έχουν εξουσία διάθεσης του αντικειμένου της μεταξύ τους διαφοράς. Συνεπώς, η εξουσία διαθέσεως των μερών ως προς το αντικείμενο της διαφοράς, συνιστά ουσιαστική προϋπόθεση για το κύρος των συμφωνιών που αποτυπώνονται στο πρακτικό διαμεσολάβησης.

31Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 6 §1 εδ. α’ του Ν 4640/2019 εντάσσονται στην υποχρεωτική αρχική συνεδρία διαμεσολάβησης οι οικογενειακές διαφορές, εκτός από αυτές των περιπτώσεων α΄, β΄ και γ΄ της παραγράφου 1, καθώς και εκείνες της παραγράφου 2 του άρθρου 592 ΚΠολΔ. Με το Ν 4640/2019, περιορίζονται δραστικά οι κατηγορίες των ειδικών διαδικασιών που υπόκεινται σε υποχρεωτική προδικασία διαμεσολάβησης, καθόσον δεν εντάσσονται πλέον οι διαφορές από σχέση οροφοκτησίας και εκείνες του γειτονικού δικαίου, οι αυτοκινητικές διαφορές και οι υποθέσεις από αμοιβές του άρθρου 622Α ΚΠολΔ.

Σελ. 19

32Ειδικότερα στο πεδίο εφαρμογής της ως άνω διάταξης εμπίπτουν τόσο οι οικογενειακές διαφορές του άρθρου 592 §1 περ. δ’ ΚΠολΔ, δηλαδή διαφορές από τις σχέσεις των συζύγων στη διάρκεια του γάμου, όπως από την αμοιβαία υποχρέωση για συμβίωση, την κοινή ρύθμιση του συζυγικού βίου και τα ζητήματα του συζυγικού επωνύμου, καθώς και οι αντίστοιχες προς αυτές διαφορές από το σύμφωνο συμβίωσης του Ν 3719/2008, όσο και οι οικογενειακές διαφορές του άρθρου 592 §3 περ. α-δ’ ΚΠολΔ, δηλαδή οι υποθέσεις συνεισφοράς των συζύγων για τις ανάγκες της οικογένειας, διατροφής, άσκησης της γονικής μέριμνας, επικοινωνίας γονέων και των λοιπών ανιόντων με το τέκνο, ρύθμισης της χρήσης της οικογενειακής στέγης και της κατανομής των κινητών μεταξύ συζύγων και κάθε άλλη περιουσιακού δικαίου διαφορά, που απορρέει από τη σχέση των συζύγων, ή των γονέων και τέκνων. Καταλαμβάνει λοιπόν και τις αξιώσεις συμμετοχής στα αποκτήματα, ανεξάρτητα αν η σχετική αγωγή ασκείται πριν ή μετά την αμετάκλητη λύση ή ακύρωση του γάμου.

33Αντίθετα δεν εντάσσονται οι γαμικές διαφορές που αφορούν: 1) το διαζύγιο, 2) την ακύρωση γάμου και 3) την αναγνώριση της ύπαρξης ή της ανυπαρξίας γάμου (592 §1 περ. α’, β’ και γ’ ΚΠολΔ) καθώς και οι διαφορές από τις σχέσεις γονέων και τέκνων που αφορούν: α) την προσβολή της πατρότητας, β) την προσβολή της μητρότητας, γ) την αναγνώριση ότι υπάρχει ή δεν υπάρχει σχέση γονέα και τέκνου ή γονική μέριμνα, δ) την αναγνώριση ότι υπάρχει ή δεν υπάρχει ή είναι άκυρη η εκούσια αναγνώριση ενός τέκνου χωρίς γάμο των γονέων του ή η εξομοίωσή του με τέκνο γεννημένο σε γάμο λόγω επιγενόμενου γάμου των γονέων του, καθώς και την προσβολή της εκούσιας αναγνώρισης, ε) την αναγνώριση ότι υπάρχει ή δεν υπάρχει ή είναι άκυρη υιοθεσία ή τη λύση της, στ) την αναγνώριση ότι υπάρχει ή δεν υπάρχει επιτροπεία (592 §2 ΚΠολΔ). Επίσης δεν καταλαμβάνει και τις διαφορές από την αφαίρεση της γονικής μέριμνας, οι οποίες με το Ν 4335/2015 επανέρχονται στην εκούσια δικαιοδοσία.

34Σε περίπτωση σώρευσης οικογενειακών διαφορών (610 ΚΠολΔ), το απαράδεκτο της συζήτησης θα περιορίζεται μόνο στα κεφάλαια της αγωγής που υπόκεινται στην υποχρεωτική αρχική συνεδρία διαμεσολάβησης, χωρίς να επεκτείνονται στις γαμικές διαφορές του άρθρου 592 §1 περ. α’, β’ και γ’ ΚΠολΔ και στις διαφορές από τις σχέσεις γονέων και τέκνων του άρθρου 592 §2 ΚΠολΔ, όπου τα μέρη εξάλλου δεν έχουν εξουσία διαθέσεως του αντικειμένου της διαφοράς.

35Η (υποχρεωτική) διαμεσολάβηση στις οικογενειακές υποθέσεις, μπορεί να έχει μεγάλη και άμεση χρησιμότητα. Και τούτο διότι στο διεθνή χώρο υποστηρίζεται ότι οι οικογενειακές διαφορές είναι πολύ περίπλοκες για να επιλύονται με την εφαρμογή του δικαίου

Σελ. 20

36Επίσης, στην υποχρεωτική αρχική συνεδρία εντάσσονται οι διαφορές για τις οποίες σε έγγραφη συμφωνία των μερών προβλέπεται και είναι σε ισχύ ρήτρα διαμεσολάβησης (6 §1 περ. γ’ Ν 4640/2019). Ως ρήτρα διαμεσολάβησης, νοείται η έγγραφη συμφωνία των μερών για προσφυγή στη διαμεσολάβηση, που αφορά μελλοντικές διαφορές και αναφέρεται σε συγκεκριμένη έννομη σχέση, από την οποία θα προέλθουν οι διαφορές, υπό την προϋπόθεση ότι τα μέρη έχουν την εξουσία διαθέσεως του αντικειμένου των διαφορών, σύμφωνα με τις διατάξεις του ουσιαστικού δικαίου (2 §7 Ν 4640/2019). Τέτοιος όρος μπορεί να έχει συμπεριληφθεί σε υποθέσεις ειδικών διαδικασιών ενδεικτικά σε μισθωτήριο συμβόλαιο ή σε σύμβαση εργασίας.

37Σημειώνεται ότι εξαιρούνται από την υποχρεωτική αρχική συνεδρία διαμεσολάβησης οι διαφορές στις οποίες διάδικο μέρος είναι το Δημόσιο, Ο.Τ.Α. ή Ν.Π.Δ.Δ (6 §2 Ν 4640/2019). Η εξαίρεση δικαιολογείται για το λόγο ότι προβλέπονται ειδικές διαδικασίες επίλυσης των εν λόγω διαφορών και ισχύει αδιακρίτως από την ιδιότητά τους ως εναγόντων ή εναγομένων. Αμφιλεγόμενο ζήτημα αποτελεί αν απαλλάσσεται από την υποχρεωτική αρχική συνεδρία και ο διάδικος που αν και δεν καταλαμβάνεται από την εξαίρεση είναι αναγκαίος ομόδικος με το Δημόσιο, Ο.Τ.Α. ή Ν.Π.Δ.Δ. Κατά μια άποψη, σε περίπτωση αναγκαίας ομοδικίας στην οποία εμπλέκεται το Δημόσιο, δεν συντρέχει περίπτωση εφαρμογής της προδικασίας απόπειρας διαμεσολάβησης ούτε για τους διαδίκους για τους οποίους δεν καθιερώνεται εξαίρεση, αφού οι τελευταίοι χωρίς τη συμμετοχή του αποκλειόμενου διαδίκου στερούνται εξουσίας διάθεσης (76 §2 ΚΠολΔ). Κατ’ άλλη άποψη, λόγω ακριβώς της ως άνω διάταξης, που καθιερώνει τη μη εφαρμογή της αρχής της ενιαίας ρύθμισης των θεμάτων αναγκαίας ομοδικίας, όταν πρόκειται για συμβιβασμό, αναγνώριση, παραίτηση από τη δίκη και συμφωνία για τη διαιτησία, η υποχρεωτική προδικασία εξακολουθεί να ισχύει για το διάδικο που δεν καταλαμβάνεται από την εξαίρεση.

38Η διαδικασία διαμεσολάβησης διαφέρει, ανάλογα αν πρόκειται για υποχρεωτική αρχική συνεδρία διαμεσολάβησης, οπότε ρυθμίζεται από το άρθρο 7 του Ν 4690/2019 ή αν πρόκειται για εκούσια προσφυγή στη διαδικασία της διαμεσολάβησης, που διεξάγεται ύστερα από συμφωνία των μερών, οπότε τηρείται η διάταξη του άρθρου 5 του Ν 4690/2019.

Σελ. 21

39Ειδικότερα, αν πρόκειται για διαφορά που υπάγεται στην υποχρεωτική αρχική συνεδρία διαμεσολάβησης, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 7 του Ν 4690/2019, το επισπεύδον μέρος έχει τη δυνατότητα είτε να επικοινωνήσει με το άλλο ή τα άλλα μέρη της διαφοράς για τον διορισμό διαμεσολαβητή κοινής αποδοχής είτε να απευθυνθεί σε διαμεσολαβητή της επιλογής του. Στην τελευταία αυτή περίπτωση, ο διαμεσολαβητής επικοινωνεί με το άλλο ή τα άλλα μέρη με κάθε πρόσφορο μέσο, για να διαπιστώσει αν επιτυγχάνεται συμφωνία ως προς το πρόσωπό του και λαμβάνει σχετική έγγραφη έγκρισή τους. Αν δεν καταστεί δυνατή η επικοινωνία ή υπάρξει διαφωνία ως προς το πρόσωπο του προτεινόμενου διαμεσολαβητή, τότε διορίζεται διαμεσολαβητής από την Κεντρική Επιτροπή Διαμεσολάβησης με επιμέλεια του επισπεύδοντος μέρους. Ο διορισμός γίνεται κατά σειρά προτεραιότητας με βάση τον αύξοντα αριθμό Ειδικού Μητρώου Διαμεσολαβητών, μεταξύ όσων κατοικούν στην περιφέρεια του δικαστηρίου που είναι κατά τόπο αρμόδιο για την εκδίκαση της διαφοράς. Εάν και πάλι δεν είναι δυνατός ο διορισμός επιλέγεται αντίστοιχα από την οικεία εφετειακή περιφέρεια. Για την ολοκλήρωση του διορισμού του οφείλει ο επιλεγόμενος διαμεσολαβητής να τον αποδεχθεί εντός 3 ημερών, διαφορετικά επιλέγεται ο επόμενος κατά σειρά προτεραιότητας από το ως άνω Ειδικό Μητρώο.

40Το επισπεύδον μέρος υποβάλλει στον διαμεσολαβητή αίτημα προσφυγής στη διαδικασία της διαμεσολάβησης, αποστέλλοντάς του ηλεκτρονικά ή με άλλον πρόσφορο τρόπο συμπληρωμένο έντυπο, στο οποίο υποχρεωτικά αναγράφονται τα στοιχεία των μερών κατ’ άρθρο 118 περ. 3 ΚΠολΔ, καθώς και το αντικείμενο της διαφοράς και λαμβάνει απόδειξη παραλαβής. Ο διαμεσολαβητής επικοινωνεί με κάθε πρόσφορο μέσο με τα μέρη για τον ορισμό της ημερομηνίας και του τόπου διεξαγωγής της υποχρεωτικής αρχικής συνεδρίας διαμεσολάβησης. Αν δεν υπάρχει συμφωνία για τον τόπο και το χρόνο, τα ορίζει ο διαμεσολαβητής. Η γνωστοποίηση γίνεται εγγράφως 5 τουλάχιστον μέρες πριν από την υποχρεωτική αρχική συνεδρία, με συστημένη επιστολή ή ηλεκτρονικά και λαμβάνει απόδειξη παραλαβής της γνωστοποίησης. Τα έξοδα της γνωστοποίησης προκαταβάλλονται από το επισπεύδον μέρος και επιδικάζονται ως δικαστικά έξοδα, σε περίπτωση δίκης.

41Η υποχρεωτική αρχική συνεδρία διαμεσολάβησης λαμβάνει χώρα το αργότερο εντός 20 ημερών από την επομένη της αποστολής στον διαμεσολαβητή του αιτήματος προσφυγής στη διαδικασία διαμεσολάβησης από το επισπεύδον μέρος, εάν όλα τα μέρη διαμένουν στην ημεδαπή, ή 30 ημερών εάν κάποιο από τα μέρη διαμένει στο εξωτερικό. Η υποχρεωτική αρχική συνεδρία διαμεσολάβησης διενεργείται υποχρεωτικά με την παράσταση δικηγόρων και έχει εμπιστευτικό χαρακτήρα, χωρίς τήρηση πρακτικών. Στην περίπτωση νομικών προσώπων ο νόμιμος εκπρόσωπος δύναται να διορίζει αντιπρόσωπο με εξουσιοδότηση και θεώρηση του γνησίου της υπογραφής του. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις είναι επιτρεπτή η δια πληρεξουσίου παράσταση όταν αποδεδειγμένα δεν είναι δυνατή η φυσική παρουσία του διαδίκου, ιδίως, στις περιπτώσεις που αντιμετωπίζει δυσκολία μετακίνησης λόγω σοβαρής ασθένειας ή αν δεν υπάρχει δυνατότητα τηλεδιάσκεψης ή αν είναι κάτοικος εξωτερικού.