Back to Top
ΔΙΚΑΙΟ ΟΜΟΛΟΓΙΑΚΩΝ ΔΑΝΕΙΩΝ
Ερμηνεία των άρθρων 59-74 Ν 4548/2018
από 120,00 €
Κανονική Τιμή 240,00 € Έως 204,00 €
Κωδικός Προϊόντος:
21251
- Έκδοση: 2025
- Σχήμα: 17x24
- Βιβλιοδεσία: Σκληρόδετη
- Σελίδες: 912
- ISBN: 978-618-08-0774-5
Αντικείμενο του έργου «Δίκαιο Ομολογιακών Δανείων» είναι η ολοκληρωμένη και κριτική παρουσίαση του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου που διέπει τα ομολογιακά δάνεια στην Ελλάδα.
Το πρώτο μέρος του έργου περιέχει μελέτες, οι οποίες εξετάζουν θεωρητικά αλλά και πρακτικά ζητήματα από την έκδοση και διάθεση ομολογιών.
Στο δεύτερο μέρος αναλύονται οι διατάξεις περί ομολογιακών δανείων του Ν 4548/2018. Η ανάλυση δεν περιορίζεται στη γραμματική ερμηνεία των διατάξεων. Έμφαση δίδεται στη συστηματική και τελεολογική τους ερμηνεία, λαμβανομένων πάντοτε υπόψη δικαιοσυγκριτικών δεδομένων.
Tο έργο απευθύνεται όχι μόνο στον σπουδαστή αλλά και στον θεωρητικό και τον εφαρμοστή του εταιρικού δικαίου και του δικαίου της κεφαλαιαγοράς.
Πρόλογος VII
Συνεργάτες (καθ’ ύλη): IX
Βιογραφικά συγγραφέων XI
ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ XXXVII
Μελέτες
Περί ομολογιακών δανείων – Εισαγωγικές παρατηρήσεις 3
Ι. Έννοια ομολογιακών δανείων 4
ΙΙ. Διακρίσεις ομολογιακών δανείων 11
ΙΙΙ. Οικονομικοί λόγοι έκδοσης ομολογιακών δανείων 14
ΙV. Ιστορία ομολογιακών δανείων 17
V. Οι αγορές ομολογιακών δανείων σήμερα 23
VI. Το νομικό πλαίσιο των ομολογιακών δανείων στην Ελλάδα 28
Ευρωπαϊκά Πράσινα Ομόλογα 31
I. Εισαγωγή 32
II. Το προισχύον καθεστώς για τα Πράσινα Ομόλογα και
η ανάγκη υιοθέτησης του Κανονισμού 34
III. Σύνοψη των διατάξεων του Κανονισμού 36
Α. Αντικείμενο και ορισμοί 36
Β. Απαιτήσεις για τη χρήση της ονομασίας «Ευρωπαϊκό Πράσινο Ομόλογο» 37
Γ. Απαιτήσεις διαφάνειας και εξωτερικής αξιολόγησης 39
Δ. Προϋποθέσεις για τη χρήση της ονομασίας «Ευρωπαϊκό Πράσινο Ομόλογο»
όσον αφορά τα ομόλογα τιτλοποίησης 41
Ε. Εξωτερικοί αξιολογητές για τα Ευρωπαϊκά Πράσινα Ομόλογα 42
ΣΤ. Εποπτεία από τις αρμόδιες αρχές των Κρατών Μελών 43
Ζ. Εποπτεία από την ΕΑΚΑΑ 46
IV. Ανάλυση του Κανονισμού 47
Α. Οι αυστηρότερες απαιτήσεις του Κανονισμού σε σύγκριση με
το προϋπάρχον καθεστώς 47
Β. Προαιρετικός χαρακτήρας, «χρυσό πρότυπο», ρυθμιστικός ανταγωνισμός
και το ερώτημα της επικράτησης στην αγορά 48
Γ. Η χρησιμότητα της αναλογικής εφαρμογής της νομολογίας
του διαδικαστικού δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ 51
Δ. Απουσία κανόνων επιβολής της νομοθεσίας από ιδιωτικούς φορείς («private enforcement»), χρήση δημόσιων (διοικητικού δικαίου) μηχανισμών επιβολής
της νομοθεσίας («public enforcement») και αντιμετώπιση της πράσινης αθέτησης
όρων ενός Ευρωπαϊκού Πράσινου Ομολόγου («green defaults») 53
Ε. Κυμαινόμενη επιβάρυνση για την εξασφάλιση Ευρωπαϊκού Πράσινου Ομολόγου 55
ΣΤ. Μελλοντική επανεξέταση του Κανονισμού και η δυνατότητα μετατροπής των προτύπων για τα Ευρωπαϊκά Πράσινα Ομόλογα σε υποχρεωτικά 56
V. Επίλογος 59
Ομόλογα Ελληνικού Δημοσίου 61
I. Εισαγωγή: το δημόσιο χρέος και οι διακρίσεις του 67
ΙΙ. Ομόλογα και έντοκα γραμμάτια του Ελληνικού Δημοσίου: νομική φύση 76
ΙΙΙ. Η αγορά των κρατικών ομολόγων 81
A. Η σημασία ανάπτυξης των αγορών κρατικών ομολόγων 81
Β. Η αγορά ομολόγων του Ελληνικού Δημοσίου 82
1. Ο Οργανισμός Διαχείρισης Δημόσιου Χρέους (Ο.Δ.ΔΗ.Χ.) 83
2. ‘Όροι, προνόμια και ταξινόμηση των ΟΕΔ 91
i. Γενικά προνόμια και όροι των ΟΕΔ, καθώς και βασικές κατηγοριοποιήσεις 91
ii. Ειδικά προνόμια-όροι των ΟΕΔ και περαιτέρω κατηγοριοποιήσεις 93
3. Έκδοση και διαπραγμάτευση των ομολόγων του Ελληνικού Δημοσίου 113
i. H πρωτογενής αγορά των ΟΕΔ (primary bond market) 113
ii. H δευτερογενής αγορά των ΟΕΔ (secondary bond market) 121
4. Πράξεις διαχείρισης του ομολογιακού χρέους του Ελληνικού Δημοσίου 135
i. Εξόφληση ομολογιακού δανεισμού (redemption) 135
ii. Επανέκδοση ομολόγων (reopening operation) 136
iii. Επαναγορά (buyback) και ανταλλαγή (exchange) ομολόγων 137
iv. Συμφωνίες πώλησης και επαναγοράς ομολόγων (repos) 140
ΙV. Αντί επιλόγου: τα Ευρω-ομόλογα (Eurobonds) 142
Α. Τα Ευρωπαϊκά Ασφαλή Ομόλογα (European Safe Bonds, ESBs) 146
Β. E-bonds 148
Γ. Eυρω-γραμμάτια (Εurobills) 149
Παράρτημα 1 151
Οι δευτερογενείς (μη ρυθμιζόμενες) αγορές των ΟΕΔ 151
Παράρτημα 2 153
Δημιουργία κοινού, ασφαλούς, Ευρωπαϊκού ομολογιακού χρέους
(safe asset): εναλλακτικές 153
Κρίσιμα ζητήματα των ομολογιακών δανείων που καλύπτονται
από πιστωτικά ιδρύματα 159
Ι. Σταθμοί στην ιστορική εξέλιξη της νομοθετικής ρύθμισης
των ομολογιακών δανείων 161
ΙΙ. Η αμφισβήτηση του πεδίου εφαρμογής των απαλλαγών
από φόρους και τέλη 163
Α. Οι γνωμοδοτήσεις του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους 163
Β. Η νομολογία των πολιτικών δικαστηρίων και η θέση της θεωρίας 165
Γ. Αξιολόγηση 166
ΙΙΙ. Απόπειρες κατασκευής μίας ιδιαίτερης κατηγορίας ομολογιακών
δανείων του νόμου 3156/2003 168
Α. Η αφετηρία στην θεωρία 168
Β. Η συνέχεια στην νομολογία 169
Γ. Αξιολόγηση 171
IV. Περιορισμοί στην μεταβίβαση των ομολογιακών δανείων 172
Α. Το πρόβλημα 172
Β. Η μεταβίβαση της τραπεζικής σύμβασης δανείου στην θεωρία και την πράξη 173
Γ. Η νομοθετική ρύθμιση της μεταβίβασης και διαχείρισης απαιτήσεων
από συμβάσεις πιστώσεων καταρτιζόμενες από πιστωτικά ιδρύματα 174
1. Η ρύθμιση του νόμου 4354/2015 174
2. Η ρύθμιση του νόμου 5072/2023 176
Δ. Ιδία θέση: Απουσία νομοθετικών περιορισμών στην μεταβίβαση ομολογιακών δανείων 178
1. Μεταβίβαση κοινών τραπεζικών δανείων 178
2. Μεταβίβαση ομολογιακών δανείων 180
V. Περιορισμοί στην διαμόρφωση του περιεχομένου των ομολογιακών δανείων 183
Α. Εφαρμογή διατάξεων που αφορούν σε δάνεια από πιστωτικά ιδρύματα 183
Β. Έλεγχος του κύρους των όρων των ομολογιακών δανείων 186
VI. Ανακεφαλαίωση 188
Μεταβίβαση ομολογιακών δανείων από πιστωτικά ιδρύματα 191
I. Εισαγωγή 191
II. Η ρύθμιση της μεταβίβασης μη εξυπηρετούμενων πιστώσεων
από πιστωτικά ιδρύματα σύμφωνα με την οδηγία 2021/2167 193
III. Η ενσωμάτωση της οδηγίας 2021/2167 με τον Ν 5072/2023 194
IV. Ρύθμιση του δανεισμού προς επιχειρήσεις 196
V. Κατ’ επάγγελμα κτήση ομολογιών 199
VI. Η αντιμετώπιση της ενδεχόμενης αντινομίας μεταξύ των άρθρων
61 Ν 4548/2018 και 21 Ν 5072/2023 201
VII. Συμπέρασμα 206
Ομολογιακά δάνεια και προστασία του επενδυτή 207
I. Τα ομόλογα ως χρηματοπιστωτικά μέσα και ο κάτοχος ομολόγων ως επενδυτής 209
Α. Τα ομόλογα ως χρηματοπιστωτικά μέσα 209
Β. Ο κάτοχος ομολόγων ως επενδυτής και οι επιμέρους κατηγορίες επενδυτών 210
Γ. Προστασία του κατόχου ομολόγων βάσει του δικαίου της κεφαλαιαγοράς 211
II. Ο κάτοχος ομολόγων ως καταναλωτής 213
Α. Εισαγωγικές παρατηρήσεις 213
Β. Οι δύο προϋποθέσεις 214
Γ. Ειδικά ο κάτοχος ομολόγων 217
ΙΙΙ. Νομολογιακή προσέγγιση της προστασίας του ομολογιούχου δανειστή 218
Α. Εισαγωγικές παρατηρήσεις 218
Β. «Αιώνιες ομολογίες» και δομημένα ομόλογα 220
IV. Επιμέρους ζητήματα που έχουν απασχολήσει τη νομολογία 223
Α. Ένα «σύνηθες» ιστορικό 223
Β. Πολυπλοκότητα χρηματοπιστωτικού μέσου 225
Γ. Ελλιπής ενημέρωση 226
Δ. Παραβίαση κανόνων επαγγελματικής συμπεριφοράς
και παράνομο κατά 914 ΑΚ 228
Ε. Ένσταση συνυπολογισμού ζημίας και κέρδους 232
ΣΤ. Θέματα προστασίας καταναλωτή 233
1. Ευθύνη του παρέχοντος υπηρεσίες 233
2. Αθέμιτες εμπορικές πρακτικές 234
Ζ. Σιωπηρή κατάρτιση σύμβασης παροχής επενδυτικής συμβουλής 235
Αλλαγή των όρων του ομολογιακού δανείου ως μηχανισμός
αντιμετώπισης της επιχειρηματικής κρίσης 239
I. Εισαγωγικά 242
II. Το δίκαιο ομολογιακών δανείων στην ελληνική έννομη τάξη 246
Α. Η ρύθμιση των ομολογιακών δανείων 246
Β. Το πρόγραμμα ομολογιακού δανείου 247
III. Βασικές αρχές ως προς την αλλαγή των όρων ομολογιακού δανείου 248
Α. Η σύμβαση ομολογιακού δανείου ως ατελής σύμβαση 248
Β. Λόγοι για την αλλαγή των όρων του ομολογιακού δανείου 249
Γ. Παραδείγματα τροποποίησης όρων για την εξυγίανση της επιχείρησης 250
Δ. Οργάνωση των ομολογιούχων σε ομάδα 252
Ε. Διαδικασία λήψης απόφασης από τη συνέλευση των ομολογιούχων 253
1. Από την αυτονομία των μερών στην αναλογική εφαρμογή
των διατάξεων του Ν 4548/2018 253
2. Συμμετοχή 254
3. Πλειοψηφία 256
ΣΤ. Ουσιαστικός έλεγχος της απόφασης 258
Ζ. Ελαττωματικές αποφάσεις 260
IV. Τροποποίηση των όρων του ομολογιακού δανείου στην προπτωχευτική
διαδικασία εξυγίανσης 262
V. Συμπεράσματα 264
Παθογενείς όψεις της καταγγελίας ομολογιακών δανείων 267
Ι. Εισαγωγή 268
ΙΙ. Συμβατικές διαμορφώσεις των γεγονότων αθέτησης υποχρέωσης 269
ΙΙΙ. Ζητήματα προσυμβατικής ενημέρωσης των ομολογιούχων από τον εκδότη 277
ΙV. Προθεσμία θεραπείας γεγονότος καταγγελίας 283
V. Νομικά επιλήψιμη καταγγελία του δανείου 289
VI. Καταληκτικές παρατηρήσεις 317
Τα ομολογιακά δάνεια στην πτώχευση 319
Ι. Εισαγωγικά 321
II. Το πεδίο εφαρμογής του Ν 4738/2020 (ΚΑφ) και των
άρθρ. 59-74 Ν 4548/2018 322
III. Η καταγγελία του ομολογιακού δανείου σε περίπτωση οικονομικής κρίσης
της εκδότριας 323
Α. Νομική βάση της καταγγελίας 324
Β. Η στάθμιση των συμφερόντων κατά περίπτωση 325
Γ. Δέσμευση από πλειοψηφικές αποφάσεις παρά την καταγγελία 327
IV. Η ικανοποίηση των απαιτήσεων των ομολογιούχων σε περίπτωση πτώχευσης
της εκδότριας 328
Α. Η υποβολή αίτησης για κήρυξη σε πτώχευση 328
Β. Σειρά κατάταξης των ομολογιούχων 328
V. Ο εκπρόσωπος των ομολογιούχων σε περίπτωση πτώχευσης 330
Α. H ενάσκηση των δικαιωμάτων των ομολογιούχων από τον εκπρόσωπο 330
Β. Αμοιβή και έξοδα του εκπροσώπου 332
VΙ. Η συμμετοχή των ομολογιούχων στην πτωχευτική διαδικασία 335
Α. Αναγγελία των απαιτήσεων στην πτώχευση 335
Β. Συμμετοχή στη συνέλευση των πιστωτών 336
Γ. Περαιτέρω συνελεύσεις των ομολογιούχων 338
VΙΙ. Η αναδιάρθρωση των ομολογιακών δανείων 339
Α. Οι ομολογίες σε περίπτωση σύναψης προπτωχευτικής συμφωνίας εξυγίανσης 339
Β. Η κεφαλαιοποίηση των απαιτήσεων των ομολογιούχων (Debt-Equity-Swap)
στο πλαίσιο προπτωχευτικής διαδικασίας εξυγίανσης 340
Γ. Οι μετατρέψιμες ομολογίες στην προπτωχευτική διαδικασία εξυγίανσης 341
Φορολογική αντιμετώπιση ομολόγων και ομολογιακών δανείων 343
I. Φόρος εισοδήματος επί τόκων εταιρικών ομολόγων 344
A. Τόκοι που αποκτώνται από φυσικά πρόσωπα 344
1. Μείωση συντελεστή σε 5% για φορολογικούς κατοίκους Ελλάδας για τόκους από εισηγμένες σε χρηματιστηριακή αγορά εντός Ε.Ε. ομολογίες 344
2. Απαλλαγή τόκων εισηγμένων σε χρηματιστηριακή αγορά εντός Ε.Ε.
ομολογιών για φυσικά πρόσωπα φορολογικούς κατοίκους αλλοδαπής 345
3. Η υποχρέωση παρακράτησης φόρου 346
4. Τεκμήριο η απόκτηση εταιρικών ομολογιών από φυσικά πρόσωπα 348
5. Ζημία 348
Β. Τόκοι που αποκτώνται από νομικά πρόσωπα και νομικές οντότητες 348
1. Ειδικά για τα πιστωτικά ιδρύματα 349
2. Απαλλαγή τόκων εισηγμένων σε χρηματιστηριακή αγορά εντός Ε.Ε.
ομολογιών για νομικά πρόσωπα φορολογικούς κατοίκους αλλοδαπής
χωρίς μόνιμη εγκατάσταση στην Ελλάδα 350
3. Ζημία 351
Γ. Ενδοομιλικές πληρωμές τόκων ομολογιακών δανείων 351
1. Εφαρμογή του κανόνα απαγόρευσης των καταχρήσεων 357
2. Τα υβριδικά / συμμετοχικά δάνεια 358
3. Μη έκπτωση δαπανών τόκων που συνδέονται με ενδοομιλική συμμετοχή
(άρθρο 48 παρ. 4 ΚΦΕ) 360
Δ. Τόκοι ομολόγων αλλοδαπής προέλευσης 361
II. Φορολογία εισοδήματος στη μεταβίβαση εταιρικών ομολόγων 363
Α. Απαλλαγή της υπεραξίας που προκύπτει από τη μεταβίβαση εταιρικών ομολόγων 363
Β. Ζημία από τη μεταβίβαση εταιρικών ομολόγων 365
III. Ψηφιακό τέλος συναλλαγής 366
IV. Ομόλογα ελληνικού δημοσίου 368
Α. Απαλλαγή φόρου εισοδήματος για τόκους ομολόγων Ελληνικού Δημοσίου 368
Β. Υπεραξία από μεταβίβαση ομολόγων Ελληνικού Δημοσίου 372
Γ. Ζημία από μεταβίβαση ή ανταλλαγή ομολόγων του Ελληνικού Δημοσίου 375
Τα ομολογιακά δάνεια από χρηματοοικονομικής απόψεως 377
I. Η κεφαλαιακή διάρθρωση μιας επιχείρησης 377
Α. Μόχλευση Κεφαλαίου 378
1. Ίδια Κεφάλαια (ΙΚ) 379
2. Ξένα Κεφάλαια (ΞΚ) 379
Β. Στοιχεία Θεωρίας Μ&Μ 382
Γ. Το Μέσο Κόστος Κεφαλαίου (WACC) 385
II. Το Κόστος άντλησης κεφαλαίου 387
Α. Κόστος έκδοσης νέων κοινών μετοχών 387
Β. Το κόστος έκδοσης ομολογιακού δανείου 390
III. Ανάλυση μακροπρόθεσμου δανεισμού μέσω ομολογιών 391
Α. Η λειτουργία των ομολόγων ως προς τη κεφαλαιακή διάρθρωση 391
Β. Είδη ομολογιακών δανείων 392
Γ. Αξιολόγηση Ομολόγων (Bond Rating) 392
1. Investment Grade (AAA έως BBB) 395
2. Speculative Grade ή Junk Bonds (BB και χαμηλότερα) 395
Δ. H αγορά και διαπραγμάτευση Ομολόγων 395
Ε. Επαναγορά ομολόγων 396
IV. Αριθμητικά Παραδείγματα 396
Α. Παράδειγμα 1: Υπολογισμός ετήσιου κόστους ομολόγων 396
Β. Παράδειγμα 2: Αγορά στη Δευτερογενή Αγορά 396
Γ. Παράδειγμα 3: Επαναγορά ομολόγων 397
Δ. Παραδείγματα επιτυχημένων εκδόσεων 398
V. Συμπέρασμα 400
Ερμηνεία κατ' άρθρο Ν 4548/2018
Άρθρο 59. Γενικές διατάξεις 405
Ι. Ορισμός ομολογιακού δανείου 409
A. Δάνειο 410
1. Αντικείμενο δανείου 414
2. Χρήση του προϊόντος του δανείου 416
3. Διάρκεια του δανείου 416
4. Τόκος ως στοιχείο απαραίτητο της έννοιας του ομολογιακού δανείου; 417
B. Ανώνυμη εταιρεία ως εκδότρια ομολογιακού δανείου 419
1. Λοιπά νομικά πρόσωπα ως εκδότες ομολογιακού δανείου 419
2. Αλλοδαπός εκδότης ομολογιακού δανείου κατά το Ν 4548/2018 421
3. Έκδοση από ελληνική ανώνυμη εταιρεία χρεωστικών ομολόγων μη υπαγόμενων
στις διατάξεις του Ν 4548/2018 421
4. Εκούσια υπαγωγή ομαδικά εκδιδόμενων τίτλων στις διατάξεις του Ν 4548/2018 422
Γ. Διαίρεση του δανείου σε ομολογίες 423
Δ. Οι ομολογίες αντιπροσωπεύουν απαίτηση ενός ή περισσότερων ομολογιούχων
κατά της εκδότριας 429
ΙΙ. Κάλυψη (ανάληψη) ομολογιακού δανείου και καταβολή 435
Α. Κάλυψη ομολογιακού δανείου 435
Β. Καταβολή 443
ΙΙΙ. Κάλυψη ομολογιακού δανείου από ένα πρόσωπο ή συγκέντρωση
ομολογιών σε ένα πρόσωπο 446
Α. Οργάνωση και λειτουργία συνέλευσης 448
Β. Εκπρόσωπος 449
Γ. Προστασία εκδότριας 450
ΙV. Εκπλήρωση υποχρεώσεων εκδότριας / εξόφληση ομολογιακού δανείου 450
V. Αρμόδιο όργανο έκδοσης ομολογιακού δανείου 451
Α. Απόκλιση εκ του νόμου 452
Β. Καταστατική απόκλιση 453
Γ. Δυνατότητα εξουσιοδότησης 453
1. Περιορισμοί κατά πρόσωπο 453
2. Περιορισμοί κατά αντικείμενο 454
VI. Ομολογίες ως κινητές αξίες και χρηματοπιστωτικά μέσα 455
VII. Διάθεση ομολογιών / Ομολογίες ως αντικείμενο διαπραγμάτευσης
σε ρυθμιζόμενες αγορές, ΠΜΔ, ΜΟΔ και υποδομή αγοράς τ.κ.κ. 456
VΙII. Ποσό έκδοσης ομολογιακού δανείου 458
Α. Περιορισμοί με βάση διατάξεις σχετικά με τη διάθεση ομολογιακού
δανείου με δημόσια πρόσφορά / διατάξεις δικαίου κεφαλαιαγοράς 460
Β. Περιορισμοί με βάση καταστατικές ρυθμίσεις 461
Γ. Περιορισμοί σχετικά με την έκδοση μετατρέψιμων ομολογιών 461
Δ. Περιορισμοί με βάση τις γενικές διατάξεις; 462
IX. Ομολογίες ως αξιόγραφα - Είδη ομολογιών 463
Α. Ονομαστικές και ανώνυμες ομολογίες 465
Β. Ενσώματες ομολογίες / Περιεχόμενο των τίτλων 467
Γ. Άυλες ομολογίες 469
Δ. Μη έκδοση ομολογιών 470
Χ. Δικονομικά ζητήματα 470
Άρθρο 60. Όροι και πρόγραμμα ομολογιακού δανείου 472
Ι. Οι όροι του ομολογιακού δανείου και η έκδοση προγράμματος 479
Α. Γενικά 479
Β. Η συμπερίληψη στο πρόγραμμα ρητρών περιοριστικών της δράσης
της εκδότριας (covenants) 480
Γ. Υπαγωγή των όρων του ομολογιακού δανείου στο δίκαιο προστασίας
του καταναλωτή; 483
Δ. Ερμηνεία των όρων του προγράμματος 485
ΙΙ. Ως προς τους σημαντικότερους επιμέρους όρους του προγράμματος 486
Α. Ο καθορισμός του εφαρμοστέου δικαίου 486
Β. Δυνατές διαμορφώσεις του δικαιώματος καταγγελίας στο πρόγραμμα 487
1. Η αφερεγγυότητα της εκδότριας ως σπουδαίος λόγος καταγγελίας 489
Γ. Ομολογίες πληρωμής σε είδος (“payment in kind (PIK) bonds”) (παρ. 2 περ. α΄) 490
Δ. Ομολογίες χωρίς ρητή λήξη («αιώνιες» ομολογίες) (παρ. 2 περ. β΄) 491
Ε. Ομολογίες καταστροφής (παρ. 2 περ. γ΄) 493
ΣΤ. Οι ομολογίες μειωμένης εξασφάλισης (παρ. 2 περ. δ΄) 494
Ζ. Ελεύθερη διαμόρφωση του ύψους της απόδοσης των ομολογιών (παρ. 2 τελ. εδ.) 496
ΙΙΙ. Τρόπος νομιμοποίησης των ομολογιούχων για την άσκηση των δικαιωμάτων
από την ομολογία 497
IV. Η πληροφόρηση για τις οικονομικές καταστάσεις της εκδότριας 497
V. Η άσκηση των δικαιωμάτων του ομολογιούχου μετά τη λήξη
του ομολογιακού δανείου 498
VI. Η τροποποίηση των όρων του προγράμματος με απόφαση των ομολογιούχων 502
A. Γενικά - Η σημασία της αλλαγής των όρων του ομολογιακού δανείου 502
B. Τα βασικά χαρακτηριστικά της ρύθμισης της παρ. 7 502
Γ. Το ζήτημα της τροποποίησης στους όρους επιμέρους ομολογιών μέσω εξατομικευμένων συμφωνιών με ομολογιούχους 504
Δ. Χορήγηση ειδικών πλεονεκτημάτων στους ομολογιούχους υπό τον όρο
έγκρισης της τροποποίησης (“exit consent”) 506
E. Η αναγκαία πλειοψηφία για τη λήψη απόφασης από τη συνέλευση
των ομολογιούχων 508
ΣΤ. Οριοθέτηση της έννοιας της δυσμενούς μεταβολής των όρων του δανείου 509
Ζ. Η τροποποίηση των όρων του ομολογιακού δανείου στο πλαίσιο
προπτωχευτικής διαδικασίας εξυγίανσης 511
Η. Οι ενδεικτικώς απαριθμούμενες περιπτώσεις εφαρμογής της παρ. 7 (παρ. 8) 512
1. Περιορισμός του ύψους του κεφαλαίου (περ. β΄) 512
2. Κεφαλαιοποίηση του χρέους προς τους ομολογιούχους (περ. δ΄) 514
3. Ελάττωση ή περιορισμός των ασφαλειών (περ. ε΄) 515
4. Παραίτηση από το δικαίωμα καταγγελίας ή περιορισμός αυτού (περ. στ΄) 516
5. Αναδοχή, στερητική ή σωρευτική, των υποχρεώσεων από το ομολογιακό
δάνειο (περ. η΄) 516
Θ. Η ειδικότερη ρύθμιση για την τροποποίηση των όρων ομολογιακού
δανείου με ομολογίες εισηγμένες σε ρυθμιζόμενη αγορά ή πολυμερή
μηχανισμό διαπραγμάτευσης 518
1. Γενικά 518
2. Προϋποθέσεις του επιτρεπτού της παρέκκλισης από την ex lege απαιτούμενη
πλειοψηφία των δύο τρίτων (2/3) της παρ. 7 (παρ. 9) 520
3. Πρόβλεψη ανώτατου ορίου ως προς τα ποσοστά απαρτίας ή πλειοψηφίας για
τη λήψη «σημαντικών αποφάσεων» (παρ. 7 τελ. εδ. σε συνδ. με παρ. 10) 522
VII. Διόρθωση πρόδηλων εκ παραδρομής σφαλμάτων χωρίς συναίνεση
των ομολογιούχων 523
Άρθρο 61. Μεταβίβαση ομολογιών 525
Ι. Εισαγωγικά 529
ΙΙ. Η ελευθερία μεταβίβασης των ομολογιών 530
Α. Ο κανόνας της ελεύθερης μεταβίβασης 530
Β. Η «αρχή του αδιαιρέτου» της μεταβίβασης των δικαιωμάτων εκ των ομολογιών
και η κάμψη της 532
Γ. Περιορισμοί στη μεταβίβαση ομολογιών 534
1. Δεσμευμένες ονομαστικές ομολογίες 534
i. Πεδίο εφαρμογής 534
ii. Περιορισμοί διάθεσης 537
iii. Συμπεράσματα 540
2. Ενοχικές συμφωνίες σχετικά με περιορισμούς μεταβίβασης ομολογιών 543
3. Απαγόρευση δέσμευσης των ανώνυμων ομολογιών 544
4. Η άρση των περιορισμών μεταβίβασης ονομαστικών ομολογιών
στην περίπτωση της τιτλοποίησης απαιτήσεων 545
5. Νομοθετικοί περιορισμοί μεταβίβασης ομολογιών 547
ΙΙΙ. Eιδική διαδοχή 548
Α. Αναιτιώδης εκποιητική δικαιοπραξία 548
Β. Ενσώματες ονομαστικές ομολογίες 549
1. Αναλογική εφαρμογή της ρύθμισης σχετικά με τη μεταβίβαση μετοχών -
Ερμηνευτικά κριτήρια 549
2. Συμπεράσματα ως προς τις προϋποθέσεις κύρους της μεταβίβασης
των ομολογιών και τη νομιμοποίηση του αποκτώντος έναντι της εκδότριας 550
3. Παρεπόμενες υποχρεώσεις της εκδότριας 552
Γ. Ενσώματες ανώνυμες ομολογίες 552
1. Πεδίο εφαρμογής 552
2. Προϋποθέσεις μεταβίβασης και εξουσία διάθεσης 553
Δ. Άυλες ομολογίες 555
1. Έννοια, συστηματική ένταξη, οικονομική σημασία και νομοθετικό καθεστώς 555
2. Αναλογική εφαρμογή της ρύθμισης σχετικά με τη μεταβίβαση άυλων μετοχών -
Ερμηνευτικά κριτήρια 558
3. Ειδικά ζητήματα για τις άυλες ομολογίες που τηρούνται
σε μητρώο υποδομής αγοράς τεχνολογίας κατανεμημένου καθολικού 565
IV. Καθολική διαδοχή 567
Α. Χρόνος διαδοχής 567
Β. Η νομιμοποίηση του καθολικού διαδόχου έναντι της εκδότριας 568
V. Η εμπράγματη επιβάρυνση των ομολογιών 569
Α. Σύσταση εμπράγματου δικαιώματος 569
Β. Φορείς άσκησης του δικαιώματος ψήφου στη συνέλευση των ομολογιούχων
και του δικαιώματος μετατροπής ή ανταλλαγής ομολογιών 571
VΙ. Λοιπά ζητήματα 573
Άρθρο 62. Απόκτηση ομολογιών από την εκδότρια 575
Ι. Εισαγωγικά - Οικονομικοί λόγοι για την απόκτηση ιδίων ομολογιών
και κίνδυνοι για την εκδότρια 576
ΙΙ. Η ρύθμιση της απόκτησης ιδίων ομολογιών 578
Α. Πρωτότυπη κτήση 578
Β. Παράγωγη κτήση 580
1. Συμβατικοί περιορισμοί απόκτησης ιδίων ομολογιών 580
2. Εταιρικό συμφέρον - Διαχειριστική αρμοδιότητα 581
3. Δευτερογενής αγορά ομολογιών - Ζητήματα ίσης μεταχείρισης των ομολογιούχων 583
4. Μονομερής πρόωρη εξαγορά («ανάκληση») ομολογιών από την εκδότρια 585
i. Γενικά 585
ii. Η φυσιολογία του δικαιώματος εξαγοράς 586
5. Συναλλαγές αγοράς και δημόσια πρόταση εξαγοράς εισηγμένων ομολογιών
από την εκδότρια 590
ΙΙΙ. Ρυθμίσεις ανάλογα με τον απώτερο σκοπό της εκδότριας 592
Α. Η απόκτηση ιδίων ομολογιών με σκοπό την επαναδιάθεσή τους 592
Β. Η απόκτηση ιδίων ομολογιών με σκοπό την οριστική μείωση
των υποχρεώσεων της εκδότριας 594
IV. Ζητήματα απόκτησης ιδίων μετατρέψιμων ή ανταλλάξιμων ομολογιών 596
Α. Γενικά 596
Β. Αποκλεισμός της δυνατότητας άσκησης του δικαιώματος μετατροπής 597
Γ. Προϋποθέσεις άσκησης του δικαιώματος ανταλλαγής 598
Δ. Πρόσθετα συμπεράσματα 599
Άρθρο 63. Συνέλευση των ομολογιούχων 601
Ι. Γενικά - Συστηματική θέση - Δικαιοϊστορικό πλαίσιο 605
ΙΙ. Mέλη της ΣτΟ - Μία ΣτΟ ανά ομάδα ομολογιούχων και συντονισμός δράσης περισσοτέρων ομάδων ομολογιούχων - Νομική φύση της ομάδας
των ομολογιούχων 611
ΙΙΙ. Διάρκεια της ομαδικής οργάνωσης 617
IV. Περιπτωσιολογία υποχρεωτικής ομαδικής οργάνωσης 618
V. Προαιρετική ομαδική οργάνωση 619
VΙ. Η συνέλευση των ομολογιούχων ως αναγκαίο «όργανο» της ομάδας 620
Α. Αρμοδιότητες ΣτΟ 621
Β. Κανονιστικό πλαίσιο της ΣτΟ: Οι ειδικές ρυθμίσεις, η παραπομπή
στις περί Γ.Σ. των μετόχων της Α.Ε. διατάξεις και η αυτονομία
των όρων του ομολογιακού δανείου 623
Γ. Κατηγορίες συνελεύσεων 628
Δ. Δικαιούχοι συμμετοχής - Φορείς του δικαιώματος ψήφου -
Στερήσεις του δικαιώματος ψήφου και της ευχέρειας ορισμού εκπροσώπου 629
Ε. Σύγκληση 632
ΣΤ. Συγκρότηση 637
1. Όργανα της συνέλευσης 637
2. Προϋποθέσεις συμμετοχής ομολογιούχων 637
3. Απαρτία 638
Ζ. Διαδικασία λήψης αποφάσεων σε συνέλευση 640
1. Πλειοψηφία 640
2. Ειδικά η περίπτωση της πλειοψηφίας για τη συναίνεση σε εξυγιαντικά ή άλλα προπτωχευτικά μέτρα 640
VIΙ. Ειδικά δικαιώματα των ομολογιούχων στη ΣτΟ -
H προστασία της μειοψηφίας των ομολογιούχων 642
VIII. Η αρχή της ίσης μεταχείρισης των ομολογιούχων 644
IX. Υφίστανται αρχή προάσπισης του κοινού συμφέροντος
των ομολογιούχων και υποχρέωση πίστης των ομολογιούχων; 647
Χ. Οι ελαττωματικές αποφάσεις της συνέλευσης των ομολογιούχων 650
Άρθρο 64. Εκπρόσωπος των ομολογιούχων 653
Ι. Γενικά 655
ΙΙ. Η ανάγκη ορισμού εκπροσώπου των ομολογιούχων από την εταιρεία
σε περίπτωση οργάνωσης των ομολογιούχων σε ομάδα (παρ. 1) 655
Α. Περιπτώσεις οργάνωσης των ομολογιούχων σε ομάδα 656
Β. Πεδίο εφαρμογής του άρθρου 64 Ν 4548/2018 656
Γ. Ορισμός του εκπροσώπου των ομολογιούχων από την εκδότρια 657
Δ. Ορισμός «βοηθού» των ομολογιούχων; 659
III. Αναγκαίες ιδιότητες του εκπροσώπου των ομολογιούχων (παρ. 2) 660
Α. Ένας ή περισσότεροι εκπρόσωποι; 660
Β. Η επαγγελματική ικανότητα των πιθανών εκπροσώπων ομολογιούχων 660
Γ. Εταιρεία συνδεδεμένη με πιστωτικό ίδρυμα ως εκπρόσωπος ομολογιούχων 661
Δ. Η περίπτωση του μοναδικού ομολογιούχου ως εκπροσώπου 662
Ε. Εφαρμογή και στα ομολογιακά δάνεια που διέπονται από τον Ν 3156/2003 664
ΙV. Αρνητικές προϋποθέσεις για τον ορισμό προσώπου ως εκπροσώπου
των ομολογιούχων (παρ. 3) 665
V. Η παύση των εξουσιών του εκπροσώπου των ομολογιούχων 666
Άρθρο 65. Καθήκοντα εκπροσώπου 669
Ι. Γενικά 671
ΙΙ. Η εκπροσώπηση των ομολογιούχων έναντι της εκδότριας και τρίτων,
η προάσπιση των συμφερόντων των ομολογιούχων και τα κριτήρια
δράσης του εκπροσώπου (παρ. 1) 671
ΙΙΙ. Ειδικά καθήκοντα του εκπροσώπου επί άυλων ομολογιών (παρ. 2) 672
IV. Δικαστική και εξώδικη εκπροσώπηση των ομολογιούχων (παρ. 3) 673
V. Ο ειδικός λογαριασμός για την εξόφληση υποχρεώσεων από
τα ομολογιακά δάνεια (παρ. 4) 676
VI. Έκδοση βεβαιώσεων και πιστοποιητικών (παρ. 5) 677
VII. Το απεριόριστο της εξουσίας δέσμευσης των ομολογιούχων από
τον εκπρόσωπο έναντι καλόπιστων τρίτων (παρ. 6) 677
VIII. Παρεπόμενες υποχρεώσεις του εκπροσώπου των ομολογιούχων; 678
Άρθρο 66. Ευθύνη και αμοιβή του εκπροσώπου 680
I. Η ευθύνη του εκπροσώπου των ομολογιούχων (παρ. 1) 681
A. Ο κανόνας: η ευθύνη για κάθε πταίσμα (παρ. 1 εδ. α’) 681
Β. Η εξαίρεση: η απαλλαγή από την ευθύνη για ελαφρά αμέλεια (παρ. 1 εδ. β’) 681
Γ. Η περίπτωση της ευθύνης κατά τις διατάξεις για τη διοίκηση αλλοτρίων
(παρ. 1 εδ. γ’) 683
1. Η περίπτωση του άκυρου διορισμού 683
2. Η περίπτωση της υπαίτιας παράλειψης του εκπροσώπου να αντικατασταθεί 684
3. Η επίταση της ευθύνης του εκπροσώπου των ομολογιούχων δια
της εφαρμογής της ΑΚ 731 684
Δ. Η άσκηση των αξιώσεων κατά του εκπροσώπου 685
ΙΙ. Η αμοιβή του εκπροσώπου (παρ. 2 και 3) 685
Άρθρο 67. Αντικατάσταση του εκπροσώπου 688
I. Ο τρόπος αντικατάστασης του εκπροσώπου των ομολογιούχων (παρ. 1) 689
ΙΙ. Η μεταγενέστερη απώλεια κρίσιμης ιδιότητας από τον εκπρόσωπο
ή συνδρομή κωλύματος στο πρόσωπό του (παρ. 2) 690
ΙΙΙ. Η διαδοχή του ενός εκπροσώπου από τον άλλον (παρ. 3) 692
IV. Προσωρινή αντικατάσταση εκπροσώπου και προσωρινός διορισμός
νέου εκπροσώπου (παρ. 4) 693
Άρθρο 68. Γνωστοποιήσεις - Δημοσιότητα 695
I. Οι γνωστοποιήσεις στην εκδότρια (παρ. 1) 695
ΙΙ. Η δημοσιότητα (παρ. 2 και 3) 696
Άρθρο 69. Κοινό ομολογιακό δάνειο 697
I. Εισαγωγικές επισημάνσεις 698
II. Η δυνατότητα έκδοσης άτοκου δανείου 700
III. Ειδικότερα γνωρίσματα της ενοχής τόκου 703
IV. Η έννοια, και η διαμόρφωση του ύψους, του επιτοκίου 705
Άρθρο 70. Ομολογιακό δάνειο με ανταλλάξιμες ομολογίες 708
I. Εισαγωγικές παρατηρήσεις και ρυθμιστικό πλαίσιο για τα ανταλλάξιμα
ομολογιακά δάνεια 709
Α. Ορισμός και βασικά γνωρίσματα 709
Β. Ρυθμιστικό πλαίσιο 710
1. Το άρθρο 70 710
2. Και η συστηματική ανάγνωση των διατάξεων για ομολογίες 711
Γ. Οικονομική σημασία 712
II. Τα νομικά χαρακτηριστικά του ανταλλάξιμου ομολογιακού δανείου 712
Α. Εισαγωγικές επισημάνσεις: Ευθυγράμμιση με τα γενικώς ισχύοντα 712
Β. Η ιδιαιτερότητα: Η απονομή της δυνατότητας ανταλλαγής 713
Γ. Ειδικότερα το ενδεχόμενο έκδοσης ομολογιακού δανείου μερικώς ανταλλάξιμου 714
Δ. Και συνακόλουθα η υποχρέωση διασφάλισης της μεταβίβασης
των παρεχόμενων τίτλων 715
III. Η νομική φύση, οι όροι και ο τρόπος άσκησης του δικαιώματος ανταλλαγής 717
Α. Η συνάρθρωση του δικαιώματος ανταλλαγής με την ομολογία:
Κανόνας και εξαίρεση 717
Β. Ο φορέας του δικαιώματος ανταλλαγής: Ομολογιούχος δανειστής ή εκδότρια εταιρεία 718
1. Ο δικαιούχος της ανταλλάξιμης ομολογίας 718
2. Η εκδότρια εταιρεία και η ισότιμη μεταχείριση των ομολογιούχων δανειστών 719
Γ. Η νομική φύση του δικαιώματος ανταλλαγής 721
Δ. Η διαμόρφωση του περιεχομένου και του τρόπου άσκησης
του δικαιώματος ανταλλαγής 724
1. Η πρωτοκαθεδρία της ελευθερίας της εκδότριας εταιρείας κατά
την κατάστρωση των όρων του ομολογιακού δανείου 724
2. Ειδικότερα το είδος του χορηγούμενου τίτλου 725
i. Ελευθερία διαμόρφωσης με βάση τους όρους του προγράμματος 725
ii. Οι περιορισμοί 726
IV. Η νομική θέση του ομολογιούχου δανειστή - φορέα του δικαιώματος
ανταλλαγής 728
Α. Ο κανόνας: Ο δικαιούχος ανταλλάξιμων ομολογιών δεν είναι φορέας
δικαιώματος προσδοκίας 728
Β. Η εξαίρεση: Η θέση του κατόχου ανταλλάξιμων ομολογιών
ως φορέα δικαιώματος προτίμησης 728
1. Ο δικαιούχος ανταλλάξιμων ομολογιών ως φορέας δικαιώματος
προτίμησης δεύτερου βαθμού 728
2. Ο δικαιούχος ανταλλάξιμων ομολογιών ως φορέας
του δικαιώματος προτίμησης των ιδίων μετοχών 729
i. Η νομοθετική πρόβλεψη 729
ii. Η σύγκρουση συμφερόντων υφιστάμενων μετόχων και κατόχων ανταλλάξιμων
ομολογιών 731
iii. Η επίδραση της προσβολής του δικαιώματος προτίμησης των κατόχων
ανταλλάξιμων ομολογιών στο κύρος των εταιρικών αποφάσεων 733
V. Τα νομικά χαρακτηριστικά των ανταλλάξιμων ομολογιών 733
Άρθρο 71. Ομολογιακό δάνειο με μετατρέψιμες ομολογίες 736
I. Έννοια, ρυθμιστικό πλαίσιο, και βασικά γνωρίσματα 740
Α. Έννοια και διαφοροποίηση από συγγενικά χρηματοδοτικά εργαλεία 740
Β. Ρυθμιστικό πλαίσιο 742
Γ. Βασικά γνωρίσματα 744
II. Οικονομική λειτουργία 747
III. Η αμετάβλητη παράμετρος της μετατροπής 748
Α. Η επέλευση της μετατροπής: Δυνητικώς και υποχρεωτικώς μετατρέψιμες ομολογίες 748
1. Το δικαίωμα μετατροπής 749
i. Δικαιούχος του δικαιώματος μετατροπής 749
ii. Περιεχόμενο του δικαιώματος μετατροπής 750
iii. Μεταβίβαση του δικαιώματος μετατροπής 754
2. Η υποχρεωτική μετατροπή 755
Β. Περιορισμοί στη μετατροπή 756
1. Σε περίπτωση απόκτησης ίδιων μετατρέψιμων ομολογιών 756
2. Σε περίπτωση άσκησης εκ μέρους του πλειοψηφούντος μετόχου
του δικαιώματος εξαγοράς των μετοχών της μειοψηφίας 756
IV. Τα αποτελέσματα της μετατροπής: Αύξηση μετοχικού κεφαλαίου
και το αποτύπωμα αυτής στην οργάνωση της διαδικασίας έκδοσης
μετατρέψιμου ομολογιακού δανείου 757
Α. Επί του περιεχομένου της απόφασης 758
1. Το υποχρεωτικό περιεχόμενο της απόφασης 758
2. Το δυνητικό περιεχόμενο της απόφασης 760
i. Ο τρόπος αναπροσαρμογής της τιμής ή του λόγου μετατροπής 761
ii. Το ενδεχόμενο της μερικής κάλυψης του μετατρέψιμου ομολογιακού δανείου 761
Β. Επί της οργανικής αρμοδιότητας 762
1. Για την έκδοση καθαυτή (τακτική ή έκτακτη) 763
2. Για τον προσδιορισμό της τιμής ή του του λόγου μετατροπής ή τους εύρους αυτών 765
Γ. Επί των εν γένει διατυπώσεων 768
1. Κατά τον χρόνο λήψης της απόφασης έκδοσης 768
2. Κατά τον χρόνο υλοποίησης της μετατροπής 769
Δ. Επί του δικαιώματος προτίμησης των υφιστάμενων μετόχων 770
Ε. Επί του ειδικότερου ενδεχόμενου μετατροπής σε μετοχές συγκεκριμένης κατηγορίας 772
ΣΤ. Επί της εν γένει κάλυψης των τυχόν νομοθετικών κενών 773
V. Τα μέσα προστασίας του δικαιούχου μετατρέψιμων ομολογιών
σε περίπτωση επέλευσης σημαντικών εταιρικών μεταβολών μέχρι
την άσκηση του δικαιώματος μετατροπής 774
Α. Το πρόβλημα 774
Β. Η νομοθετική αντιμετώπισή του 775
1. Κανόνας: Η πάγια μεταχείριση του κατόχου μετατρέψιμων ομολογιών
ως δανειστή της εκδότριας εταιρείας 776
2. Οι θεσπιζόμενες νομοθετικές πρόνοιες υπέρ των οικονομικών
συμφερόντων του δικαιούχου μετατρέψιμων ομολογιών 778
i. Γενικές ρυθμίσεις 778
ii. Ειδικές ρυθμίσεις: η περίπτωση των εταιρικών μετασχηματισμών 780
Γ. Η συμβατική προστασία των δικαιωμάτων του δικαιούχου μετατρέψιμων
ομολογιών 781
Δ. Συμπέρασμα 783
Άρθρο 72. Ομολογίες με δικαίωμα συμμετοχής στα κέρδη 784
Ι. Ορισμός και ορολογικές αποσαφηνίσεις 784
ΙΙ. Θεμελιώδη γνωρίσματα των κερδοφόρων ομολογιών 786
ΙΙΙ. Οι μεταρρυθμίσεις του άρθρου 72 σε σχέση με το προϊσχύσαν
άρθρο 3β ΚΝ 2190/1920 787
Άρθρο 73. Ασφάλεια 791
I. Το ρυθμιστικό αντικείμενο και η δομή του άρθρου 73 794
II. Το ειδικό μέρος του άρθρου 73 797
Α. Γενικές παρατηρήσεις 797
Β. Η πρόβλεψη για τήρηση έγγραφου τύπου 798
Γ. Η χορήγηση της ασφάλειας στον εκπρόσωπο των ομολογιούχων 799
Δ. Η τροποποίηση των αρχικών όρων χορήγησης της ασφάλειας 801
III. Το γενικό μέρος του άρθρου 73 802
Α. Οι ενοχικές ασφάλειες 802
1. Η εγγύηση 802
2. Οι παρεπόμενες (ενοχικές) δεσμεύσεις (covenants) 808
Β. Οι εμπράγματες ασφάλειες 812
1. Τα πλεονεκτήματα της εμπράγματης ασφάλειας 812
2. Μορφές εμπράγματης εξασφάλισης 813
i. Το ενέχυρο 816
ii. Καταπιστευτική μεταβίβαση 843
iii. Η εμπράγματη εξασφάλιση κατά τον Ν 3301/2004 περί χρηματοοικονομικών
ασφαλειών 846
Άρθρο 74. Εφαρμοστέο δίκαιο 855
I. Η δομή του άρθρου 74 και προβλεπόμενοι σε αυτό κανόνες σύγκρουσης 856
Α. Μέρος πρώτο: Η πρωτοκαθεδρία του ΚανΡώμη Ι για τα ζητήματα που
απορρέουν από τη σύμβαση δανείου 856
1. Η lex contractus 856
2. Το πεδίο εφαρμογής της lex contractus 858
3. Η απουσία κανόνων αναγκαστικού δικαίου 860
B. Μέρος δεύτερο: Το εφαρμοστέο στα συναφή με την αξιογραφική λειτουργία και ενσωμάτωση ζητήματα δίκαιο - αναγωγή στους εθνικούς κανόνες
ουσιαστικού ιδ.δ.δ.. 862
II. Κανόνες σύγκρουσης για τα ζητήματα που δεν εμπίπτουν
στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 74 864
Αλφαβητικό ευρετήριο 869
Σελ. 1
Μελέτες
Περί ομολογιακών δανείων – Εισαγωγικές παρατηρήσεις
Ευρωπαϊκά Πράσινα Ομόλογα
Ομόλογα Ελληνικού Δημοσίου
Κρίσιμα ζητήματα των ομολογιακών δανείων που καλύπτονται από πιστωτικά ιδρύματα
Μεταβίβαση ομολογιακών δανείων από πιστωτικά ιδρύματα
Ομολογιακά δάνεια και προστασία του επενδυτή
Αλλαγή των όρων του ομολογιακού δανείου ως μηχανισμός αντιμετώπισης της επιχειρηματικής κρίσης
Παθογενείς όψεις της καταγγελίας ομολογιακών δανείων
Τα ομολογιακά δάνεια στην πτώχευση
Φορολογική αντιμετώπιση ομολόγων και ομολογιακών δανείων
Τα ομολογιακά δάνεια από χρηματοοικονομικής απόψεως
Σελ. 3
Περί ομολογιακών δανείων – Εισαγωγικές παρατηρήσεις
Βιβλιογραφία
Ανδρεάδης, Ιστορία των εθνικών δανείων, 1904, Βέλλας, Δάνειο μειωμένης εξασφάλισης, ΕφΑΔ 2018, 695, Γεωργακόπουλος, Το δίκαιον των εταιρειών, ΙΙΙ, 1974, Γεωργακόπουλος, Αξιόγραφα, 1985, Γεωργακόπουλος, Κυκλοφορία ελληνικών ανωνύμων αξιογράφων στο εξωτερικό, εις Η σύγχρονη πρακτική του εμπορικού δικαίου, 1992, 275, Δελούκας, Αξιόγραφα, 1980, Ζωχιός, Ο Ορλάνδος απολογούμενος ενώπιον του κοινού, 1841, Καλλιμόπουλος, Ομολογιακά δάνεια που καλύπτονται από έναν ομολογιούχο δανειστή και εφαρμογή των διατάξεων του Ν 3156/2003 (γνωμ.), ΧρηΔικ 2009, 372, Καραγκουνίδης, Έκδοση ομολογιακών δανείων από ναυτιλιακές επιχειρήσεις, εις Ναυτιλία και Χρηματιστήριο 2009, 199, Κοντόσταυλος, Τα περί των εν Αμερική ναυπηγηθεισών φρεγατών και του εν Αιγίνη νομισματοκοπείου, 1855, Κουλουριάνος, Η έκδοση ομολογιακού δανείου με μετατρέψιμες ομολογίες στο εταιρικό δίκαιο, 2013, Λέκκας, Εμπράγματη εξασφάλιση του ομολογιακού δανείου και τιτλοποίηση απαιτήσεων, 2006, Λιγνάδης, Το πρώτον δάνειον της ανεξαρτησίας, 1970, Μεταλληνός, Ομόλογα και ομολογίες, εις 28ο ΠΣΕΕ, 2019, 195, Μπερνίτσας, Τίτλοι επενδύσεως – μετοχαί ομολογίαι και συναφείς τίτλοι, 1978, Νίκου, Χρήμα, τράπεζες και δάνεια στους επαναστατικούς χρόνους, Pro Justitia 2020, 215 επ., Μάρκου Ι., Βασικές Αρχές & Γενικές Διατάξεις της ΑΕ, 2017, Παπαδόπουλος, Κυπριακό Εταιρικό Δίκαιο, 2023, Πασσιάς, Το δίκαιον της ανωνύμου εταιρείας, ΙΙ, 1969, Πετρίτσης, Περί εμπορικών εταιριών, ΙΙ, 1892, Πετσάλης, Η δημοσιονομική αντιμετώπιση του προσφυγικού ζητήματος, 1930, Πρωτονοτάριος, Το προσφυγικόν πρόβλημα από ιστορικής, νομικής και κρατικής απόψεως, 1929, Ρούσσης, Καταστρατήγηση δικαίου στις τραπεζικές συμβάσεις, 2010, Σαϊτάκης, Σύμβαση ομολογιακού δανείου και ρήτρες ανάληψης παρεπόμενων υποχρεώσεων (covenants), 2021, Τουντόπουλος, Κεφάλαιο και Χρέος: Διάκριση και Υβριδικά μορφώματα, εις 18ο ΠΣΕΕ, 2009, 239 επ., Τουντόπουλος, Δίκαιο Επιχειρήσεων, 2024, Τουντόπουλος, Δίκαιο Κεφαλαιαγοράς, 2021, Τριανταφυλλάκης, Εισαγωγή στο δίκαιο των αξιογράφων, 2008, Χατζηιωάννου, Το προπατορικό χρέος. Τα δάνεια της εθνικής ανεξαρτησίας της Ελλάδας, 2013, Ψαλιδόπουλος, Τα δάνεια της Ελλάδας – 200 χρόνια ανάπτυξης και κρίσεων, 2019, Ψαρουδάκης, Χρηματοοικονομικά μέσα διαχείρισης του κινδύνου από φυσικές καταστροφές – Ασφάλιση και κεφαλαιαγορά, ΕΦΑΠΟΛΔ 2019, 138, Black et al., A history of Australian corporate bonds, Australian Economic History Review, Vol. 53, No. 3, Bonneau et al., Droit Financier, 2023, Couret et al., Droit financier, 2019, Coval et al., Economic catastrophe bonds, American Economic Review 2009, 628, Cummins, CAT bonds and other - risk – linked securities: State of the market and recent developments, Risk Μanagement and Insurance Review 2008, 23, Darmouni / Papoutsi, The rise of bond financing in Europe, ECB, Working Paper Series, No 2663-December 2023, Dunbar, The bank of Venice, The Quarterly Journal of Economics, 1892, 308, Germain, Les sociétés commerciales, 2009, Greek Loans of 1824 - 1825 (The). – How they were handled and what the world thought of, 1878, Gullifer / Payne, Corporate Finance Law, 2015, Homer / Sylla, A History of Interest Rates, 1996, Hopt/Seibt, Schuldverschreibungsrecht, 2017, Horn, Die Stellung der Anleihegläubiger nach neuem Schuldverschreibungsgesetz und allgemeinem Privatrecht im Licht aktueller Marktentwicklungen, ZHR 2009, 12, ICMA (International Capital Market Association), Economic Importance of the Corporate Bond Markets, 2013, Kang / Rockoff, Capitalizing patriotism: the Liberty loans of World War I, Financial History Review 2015, 45, Koch, Werbung für den Großen Krieg – Bildpropaganda für deutsche Kriegsanleihen im ersten Weltkrieg, 2014, Lyon -Caen / Renault, Traité de droit commercial, Des sociétés, 1900, Millar, History and analysis of soviet domestic bond policy, Soviet Studies (1975) 27, 598 επ., Mobius, Bonds: An introduction to the Core Concepts, 2012, Munro, Rentes and the European ‘Financial Revolution’, εις Caprio (επ.), Handbook of Key Global Financial Markets, Institutions, and Infrastructure, 2013, 235, Nelson, The posters that won the war, 1991, OECD, Global Debt Report, 2024, Olney, The war bond story, 1971, Ortiz-Serrano / Forero
Σελ. 4
– Laverde, Can managers successfully deceive investors? Media attention and market manipulation during the Panama scandal, European review of Economic History 2024, 589, Paolera / Taylor, Sovereign debt in Latin America, NBER Working Paper Series, Working Paper 18363, September 2012, Pezzolo, Yale School of Management conference on Interest and Enterprise: Essays in Financial Intermediation, 2003, Scazzieri / Tordoir, European Common Debt – Is defense different? (November 2024, https://www.cer.eu/sites/default/files/pb_LS_ST_defence_bonds_5.11.24.pdf), Siebel, Rechtsfragen internationaler Anleihen, 1997, Streib, Idealism and War Bonds: Comparative Study of the Two World Wars The Public Opinion Quarterly, 1948, 272, Steinbach / Wolff, Debt Financing European Air Defence, Intereconomics 2024, 193, Thaller, Traité élémentaire de Droit Commercial, 1898, Thaller, Construction du droit des obligataires sur la notion d'une société qui existerait entre eux, Ann. dr. com. 1894, II, 65, Thuilliez, Essai historique sur le titre nominatif et sa transmission, 1900, Tjio, The unchanging debenture, C.L.J., 2014, 503, Tricot, De la protection des obligataires dans les sociétés des actions, 1917, Tsouderos, L’ indemnisation des refugies grecs, Revue d’ Economie politique 1928, 25, Vainberg, L'émission des obligations et la garantie des obligataires, 1878, Wilson / Fabozzi, Corporate Bonds, 1996, Wright, British government borrowing in Wartime, 1750 – 1815, Economic History Review 1999, 355, Zharova et al., Designing terms and conditions of war bonds, Mind Journal 2023 (https://doi.org/10.36228/MJ.16/2023.6).
Περιεχόμενα
Ι. Έννοια ομολογιακών δανείων 1
ΙΙ. Διακρίσεις ομολογιακών δανείων 14
ΙΙΙ. Οικονομικοί λόγοι έκδοσης ομολογιακών δανείων 15
ΙV. Ιστορία ομολογιακών δανείων 19-30
V. Οι αγορές ομολογιακών δανείων σήμερα 31-44
VI. Το νομικό πλαίσιο των ομολογιακών δανείων στην Ελλάδα. 45
Ι. Έννοια ομολογιακών δανείων
1Έννοια ομολογιακού δανείου. Από οικονομικής απόψεως, το ομολογιακό δάνειο είναι μια ευρύτατα διαδεδομένη μέθοδος χρηματοδότησης βασιζόμενη στην έκδοση ομολογιών. Η μέθοδος αυτή χρησιμοποιείται διεθνώς από κράτη, κρατικούς φορείς, οργανισμούς του δημοσίου, ιδιωτικές επιχειρήσεις κ.λπ. Από νομικής απόψεως, δεν φαίνεται να υπάρχει ενιαίος ορισμός του ομολογιακού δανείου σε όλες τις έννομες τάξεις. Στην ελληνική έννομη τάξη, κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 59 Ν 4548/2018, «ομολογιακό είναι το δάνειο που εκδίδεται από ανώνυμη εταιρεία (εκδότρια) και διαιρείται σε ομολογίες, οι οποίες αντιπροσωπεύουν απαίτηση ενός ή πολλών ομολογιούχων έναντι της εκδότριας κατά τους όρους του δανείου». Με βάση τον ανωτέρω ορισμό, το ομολογιακό δάνειο φαίνεται να αποτελεί δάνειο διαιρούμενο σε επιμέρους τμήματα (ομολογίες). Βέβαια, η διαίρεση του δανείου σε περισσότερα τμήματα δεν είναι απαραίτητη. Ο νόμος ρητά επιτρέπει την ενσωμάτωση του ομολογιακού δανείου σε μια ομολογία καθώς και την κατάρτιση ομολογιακού δανείου με έναν ομολογιούχο δανειστή ή την περιέλευση όλων των ομολογιών σε ένα δανειστή. Επομένως, το βασικό χαρακτηριστι-
Σελ. 5
κό του ομολογιακού δανείου, κατά τη ρύθμιση του Ν 4548/2018, είναι η έκδοση ομολογίας / ομολογιών που αντιπροσωπεύουν απαίτηση του ομολογιούχου / των ομολογιούχων κατά της εκδότριας.
2Έννοια ομολογίας. Κατά το Ν 4548/2018 ο όρος ομολογία έχει τουλάχιστον διττή έννοια. Ο όρος υποδηλώνει αφενός συγκεκριμένο τμήμα του ομολογιακού δανείου αφετέρου το αξιόγραφο, στο οποίο ενσωματώνεται η απαίτηση έναντι της εκδότριας κατά τους όρους του δανείου. Παρά το γεγονός ότι ο Ν 4548/2018 αναφέρεται αποκλειστικά σε «ομολογίες», ενίοτε ο όρος «ομολογία» χρησιμοποιείται εναλλακτικά με τον όρο «ομόλογο». Η χρήση του όρου ομόλογο μπορεί, εντούτοις, να δημιουργήσει σύγχυση με τα εμπορικά χρεωστικά ομόλογα του άρθρου 76 εδ. β ν.δ. 17.7./13.8.1923.
3Στη νομολογία, η ομολογία ορίζεται ως «αξιόγραφο που ενσωματώνει υπόσχεση χρηματικής ή άλλης παροχής του εκδότη προς τον δικαιούχο αυτού, κυρίως τον κομιστή του. Η υποχρέωση αυτή συνίσταται συνήθως στην πληρωμή του κεφαλαίου κατά τη λήξη και του τόκου στις περιόδους που ορίζονται στους όρους της έκδοσης του ομολόγου». Αντίστοιχα, στη βιβλιογραφία η ομολογία ορίζεται ως η υπόσχεση του εκδότη προς πληρωμή συγκεκριμένου ποσού με συγκεκριμένο επιτόκιο και σε συγκεκριμένο χρόνο. Κατά άλλη διατύπωση, ομολογίες εί-
Σελ. 6
ναι: «αξιόγραφα ενσωματούντα υπόσχεσιν του εκδότου των όπως καταβάλη εις τον δικαιούχον – κομιστήν του τίτλου, χρηματικόν ποσόν το οποίον έχει λάβει παρά του πρώτου λήπτου της ομολογίας λόγω δανείου». Εντούτοις, οι ανωτέρω ορισμοί των ομολογιών δεν δύνανται να καλύψουν όλες τις μορφές ομολογιακών δανείων.
4Η συναλλακτική πρακτική έχει δημιουργήσει μορφές ομολογιακών δανείων που δεν ανταποκρίνονται στο πρότυπο των ανωτέρω ορισμών. Κατά ρητή νομοθετική ρύθμιση, ομολογιακά δάνεια δύνανται να εκδίδονται χωρίς υπόσχεση πληρωμής / επιστροφής του κεφαλαίου σε μελλοντικό χρόνο (perpetuals) ή άνευ τόκου (zero coupon). Εξάλλου, ο εκδότης των ομολογιών δύναται να μεταφέρει τον κίνδυνο αποπληρωμής των τόκων ή του κεφαλαίου στους ομολογιούχους (cat bonds), να επιφυλάξει για τον εαυτό του δικαίωμα πρόωρης αποπληρωμής των ομολογιών, ενώ απαίτηση εξόφλησης πριν από την προβλεπόμενη ημερομηνία πληρωμής δύναται να αναγνωρίζεται και στον ομολογιούχο δανειστή κατά τα οριζόμενα στη σύμβαση ομολογιακού δανείου. Δεν είναι τυχαίο ότι η ρύθμιση του άρθρου 59 Ν 4548/2018 αναφέρεται γενικά σε απαίτηση κατά τους όρους του δανείου χωρίς να γίνεται αναφορά σε επιστροφή του κεφαλαίου, καταβολή χρηματικού ποσού ή τόκου κ.λπ. Αντίστοιχα, στην αιτιολογική έκθεση του άρθρου 59 Ν 4548/2018 αναφέρεται ότι: «στο πεδίο εφαρμογής των διατάξεων περί ομολογιακών δανείων εμπίπτουν και οι τίτλοι μικρής διάρκειας που αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης συνήθως στη χρηματαγορά και ονομάζονται στο δίκαιο της κεφαλαιαγοράς εμπορικά γραμμάτια (commercial paper). Τυχόν εξαίρεση των βραχυπρόθεσμων τίτλων από το πεδίο εφαρμογής του νόμου θα άφηνε ρυθμιστικό́ κενό, αφού δεν υπάρχουν άλλες διατάξεις που να ρυθμίζουν τους τίτλους αυτούς».
5Εννοιολογικές οριοθετήσεις στην αλλοδαπή. Στην αλλοδαπή χρησιμοποιείται ευρύτερος ορισμός της ομολογίας, αποφεύγεται δε η αναφορά στην υποκείμενη δανειακή σύμβαση μεταξύ εκδότριας και ομολογιούχων δανειστών. Ειδικότερα, στο κοινοδίκαιο ως ομολογία (bond / debenture) νοείται καταρχήν έγγραφο το οποίο αναγνωρίζει ή δημιουργεί υποχρέωση πληρωμής. Κατά το γαλλικό δίκαιο ομολογίες (obligations) είναι διαπραγματεύσιμοι τίτλοι, οι
Σελ. 7
οποίοι σε μια ενιαία έκδοση, αναγνωρίζουν τα ίδια δικαιώματα για την ίδια ονομαστική αξία. Κατά το γερμανικό δίκαιο, ως ομολογία (Schuldverschreibung / Anleihe) χαρακτηρίζεται το έγγραφο που περιέχει υπόσχεση του εκδότη του προς συγκεκριμένη παροχή. Οι ανωτέρω ορισμοί, στα βασικά χαρακτηριστικά τους, και ανεξάρτητα από την ειδικότερη αξιογραφική φύση της ομολογίας, παραπέμπουν παρ’ ημίν στην έννοια του εμπορικού χρεωστικού ομολόγου και του ανώνυμου χρεογράφου κατά ΑΚ 888.
6Εμπορικό χρεωστικό ομόλογο – ανώνυμο χρεόγραφο. Εμπορικό χρεωστικό ομόλογο, κατά το άρθρο 76 εδ. β ν.δ. 17.7./13.8.1923, είναι αξιόγραφο που εκδίδεται από έμπορο εις διαταγή και περιέχει υπόσχεση προς το λήπτη για την παροχή χρημάτων, χρεογράφων ή άλλων αντικαταστατών πραγμάτων. Εξάλλου, σύμφωνα με την ΑΚ 888 ως ανώνυμο χρεόγρα-
Σελ. 8
φο νοείται το έγγραφο που περιέχει υπόσχεση του εκδότη για κάποια παροχή στον κομιστή (ανώνυμο χρεόγραφο).
7Η βασική διαφορά των εμπορικών χρεωστικών ομολόγων / ανωνύμων χρεογράφων σε σχέση με τις ομολογίες του ομολογιακού δανείου που εκδίδεται κατά το Ν 4548/2018 έγκειται στο ότι οι τελευταίες εκδίδονται από ανώνυμες εταιρείες στο πλαίσιο ενιαίου δανείου (συνήθως διαιρούμενου σε περισσότερα τμήματα), με τη διαδικασία, τους όρους και τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στις διατάξεις των άρθρων 59 επ. Ν 4548/2018. Αντίθετα, η έκδοση χρεωστικών ομολόγων / ανώνυμων χρεογράφων δεν αφορά αποκλειστικά σε ανώνυμες εταιρείες ούτε προϋποθέτει ειδική διαδικασία έκδοσης ως αυτή περιγράφεται στο Ν 4548/2018. Εξάλλου, τα χρεωστικά ομόλογα εκδίδονται εις διαταγή, ενώ τα ανώνυμα χρεόγραφα εκδίδονται στον κομιστή. Αντίθετα, οι ομολογίες δύνανται να εκδοθούν ως ανώνυμα ή ως ονομαστικά αξιόγραφα, όχι όμως εις διαταγή.
8Ενόψει των ανωτέρω καθίσταται σαφές ότι οι α ν ώ ν υ μ ε ς ομολογίες αποτελούν ειδικότερη μορφή ανώνυμων χρεογράφων. Ως ανώνυμα χρεόγραφα θεωρούνται, όμως, μεταξύ άλλων και πέραν των ομολογιών, τα λαχεία, οι προσωρινοί τίτλοι μετατροπής και τα έντοκα γραμμάτια του ελληνικού δημοσίου. Επομένως, η έννοια των ανωνύμων χρεογράφων αποτελεί έννοια γένους, ενώ οι ανώνυμες ομολογίες που εκδίδονται από ανώνυμη εταιρεία στο πλαίσιο ομολογιακού δανείου κατά τις διατάξεις των άρθρων 59 επ. Ν 4548/2018 αποτελούν έννοια είδους. Με άλλα λόγια, κάθε ανώνυμη ομολογία ομολογιακού δανείου του Ν 4548/2018 αποτελεί ανώνυμο χρεόγραφο. Αντίθετα, κάθε ανώνυμο χρεόγραφο δεν αποτελεί απαραίτητα ανώνυμη ομολογία του Ν 4548/2018.
9Η έννοια του εμπορικού χρεωστικού ομολόγου διακρίνεται από την έννοια της ομολογίας του Ν 4548/2018 καθώς η τελευταία δεν δύναται να εκδοθεί εις διαταγή. Τελείως διαφορετικό είναι το θέμα αν, σύμφωνα με το ελληνικό δίκαιο, ανώνυμη εταιρεία ή γενικότερα έμπορος δύναται να προβεί σε μαζική έκδοση χρεωστικών ομολόγων / ανωνύμων χρεογράφων σύμφωνα με τις γενικές διατάξεις και χωρίς να ακολουθήσει τη διαδικασία των άρθρων 59 επ. Ν 4548/2018. Επίσης, ζήτημα τίθεται αν άλλα υποκείμενα δικαίου, πλην της ανώνυμης εταιρείας, δύνανται να προβούν σε έκδοση ομολογιακού δανείου κατ’ αναλογία των διατά-
Σελ. 9
ξεων των άρθρων 59 επ. Ν 4548/2018. Τα ζητήματα αυτά αναλύονται σε άλλο σημείο του παρόντος έργου.
10Ομολογιακό δάνειο - κοινό δάνειο / Ομοιότητες - διαφορές. Όπως αναφέρθηκε ήδη ανωτέρω, και με βάση τη διατύπωση του άρθρου 59 Ν 4548/2018, το ομολογιακό δάνειο γίνεται καταρχήν αντιληπτό ως ένα είδος δανείου. Το ομολογιακό δάνειο διαφοροποιείται, όμως, ουσιωδώς, σε σχέση με το πρότυπο της δανειακής σύμβασης του ΑΚ. Η βασική διαφορά του ομολογιακού δανείου σε σχέση με το κοινό δάνειο είναι η ύπαρξη ομολογιών. Πράγματι, ανεξάρτητα από τη νομική φύση του ομολογιακού δανείου και τις διάφορες θεωρίες που έχουν συναφώς υποστηριχθεί, ο ομολογιούχος δανειστής έχει απαίτηση εκ της ομολογίας σύμφωνα πάντοτε με τους όρους του ομολογιακού δανείου. Η ύπαρξη ομολογιών επιτρέπει τη συμμετοχή του επενδυτικού κοινού στη χρηματοδότηση μιας επιχείρησης. Η συμμετοχή αυτή καθίσταται δυνατή λόγω της δυνατότητας μεταβίβασης των ομολογιών, ανεξάρτητα από τη σύμπραξη του εκδότη του ομολογιακού δανείου, και της δημιουργίας δευτερογενούς αγοράς, η οποία διασφαλίζει κατά πάντα χρόνο τη δυνατότητα αποεπένδυσης του ομολογιούχου δανειστή. Βέβαια, στο σημείο αυτό πρέπει να σημειωθεί ότι οι αγοραστές ομολογιών είναι συνήθως επενδυτές με μακροπρόθεσμο επενδυτικό ορίζοντα. Εκ του λόγου αυτού, η δευτερογενής αγορά ομολόγων συχνά εμφανίζει περιορισμένη ρευστότητα σε σχέση με την ρευστότητα στην αγορά μετοχών. Το πρόβλημα αυτό επιλύεται, συνήθως, με τη συνδρομή ειδικών διαπραγματευτών, οι οποίοι διασφαλίζουν ελάχιστο επίπεδο ρευστότητας στην εν λόγω αγορά.
11Ομολογία – μετοχή / Ομοιότητες – διαφορές. Κοινά στοιχεία της ομολογίας και της μετοχής είναι ότι αμφότερες (ομολογία – μετοχή) αποτελούν μέσα χρηματοδότησης, τα οποία (συνήθως) εκδίδονται μαζικά, έχουν δε το χαρακτήρα αξιογράφου που αποφέρει καρπούς.
12Μεταξύ ομολογίας και μετοχής υπάρχουν, εντούτοις, σημαντικές διαφορές, οι οποίες απορρέουν από το γεγονός ότι οι μέτοχοι, σε αντίθεση με τους ομολογιούχους, δεν αποτελούν δα-
Σελ. 10
νειστές της ανώνυμης εταιρείας. Οι κυριότερες διαφορές μεταξύ ομολογιών και μετοχών είναι καταρχήν οι ακόλουθες: α) μετοχές δύνανται να εκδώσουν μόνο κεφαλαιουχικές (και δη ανώνυμες εταιρείες), αντίθετα η έκδοση ομολογιών προβλέπεται μεταξύ άλλων για κράτη, ΝΠΔΔ κ.λπ., β) οι ομολογίες ελευθέρως εκδίδονται σε τιμή κατώτερη του αρτίου, κάτι που για τις μετοχές δεν είναι δυνατό, γ) σε αντίθεση με τις μετοχές, δεν υπάρχει ανώτατο ή κατώτατο όριο για την τιμή έκδοσης των ομολογιών, δ) σε αντίθεση με τις μετοχές, οι ομολογίες δίδουν στον ομολογιούχο δανειστή τη δυνατότητα να απαιτήσει την καταβολή του συμφωνηθέντος τόκου στα συμφωνηθέντα χρονικά διαστήματα, στ) σε αντίθεση με τους μετόχους, οι ομολογιούχοι δεν έχουν καταρχήν δικαίωμα ανάμειξης στη διαχείριση των απαιτήσεων της εταιρείας, ζ) σε περίπτωση πτώχευσης της εταιρείας, οι ομολογιούχοι δανειστές ικανοποιούνται καταρχήν προνομιακά σε σχέση με τους μετόχους της εταιρείας, η) στους ομολογιούχους δανειστές δεν αναγνωρίζεται καταρχήν δικαίωμα προτίμησης κατά την έκδοση νέων μετοχών.
Σελ. 11
13Εντούτοις, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις η οικονομική λειτουργία και η διάκριση μεταξύ μετοχών και ομολογιών καθίσταται δυσχερής. Τούτο επειδή, όπως ανωτέρω αναφέρθηκε, η συναλλακτική πρακτική έχει δημιουργήσει μορφώματα που παρουσιάζουν χαρακτηριστικά τόσο ομολογιών όσο και μετοχών. Έτσι, οι μετοχές μπορεί να αποκτήσουν χαρακτηριστικά ομολογιών (λ.χ. εξαγοράσιμες μετοχές) και οι ομολογίες χαρακτηριστικά μετοχών (λ.χ. αιώνιες ομολογίες). Πρόκειται για υβριδικές μορφές χρηματοδότησης, οι οποίες δεν μπορούν εύκολα να ενταχθούν σε μια δισδιάσταστη πραγματικότητα που γνωρίζει μόνο τις έννοιες του κεφαλαίου και του χρέους. Η πρόσφατη περαιτέρω απελευθέρωση των ρυθμίσεων σχετικά με τα ομολογιακά δάνεια και η ευελιξία στη διαμόρφωση των όρων του προγράμματος του ομολογιακού δανείου σχετικοποίησε ακόμα περισσότερο τη διάκριση μεταξύ μετοχών και ομολογιών. Στη βιβλιογραφία αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι τα ομολογιακά δάνεια είναι πλέον περίπου σαν τα παγωτά. Μπορείς να δοκιμάσεις όποια γεύση επιθυμείς (τα απλά / κοινά ομόλογα αναφέρονται ως plain vanilla bonds) και με όποια γαρνιτούρα θέλεις. Αυτό αποτυπώνεται, εξάλλου, και στο μεγάλο αριθμό των κριτηρίων με βάση τα οποία διακρίνονται τα ομολογιακά δάνεια.
ΙΙ. Διακρίσεις ομολογιακών δανείων
14Διάκριση των ομολογιακών δανείων είναι δυνατή με βάση περισσότερα κριτήρια. Τα κυριότερα εξ αυτών είναι τα ακόλουθα: α) ο εκδότης. Εκδότης ομολογιακού δανείου μπορεί να είναι κράτος, διεθνής οργανισμός, ΝΠΔΔ, ιδιωτικές εταιρείες στην ημεδαπή ή στην αλλοδαπή κ.λπ. Ανάλογα με το πρόσωπο του εκδότη τα ομολογιακά δάνεια διακρίνονται σε κρατικά, εταιρικά, διεθνή (foreign), εσωτερικά (domestic) κ.ο.κ., β) το επιτόκιο. Το επιτόκιο ενός ομολογιακού δανείου μπορεί να είναι είτε σταθερό (fixed rate bonds) είτε κυμαινόμενο (floating rate bonds). Σε περίπτωση κυμαινόμενου επιτοκίου, το επιτόκιο συνήθως υπολογίζεται σε σχέση με το επιτόκιο της ΕΚΤ, προσαυξημένο κατά ένα σταθερό ποσοστό. Δυνατή είναι και η έκδοση ομολογιακού δανείου άνευ επιτοκίου (zero coupon bonds). Επίσης, δυνατή είναι η πρό-
Σελ. 12
βλεψη ότι τόκος δε θα καταβληθεί αν επέλθει συγκεκριμένο γεγονός (catastrophe bonds), γ) ο χρόνος λήξης. Τα ομολογιακά δάνεια έχουν συνήθως συγκεκριμένο χρόνο λήξης. Από χρηματοοικονομικής απόψεως διακρίνονται σε βραχυπρόθεσμα, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. Εντούτοις, υπάρχουν ομολογιακά δάνεια και άνευ ημερομηνίας λήξης (άληκτες ή αιώνιες ομολογίες / perpetual bonds), δ) η αξιολόγηση. Ο εκδότης ενός ομολογιακού δανείου ή το ίδιο το δάνειο δύναται να έχει αξιολογηθεί από οίκο αξιολόγησης. Η αξιολόγηση βοηθά τους επενδυτές να αξιολογήσουν τον επενδυτικό κίνδυνο. Υπάρχουν, εντούτοις, και ομόλογα ή εκδότες χωρίς αξιολόγηση. Σε περιόδους χαμηλών επιτοκίων ιδιαίτερη άνθηση γνωρίζουν τα ομόλογα χαμηλής φερεγγυότητας / υψηλού κινδύνου (junk bonds), τα οποία αποφέρουν και αντίστοιχα υψηλές αποδόσεις (high yield bonds), ε) η εξασφάλιση. Τα ομολογιακά δάνεια δύνανται να παρέχουν εξασφάλιση στους δανειστές. Η εξασφάλιση μπορεί να έχει τη μορφή εμπράγματης ασφάλειας (υποθήκης) ή εγγύησης. Η ασφάλεια μπορεί να παρέχεται είτε πριν ή μετά την κατάρτιση του ομολογιακού δανείου. Συνήθως (αν και όχι απαραίτητα) η ασφάλεια παρέχεται από πρόσωπο συνδεδεμένο με τον εκδότη. Αρκετά ομολογιακά δάνεια δεν προσφέρουν στους ομολογιούχους καμία απολύτως εξασφάλιση. Μάλιστα, τα τελευταία χρόνια συνήθης είναι η έκδοση ομολογιακών δανείων από χρηματοπιστωτικά ιδρύματα με ρήτρα εξόφλησης των ομολογιών σε τελευταία σειρά (subordinated bonds / junior bonds), στ) το δικαίωμα καταγγελίας. Το ομολογιακό δάνειο δύναται να αναγνωρίζει στον εκδότη ή
Σελ. 13
ενδεχομένως στους ομολογιούχους δικαίωμα καταγγελίας σε συγκεκριμένο χρονικό σημείο ή εφόσον επέλθουν συγκεκριμένα γεγονότα, ζ) το δικαίωμα μετατροπής / αγοράς μετοχών. Σημαντικό κριτήριο διάκρισης των ομολογιακών δανείων είναι αν το πρόγραμμα του ομολογιακού δανείου προβλέπει δικαίωμα μετατροπής των ομολογιών σε μετοχές (convertible bonds). Συναφώς μπορεί να προβλέπεται δικαίωμα εξόφλησης των ομολογιών με μεταβίβαση ομολογιών ή μετοχών ή άλλων τίτλων του εκδότη ή άλλων εκδοτών (ανταλλάξιμες ομολογίες). Το δικαίωμα αυτό μπορεί να αναγνωρίζεται στο πρόσωπο του ομολογιούχου ή του εκδότη, η δε άσκηση δύναται να είναι προαιρετική ή υποχρεωτική, η) το δικαίωμα συμμετοχής στα κέρδη ή λοιπά δικαιώματα οικονομικής φύσης. Οι ομολογίες διακρίνονται, επίσης, με βάση το αν αναγνωρίζουν στους ομολογιούχους δανειστές δικαίωμα συμμετοχής στα κέρδη ή σε άλλη παροχή που συναρτάται (ή μη) από τα αποτελέσματα της εταιρείας (συμμετοχικές ομολογίες), θ) ο τρόπος εξόφλησης. Με βάση τον τρόπο εξόφλησης τα ομολογιακά δάνεια διακρίνονται σε εφάπαξ εξοφλούμενα (κατά τη λήξη) και εξοφλούμενα τμηματικά. Οι όροι του ομολογιακού δανείου δύνανται να προβλέπουν ότι υπό προϋποθέσεις το κεφάλαιο του ομολογιακού δανείου δεν επιστρέφεται, ι) η αξιογραφική φύση της ομολογίας. Με βάση τη φύση της ομολογίας, οι τελευταίες διακρίνονται σε ονομαστικές και στον κομιστή, ενσώματες και άυλες, ια) οι ομολογιούχοι δανειστές. Διάκριση γίνεται μεταξύ ομολογιών που προσφέρονται στο κοινό και ομολογιών που προσφέρονται μέσω ιδιωτικής τοποθέτησης. Η δι-
Σελ. 14
άκριση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική καθώς μεταβάλλει ουσιωδώς το καθεστώς που διέπει την έκδοση του ομολογιακού δανείου και τις υποχρεώσεις του εκδότη.
ΙΙΙ. Οικονομικοί λόγοι έκδοσης ομολογιακών δανείων
15Η έκδοση ομολογιακών δανείων αποτελεί μια από τις βασικές και πλέον διαδεδομένες μορφές χρηματοδότησης των επιχειρήσεων. Όπως αναφέρεται σε άλλο σημείο του παρόντος έργου, η χρηματοδότηση μιας ανώνυμης εταιρείας μπορεί να γίνει είτε με ίδια είτε με αλλότρια κεφάλαια. Η έκδοση ομολογιακού δανείου αποτελεί καταρχήν μορφή χρηματοδότησης με αλλότρια κεφάλαια. Σημαντικό πλεονέκτημα της συγκεκριμένης μορφής χρηματοδότησης σε σχέση με την έκδοση νέων μετοχών είναι ότι δεν οδηγεί σε μεταβολή των συσχετισμών ισχύος στο εσωτερικό της εκδότριας. Εξάλλου, η έκδοση ομολογιακών δανείων λειτουργεί ανταγωνιστικά σε σχέση με άλλες μορφές χρηματοδότησης με αλλότρια κεφάλαια. Τα πλεονεκτήματα που προσφέρει η έκδοση ομολογιακών δανείων συναρτώνται με τους ειδικότερους όρους έκδοσης. Σε γενικές γραμμές, τα πλεονεκτήματα από την έκδοση ομολογιακών δανείων ως προς τους εκδότες και τους επενδυτές διαμορφώνονται ως ακολούθως:
16Για τους εκδότες: Για τους εκδότες τα πλεονεκτήματα από την έκδοση ομολογιακών δανείων είναι τα ακόλουθα: α) Η έκδοση ομολογιακού δανείου καθιστά δυνατή τη διασφάλιση της χρηματοδότησης των επιχειρηματικών αναγκών με προκαθορισμένους όρους, ακόμα και για μεγάλα χρονικά διαστήματα (λ.χ. αιώνιες ομολογίες), β) Οι όροι χρηματοδότησης (λ.χ. χρόνος και τρόπος αποπληρωμής, εγγυήσεις κ.λπ.) διαμορφώνονται από την ίδια την εκδότρια σύμφωνα με τις επιχειρηματικές της ανάγκες. Έτσι, το ομολογιακό δάνειο επιτρέπει ευελιξία, η οποία πολλές φορές δεν είναι δυνατή μέσω άλλων μορφών χρηματοδότησης (λ.χ. τραπεζικό δανεισμό), όπου οι όροι χρηματοδότησης υπαγορεύονται από τους δανειστές, γ) Το κόστος χρηματοδότησης (ιδίως του ομολογιακού δανείου που προσφέρεται στο επενδυτικό κοινό) είναι συνήθως χαμηλότερο σε σχέση με άλλες μορφές χρηματοδότησης (λ.χ. τραπεζικό δανεισμό). Το μειωμένο κόστος χρηματοδότησης δικαιολογείται λόγω της παράκαμψης των ενδιαμέσων (disintermediation). Σε αντίθεση με τον τραπεζικό δανεισμό, δεν υπάρχει κόστος παρακολούθησης της πορείας του εκδότη (monitoring cost). Εξάλλου, το επενδυτικό κοινό είναι πολλές φορές διατεθειμένο να αναλάβει υψηλότερο κίνδυνο σε σχέση με τα πιστωτικά ιδρύματα προφέροντας χαμηλότερο κόστος χρήματος, δ) Η βούληση του επενδυτικού κοι-
Σελ. 15
νού να αναλάβει επενδυτικό κίνδυνο επιτρέπει τη χρηματοδότηση εταιρειών που βρίσκονται σε δυσχερή οικονομική κατάσταση. Αυτό, βεβαίως, προϋποθέτει ότι η έκδοση του δανείου θα προσφέρει στους ομολογιούχους αυξημένη απόδοση που θα αντισταθμίζει το αναλαμβανόμενο κίνδυνο (junk bonds), ε) Η έκδοση ομολογιακού δανείου αποτελεί εναλλακτική πηγή χρηματοδότησης για την εκδότρια. Το γεγονός αυτό επιτρέπει την απεξάρτηση της εκδότριας από τον τραπεζικό δανεισμό. Η σημασία της απεξάρτησης καταδείχθηκε τα τελευταία έτη. Η πρόσφατη οικονομική κρίση κατέδειξε ότι τα πιστωτικά ιδρύματα ενδεχομένως να μην έχουν τη δυνατότητα χρηματοδότησης επιχειρηματικών δραστηριοτήτων ή έστω τη δυνατότητα χρηματοδότησης με ευνοϊκούς όρους. Ιδίως τα τελευταία έτη είναι σύνηθες το φαινόμενο οι εκδότες ομολογιακών δανείων που δεν δραστηριοποιούνται στο χρηματοπιστωτικό τομέα να έχουν καλύτερη πιστοληπτική αξιολόγηση σε σχέση με τα πιστωτικά ιδρύματα, στ) Η διάθεση ομολογιών στο επενδυτικό κοινό οδηγεί συνήθως σε διαφοροποίηση του μείγματος των δανειστών. Η προσέλκυση διεθνών επενδυτών είναι σημαντική για την εικόνα της εκδότριας, ενώ γενικότερα ο μεγάλος αριθμός των ομολογιούχων δανειστών επιτρέπει στην εκδότρια να διαχειρίζεται ευχερέστερα τις σχέσεις της με τους ομολογιούχους δανειστές, ζ) Η έκδοση ομολογιακών δανείων συνδέεται συνήθως με ευνοϊκή φορολογική αντιμετώπιση (βλ. λ.χ. πρόσφατη ρύθμιση περί μη υπαγωγής ομολογιακών δανείων σε ψηφιακό τέλος συναλλαγής), η) Τέλος, η διαπραγμάτευση ομολογιών της εκδότριας σε αγορές βελτιώνει τη γενικότερη εικόνα της επιχείρησης (Reputationssteigerung) και επιβάλλει υψηλότερα επίπεδα εταιρικής διαφάνειας και διακυβέρνησης.
Σελ. 16
17Για τους επενδυτές: Η επένδυση σε ομόλογα αποτελεί μια ιδιαίτερα διαδεδομένη μορφή επένδυσης κεφαλαίων. Οι βασικοί λόγοι είναι ότι η επένδυση σε ομόλογα συνήθως συνδυάζει: α) προβλέψιμες χρηματοροές (με τη μορφή τόκων), β) προστασία του επενδυθέντος κεφαλαίου, η οποία διαμορφώνεται ανάλογα με τους ειδικότερους όρους του ομολογιακού δανείου. Σε κάθε περίπτωση, η θέση των ομολογιούχων είναι καταρχήν ασφαλέστερη από αυτή των μετόχων, καθώς οι ομολογιούχοι ικανοποιούνται προνομιακά σε σχέση με τους μετόχους της εταιρείας και γ) τη δυνατότητα διαφοροποίησης του χαρτοφυλακίου. Η δυνατότητα διαφοροποίησης μπορεί να γίνει με βάση το χρονικό ορίζοντα της επένδυσης, την παρεχόμενη από την εκδότη ασφάλεια, το αντικείμενο δραστηριότητας του εκδότη, την πιστοληπτική του ικανότητα, την έδρα του κ.λπ. Η μεγάλη ανάπτυξη των αγορών ομολόγων τα τελευταία έτη καταδεικνύει ακριβώς τη σημασία που αποδίδουν οι επενδυτές στη συγκεκριμένη μορφή επένδυσης.
18Για την αγορά: Η έκδοση ομολογιακών δανείων και δη μέσω κεφαλαιαγορών είναι ιδιαίτερα σημαντική για τη εύρυθμη λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος και τη συστημική σταθερότητα. Ειδικότερα, η έκδοση ομολογιακών δανείων μέσω κεφαλαιαγορών περιορίζει την έκθεση των πιστωτικών ιδρυμάτων στον υπερδανεισμό των επιχειρήσεων, επιτρέπει στα ίδια τα πιστωτικά ιδρύματα την άντληση κεφαλαίων από τις κεφαλαιαγορές μέσω της έκδοσης ομολογιακών δανείων, ενώ τέλος αποτελεί σημαντική διέξοδο στο πρόβλημα χρηματοδότησης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.
Σελ. 17
ΙV. Ιστορία ομολογιακών δανείων
19Τα ομολογιακά δάνεια δεν είναι ένας σύγχρονος θεσμός. Εμφανίσθηκαν ήδη από την προηγούμενη χιλιετία (αρχικά ως κρατικά και ακολούθως ως ιδιωτικά ομολογιακά δάνεια) και χρησιμοποιήθηκαν για διάφορους σκοπούς. Ιδιαίτερη σημασία είχαν τα ομολογιακά δάνεια και στην Ελλάδα, ήδη πριν από την απελευθέρωση του ελληνικού κράτους.
20Εμφάνιση των πρώτων ομολογιακών δανείων. Πρόδρομες μορφές ομολογιακών δανείων φαίνεται να εμφανίσθηκαν περίπου κατά το 12ο αιώνα στη Βενετία. Πρόκειται για δάνεια (Prestiti), που στην αρχή εκδίδονταν ως εκούσια δάνεια, ακολούθως δε ως αναγκαστικά, προκειμένου να χρηματοδοτηθούν δημοσιονομικές ανάγκες. Τα δάνεια αυτά είχαν αρχικά ημερομηνία λήξης, ακολούθως δε τράπηκαν σε δάνεια χωρίς ημερομηνία λήξης. Το γεγονός αυτό επέτρεπε στον εκδότη τη συγκέντρωση κεφαλαίων χωρίς υποχρέωση αποπληρωμής σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Ιδιαίτερη ώθηση στην έκδοση ομολογιών έδωσε η δυνατότητα μεταβίβασής τους από τους αρχικούς αντισυμβαλλόμενους / δανειστές σε τρίτους ενδιαφερόμενους και η δημιουργία δευτερογενούς αγοράς. Ακολούθως, οι πόλεις-κράτη στην Ιταλία και οι μεσαιωνικές μοναρχίες στη Βόρεια Ευρώπη άρχισαν να εκδίδουν δάνεια (ομολογίες) για τη χρηματοδότηση δημόσιων έργων και στρατιωτικών επιχειρήσεων. H επιτυχία των prestiti ήταν τόσο μεγάλη, ώστε μεταγενέστερα η Αγγλία και η Γαλλία εξέδωσαν τις δικές τους αιώνιες ομολογίες, τις οποίες ονόμασαν consols και rentes αντίστοιχα. Η σχετική αγορά ομολόγων εμφάνιζε μεγάλη ζήτηση. Η τραπεζική δυναστεία των Ρότσιλντ έγινε διάσημη για την εμπορία ομολόγων που εξέδιδαν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις στα τέλη του 18ου και στις αρχές του 19ου αιώνα. Εξάλλου, χρήση των ομολογιακών δανείων ως μεθόδου χρηματοδότησης δεν έγινε μόνο στις καπιταλιστικές οικονομίες. Η έκδοση ομολογιακών δανείων ως μέ-
Σελ. 18
θοδος χρηματοδότησης χρησιμοποιήθηκε και από το σοβιετικό καθεστώς μετά την οκτωβριανή επανάσταση.
21Χρηματοδότηση πολεμικών επιχειρήσεων μέσω έκδοσης ομολογιακών δανείων στη νεότερη ιστορία. Στη νεότερη ιστορία, τα ομολογιακά δάνεια χρησιμοποιήθηκαν ιδιαίτερα συχνά για τη χρηματοδότηση πολεμικών επιχειρήσεων. Ο λόγος είναι ότι επιτρέπουν τη συγκέντρωση κεφαλαίου μεγάλου ύψους σε σύντομο χρονικό διάστημα. Τα εν λόγω ομόλογα αναφέρονται στη βιβλιογραφία ως πολεμικά ομόλογα (war bonds), πατριωτικά ομόλογα, ομόλογα ελευθερίας (liberty bonds), ομόλογα νίκης (victory bonds) ή ομόλογα άμυνας (defence bonds). Τα εν λόγω ομόλογα συχνά εκδίδονται ως ομόλογα μηδενικού επιτοκίου ή/και διατίθενται σε τιμή χαμηλότερη της ονομαστικής τους αξίας. Παράλληλα, η έκδοσή τους συνοδεύεται από προωθητικές ενέργειες που στοχεύουν ιδίως στο θυμικό και τα πατριωτικά αισθήματα των επενδυτών. Η μεγάλη συμμετοχή των επενδυτών δικαιολογεί τις συχνά χαμηλές αποδόσεις των πολεμικών ομολόγων σε σχέση με τα δεδομένα της αγοράς.
22Κατά το 18ο και 19ο αιώνα ενδιαφέρον παρουσιάζει η έκδοση ομολογιακών δανείων από την Αγγλία προκειμένου να χρηματοδοτήσει διάφορες πολεμικές επιχειρήσεις. Αλλά και άλλες χώρες προέβησαν σε έκδοση πολεμικών ομολόγων.
23Ιδιαίτερη άνθηση γνώρισαν τα πολεμικά ομολογιακά δάνεια και στις ΗΠΑ. Τα εν λόγω δάνεια χρησιμοποιήθηκαν αρχικά για τη χρηματοδότηση της αμερικανικής επανάστασης (1775 – 1783), ενώ ακολούθως χρησιμοποιήθηκαν για την άντληση κεφαλαίων τόσο κατά τον 1ο όσο και κατά τον 2ο παγκόσμιο πόλεμο με διαφορετική κάθε φορά ονομασία. Έτσι, τα ομόλογα που εκδόθηκαν για τη χρηματοδότηση των επιχειρήσεων κατά τον 1ο παγκόσμιο πόλεμο ονομάσθηκαν ομόλογα ελευθερίας (liberty bonds), ενώ τα αντίστοιχα του 2ου παγκοσμίου πολέμου ονομάσθηκαν αμυντικά (defence bonds) ή πολεμικά ομόλογα (war bonds). Στην Αμερική χρησιμοποιήθηκαν για την προώθησή τους μάλιστα αστέρες του κινηματογράφου, όπως η Bette Davis και η Rita Hayworth. Μετά την είσοδο των ΗΠΑ στον 2ο παγκόσμιο πόλεμο, υπολογίζεται ότι περισσότεροι από 80 εκατομμύρια Αμερικανοί έσπευσαν να αποκτήσουν τέτοια ομόλογα, η αξία των οποίων υπερέβαινε τα 180 δισ. δολάρια.
Σελ. 19
24Στην πλέον σύγχρονη ιστορία, η έκδοση πολεμικών ομολόγων διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη χρηματοδότηση των πολεμικών επιχειρήσεων της Ουκρανίας, ενώ και σε ενωσιακό επίπεδο συζητείται έντονα η έκδοση ομολόγων για τη χρηματοδότηση της ευρωπαϊκής άμυνας.
25Έκδοση ομολογιακών δανείων από ιδιωτικές κεφαλαιουχικές εταιρείες. Η συγκεκριμένη μορφή χρηματοδότησης χρησιμοποιήθηκε από τις κεφαλαιουχικές και δη τις ανώνυμες εταιρείες περί τα μέσα του 19ου αιώνα και ήταν δημιούργημα της συμβατικής ελευθερίας, καθώς την εποχή εκείνη δεν υπήρχαν περιορισμοί στην έκδοση ονομαστικών τίτλων ή τίτλων στον κομιστή. Το γεγονός αυτό εκμεταλλεύθηκαν οι εκδότριες, οι οποίες προέβησαν σε έκδοση ομολογιακών δανείων. Στη Γαλλία, ιδιαίτερα διαδομένη ήταν η χρήση των ομολογιών σε εταιρείες σιδηροδρομικών μεταφορών / εκμετάλλευσης σιδηροδρομικών δικτύων. Στην αρχική της μορφή, η εκδότρια κατήρτιζε σύμβαση δανείου με το χρηματοδότη αυτής, του ενεχυρίαζε τις ομολογίες προς εξασφάλισή του, ακολούθως δε ο τελευταίος μπορούσε να θέσει τις ομολογίες σε κυκλοφορία. Η πρακτική αναγνώριζε ότι το ομολογιακό δάνειο αποτελούσε μια ενότητα, οι δε ομολογιούχοι εντάσσονταν σε μια ομάδα η οποία χαρακτηριζόταν ως αστική εταιρεία και επιβεβαίωνε το δεσμό μεταξύ των ομολογιούχων δανειστών λόγω της ενότητας του δανείου.
26Η συγκεκριμένη μορφή χρηματοδότησης γνώρισε γρήγορα μεγάλη άνθηση καθώς επέτρεπε τη μεταφορά μέρους ή του συνόλου του αναλαμβανόμενου κινδύνου από τους ιδιοκτήτες της επιχείρησης στους ομολογιούχους δανειστές. Ο κίνδυνος από τη μεταφορά του κινδύνου από τους μετόχους / ιδρυτές προς τους ομολογιούχους δανειστές δεν άργησε να φανεί. Περιπτώσεις εκμετάλλευσης του επενδυτικού κοινού, όπως η περίπτωση της χρηματοδότησης της Παγκόσμιας Εταιρείας της Διωκεάνιας Διώρυγας, κατέστησαν σαφή την ανάγκη προστασίας των ομολογιούχων δανειστών.
Σελ. 20
27Συναφώς διατυπώθηκαν προβληματισμοί και σε διάφορες έννομες τάξεις θεσπίσθηκαν περιορισμοί (είτε σχετικοί είτε απόλυτοι) ως προς τα πρόσωπα που μπορούσαν να εκδώσουν (ανώνυμες) ομολογίες, ως προς το κεφάλαιο του εκδότη (λ.χ. το κεφάλαιο πρέπει να έχει καταβληθεί πλήρως), ως προς το χρόνο έκδοσης (λ.χ. δεν είναι δυνατή η έκδοση ομολογιακού δανείου από νεοϊδρυόμενες εταιρείες), ως προς τις προϋποθέσεις έκδοσης των ομολογιών (λ.χ. ύψος του ομολογιακού δανείου σε σχέση με το μετοχικό κεφάλαιο) αλλά και ως προς το είδος των ομολογιών (λ.χ. απαγόρευση έκδοσης λαχειοφόρων ομολογιών).
28Χρηματοδότηση αναπτυξιακών έργων – H περίπτωση της διώρυγας του Παναμά. Αναφέρθηκε ήδη ανωτέρω, ότι η έκδοση ομολογιακών δανείων χρησιμοποιήθηκε ευρέως από ιδιωτικές εταιρείες για τη χρηματοδότηση αναπτυξιακών έργων. H πλέον γνωστή περίπτωση χρηματοδότησης είναι η χρηματοδότηση της διάνοιξης της διώρυγας του Παναμά. Η εταιρεία που ανέλαβε το έργο (Παγκόσμια Εταιρεία της Διωκεάνιας Διώρυγας ΑΕ) με μετοχικό κεφάλαιο 330 εκ. φρ. εξέδωσε συνολικά κατά το χρονικό διάστημα 1880 - 1890 ομολογίες αξίας 1909 εκ. φρ. με διάρκεια αποπληρωμής έως και 43 έτη. Αναφέρεται, συναφώς, ότι πρόκειται για τη μεγαλύτερη χρηματοδότηση της ιστορίας. Η επιτυχία της άντλησης κεφαλαίων τέτοιου ύψους, σε μεγάλο βαθμό συνδέεται και με το γεγονός ότι ιδρυτής της ως άνω εταιρείας ήταν ο Γάλλος ευγενής Ferdinand de Lesseps, o οποίος σε προγενέστερο χρόνο είχε ολοκληρώσει επιτυχώς τη διάνοιξη της διώρυγας του Σουέζ. Δυστυχώς, όμως, το νέο επιχειρηματικό εγχείρημα της διάνοιξης της διώρυγας του Παναμά δεν ήταν επιτυχές. Η Παγκόσμια Εταιρεία της Διωκεάνιας Διώρυγας ΑΕ πτώχευσε, οι ομολογίες δεν αποπληρώθηκαν και μεγάλος αριθμός επενδυτών υπέστη οικονομικές ζημίες. Το έργο ολοκληρώθηκε αρκετά αργότερα (το 1914) από τις ΗΠΑ. Η χρηματοδότηση της Παγκόσμιας Εταιρείας της Διωκεάνιας Διώρυγας συνδέθηκε, μάλιστα, με φαινόμενα χειραγώγησης της αγοράς μέσω διάδοσης εσφαλμένων πληροφοριών και κατηγορίες δωροδοκίας πολιτικών και δημοσιογράφων, στους οποίους φέρεται να κατέληξαν σημαντικά ποσά εκ των αντληθέντων δανείων.
Το AI.chatbook® είναι η πρώτη εφαρμογή AI στην Ελλάδα που συνδυάζει το περιεχόμενο έντυπων εκδόσεων με την τεχνητή νοημοσύνη. Το AI.chatbook®, μέσα από οποιαδήποτε συσκευή που έχει πρόσβαση στο διαδίκτυο, επιτρέπει στον αναγνώστη να υποβάλει ερωτήσεις στο περιεχόμενο επιλεγμένων βιβλίων, για να λάβει μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα τεκμηριωμένες απαντήσεις με πλήρη πρόσβαση και αναφορά στην πηγή.
Η εφαρμογή βασίζεται σε μια καινοτόμα πλατφόρμα τεχνητής νοημοσύνης, η οποία αναπτύχθηκε από τα LexLabs για την επίλυση απλών ή σύνθετων θεμάτων που απασχολούν τον νομικό. Η επίλυση αυτή επιτυγχάνεται μέσα από την αλληλεπίδραση του με αξιόπιστο περιεχόμενο επιλεγμένων εκδόσεων και σταδιακά επί του συνόλου της Βιβλιογραφίας της ΝΟΜΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ.
Με την αγορά κάθε AI.chatbook®, έχετε δικαίωμα να υποβάλετε έως και 200 ερωτήσεις σχετικά με το περιεχόμενο της επιλεγμένης έκδοσης και αποκτάτε πρόσβαση σε όλο το περιεχόμενο της με τη μορφή e-book.
