ΕΝΟΧΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΣΤΟ ΚΟΙΝΟΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ, ΤΟΜΟΣ 3ΟΣ

Το δίκαιο των συμβάσεων

Συνδυάστε Βιβλίο (έντυπο) + e-book και κερδίστε 30€
Δωρεάν μεταφορικά σε όλη την Ελλάδα για αγορές άνω των 30€
credit-card

Πληρώστε σε έως άτοκες δόσεις των /μήνα με πιστωτική κάρτα.

Σε απόθεμα

Τιμή: 80,00 €

* Απαιτούμενα πεδία

Κωδικός Προϊόντος: 18764
Πολυβίου Π.
  • Έκδοση: 2023
  • Σχήμα: 17x24
  • Βιβλιοδεσία: Σκληρόδετη
  • Σελίδες: 656
  • ISBN: 978-960-654-987-8
  • ISBN: 978-960-654-987-8

Το παρόν έργο αποτελείται από τέσσερις τόμους: Γενική Εισαγωγή (Τόμος Πρώτος),  Το Δίκαιο των Αστικών Αδικημάτων (Τόμος Δεύτερος), Το Δίκαιο των Συμβάσεων (Τόμος Τρίτος), Αδικαιολόγητος Πλουτισμός & Γενικός Επίλογος Ενοχικού Δικαίου (Τόμος Τέταρτος). Το έργο έχει ως αντικείμενο το Ενοχικό Δίκαιο (Law of Obligations), τόσο στο κοινοδίκαιο όσο και στο Κυπριακό Δίκαιο. Ο συγγραφέας ασχολείται με το αντικείμενο της Μελέτης του τόσο από τη σκοπιά της θεωρίας όσο και στο πλαίσιο της μεθοδολογίας και της πρακτικής εφαρμογής του. Η Μελέτη καλύπτει όχι μόνο τη γενική θεωρία του Ενοχικού Δικαίου αλλά και συγκεκριμένα τις τρεις βασικές κατηγορίες αυτού, δηλαδή το Δίκαιο των Αστικών Αδικημάτων, το Δίκαιο των Συμβάσεων και το Δίκαιο του Αδικαιολόγητου Πλουτισμού και της Αποκατάστασης. Όσον αφορά το Δίκαιο των Συμβάσεων, που αποτελεί το αντικείμενο του τρίτου βιβλίου, οι βασικές επιδιώξεις του συγγραφέα συνοψίζονται στα εξής:

  • Να παραθέσει το ουσιαστικό δίκαιο όσον αφορά τις βασικές πτυχές του Δικαίου των Συμβάσεων τόσο στο γενικό κοινοδίκαιο όσο και στο Κυπριακό Δίκαιο.
  • Να αναπτύξει και να αναλύσει όχι μόνο (ή πρωτίστως) τις αρχές και πρόνοιες του Κυπριακού Νόμου αλλά και του κοινοδικαίου (common law), όπως αυτό εφαρμόζεται στο Ηνωμένο Βασίλειο και σε διάφορες άλλες δικαιοδοσίες της Κοινοπολιτείας, ειδικά ενόψει του ότι το κοινοδίκαιο αποτελεί τον βασικό πυρήνα του Κυπριακού Δικαίου των Συμβάσεων.
  • Να παραθέσει διάφορες σκέψεις και απόψεις για τη θεωρία, τη μεθοδολογία και την πρακτική του Δικαίου των Συμβάσεων στο κοινοδίκαιο και κατ’ επέκταση στο Κυπριακό Δίκαιο.
  • Να καταδείξει ότι η μελέτη του Δικαίου των Συμβάσεων δεν περιορίζεται απλώς στην παράθεση  κανόνων και κριτηρίων αλλά ασχολείται πρωτίστως με την εξέταση και αξιολόγηση ενός ζωντανού τομέα δικαίου, απολύτως αναγκαίου για τη σύγχρονη κοινωνία

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

KAΤΑΛΟΓΟΣ ΑΥΘΕΝΤΙΩΝ ΤΡΙΤΟΥ ΤΟΜΟΥ xiii

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΤΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ 929

Το Δίκαιο των Συμβάσεων – Nόμος και Κοινοδίκαιο 929

Κριτική του Κυπριακού Νόμου περί Συμβάσεων 932

Σημασία και Ρόλος των Συμβάσεων 935

2. ΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ 939

3. ΔΙΚΑΙΟΠΡΑΚΤΙΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ 947

Ανήλικοι 947

α. Αναγκαία χρειώδη (Necessaries) 947

β. Συμβάσεις που επενεργούν προς όφελος του ανηλίκου
και αφορούν την παροχή εκπαίδευσης και
επαγγελματικής κατάρτισης σε αυτόν
950

Νοητική Ικανότητα 951

Νομική Ικανότητα 955

4. ΤΥΠΙΚΕΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ (FORMALITIES) 959

5. ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ
ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΣΥΝΟΜΟΛΟΓΗΣΗ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ 965

6. ΠΡΟΤΑΣΗ Ή ΠΡΟΣΦΟΡΑ (OFFER) 981

Πότε υπάρχει πρόταση; 981

α. Παράθεση προϊόντων σε βιτρίνες ή ράφια

καταστημάτων 984

β. Αυτόματες μηχανές πώλησης προϊόντων και

εισιτηρίων 987

γ. Τιμοκατάλογοι και άλλοι κατάλογοι 987

δ. Δημόσια πρόσκληση για εγγραφή μετοχών 988

ε. Προκήρυξη προσφορών και συμβάσεων 988

στ. Πώληση με πλειστηριασμό 990

ζ. Πίνακες δρομολογίων (timetables) και εισιτήρια για

χρήση μεταφορικών μέσων 991

η. Δημοσιεύσεις, αγγελίες και εγκύκλιοι 991

Ανάκληση και παύση ισχύος πρότασης ή προσφοράς 995

7. ΑΠΟΔΟΧΗ (ACCEPTANCE) 997

Έννοια Αποδοχής 997

Κοινοποίηση Αποδοχής 1003

8. ΑΝΤΙΠΑΡΟΧΗ (CONSIDERATION) 1009

Εισαγωγή 1009

Έννοια Αντιπαροχής 1009

Παρελθούσα Αντιπαροχή (Past Consideration) 1014

Προέλευση Αντιπαροχής 1020

Eπάρκεια Αντιπαροχής 1020

α. Εκτέλεση ή Υπόσχεση Εκτέλεσης Δημοσίου

Καθήκοντος ή Υποχρέωσης 1022

β. Εκτέλεση Συμβατικού Καθήκοντος που οφείλεται

προς Τρίτο Πρόσωπο 1024

γ. Εκτέλεση (Performance) και Υπόσχεση Εκτέλεσης (Promise of Performance) υφιστάμενης συμβατικής υποχρέωσης που οφείλεται στο Άλλο Συμβαλλόμενο

Πρόσωπο – Διμερείς Σχέσεις 1027

(i) Διευθετήσεις μεταξύ Πιστωτών και Χρεωστών

(Composition with Creditors) 1032

(ii) Κώλυμα εξ Υποσχέσεως (Promissory Estoppel) 1035

(iii) Εξ Yποσχέσεως Περιουσιακό Κώλυμα
(Proprietary Estoppel)
1050

(iv) Κυπριακό Δίκαιο 1062

(v) Αντιπαροχή και εξ Υποσχέσεως Κώλυμα 1066

Ειδικές Νομοθετικές Πρόνοιες στην Κύπρο 1071

Eξαιρέσεις από την αρχή της Αντιπαροχής 1075

9. ΔΙΚΑΙΟΠΡΑΚΤΙΚΗ ΒΟΥΛΗΣΗ
(ΙNTENTION TO CREATE LEGAL RELATIONS) 1081

Οικογενειακές και φιλικές συνεννοήσεις και διευθετήσεις 1081

Επαγγελματικές και επιχειρηματικές συμφωνίες και συνεννοήσεις 1084

Συλλογικές Συμβάσεις 1089

10. ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΕΝΟΧΙΚΟΥ ΔΕΣΜΟΥ Ή ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΤΙΚΗΣ ΣΧΕΣΗΣ (PRIVITY OF CONTRACT) 1091

Εισαγωγή 1091

Επίκληση Σύμβασης από Τρίτο Πρόσωπο 1093

Δέσμευση Τρίτου Προσώπου από Σύμβαση μεταξύ Άλλων 1103

11. ΣΥΝΑΙΝΕΣΗ 1111

Εξαναγκασμός 1112

Ψυχική Πίεση 1117

α. Νόμος, Νομολογία και Ταξινόμηση Υποθέσεων 1117

β. Σύζυγοι, Εγγυήσεις και Τράπεζες 1129

Απάτη 1135

Ψευδής Παράσταση 1139

12. ΕΠΑΧΘΕΙΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΕΣ (UNCONSCIONABLE BARGAINS) 1149

13. ΠΛΑΝΗ (MISTAKE) 1161

Εισαγωγή 1161

Προσεγγίσεις και ταξινομήσεις 1163

Κοινή πλάνη (Common mistake) 1165

Κοινοδίκαιο, Δίκαιο της Επιείκειας και πρόσφατες

εξελίξεις 1170

Μονομερής πλάνη (Unilateral mistake) 1174

Διαφορετική πλάνη των δύο συμβαλλομένων

(Mutual mistake) 1181

Πλάνη περί τον Νόμο 1184

14. ΝON EST FACTUM 1187

15. ΔΙΟΡΘΩΣΗ (RECTIFICATION) 1191

16. ΚΑΛΗ ΠΙΣΤΗ (GOOD FAITH) 1199

17. ΚΑΤΑΧΡΗΣΤΙΚΕΣ ΡΗΤΡΕΣ 1215

Εισαγωγή 1215

Μέθοδοι καταπολέμησης Καταχρηστικών Ρητρών 1217

Γενική εμβέλεια του Νόμου 1220

Το Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης 1222

α. Ατομική Διαπραγμάτευση 1224

β. Σημαντική Ανισορροπία 1226

γ. Καλή πίστη 1228

Δημόσια Πολιτική 1237

Σαφήνεια και Διαφάνεια 1240

Δανειοδότηση σε Ξένο Νόμισμα 1241

Συνέπειες χρήσης Καταχρηστικών Ρητρών 1245

Ευρωπαϊκό και Εθνικό Δίκαιο –
Επίκληση Καταχρηστικότητας
1247

18. ΑΣΑΦΕΙΑ ΚΑΙ ΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑ 1251

19. ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΗΜΙΤΕΛΕΙΣ ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΕΙΔΙΚΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ – ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ ΥΠΟ ΑΙΡΕΣΗ 1259

Αναφορά σε Σύναψη Περαιτέρω Σύμβασης 1260

Επιστολές Πρόθεσης (Letters of Intent) 1262

Συμφωνίες υπό την Αίρεση Περαιτέρω ή Τελικής
Σύμβασης (Subject to Contract)
1264

Επιστολές Υποστήριξης (Letters of Comfort) 1265

Συμφωνίες για Διαπραγμάτευση

(Agreements to Negotiate) 1267

Συμφωνίες υπό Αίρεση 1273

20. ΕΡΜΗΝΕΙΑ 1277

Eισαγωγή – Βασικές Προσεγγίσεις 1277

Βασική προσέγγιση του Κυπριακού Δικαίου 1279

Νέες προσεγγίσεις και προβληματισμοί στο σύγχρονο Κοινοδίκαιο 1282

Διαφοροποίηση ριζοσπαστικής προσέγγισης Hoffmann

στην πρόσφατη Νομολογία 1292

Περαιτέρω εξέταση της αντικειμενικής προσέγγισης στην ερμηνεία Συμβάσεων 1296

Χρησιμοποίηση προηγούμενων διαπραγματεύσεων στο ερμηνευτικό εγχείρημα 1297

Μεταγενέστερη συμπεριφορά στο ερμηνευτικό εγχείρημα 1300

Εμπορική Λογική 1304

Ενοποιημένη προσέγγιση στο ερμηνευτικό εγχείρημα 1308

Contra Proferentem 1311

Κατάληξη 1314

21. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ 1317

Εξωγενής Μαρτυρία 1317

Υπογραφή Εγγράφων 1323

Ενσωμάτωση Όρων 1327

Όροι Σύμβασης 1328

α. Παραστάσεις και Συμβατικοί Όροι (Representations
and Contractual Terms) 1329

β. Ρητοί και Εξυπακουόμενοι Όροι (Express and
Implied Terms) 1332

γ. Ουσιώδεις και μη Ουσιώδεις Όροι της Σύμβασης
(Conditions and Warranties)
1340

δ. Ενδιάμεσοι Όροι (Intermediate or Innominate Terms) 1341

ε. Όροι Εξαίρεσης (Exemption Clauses) 1343

22. ΠΑΡΑΝΟΜΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ 1355

Εισαγωγή 1355

Ουσιαστικό Δίκαιο 1378

Ειδικές Περιπτώσεις 1366

α. Περιορισμοί της Ελευθερίας του Γάμου 1366

β. Περιορισμοί Άσκησης Επαγγέλματος, Εμπορίου
ή Επιχείρησης 1367

γ. Περιορισμοί στο Δικαίωμα Πρόσβασης στη Δικαιοσύνη 1376

δ. Χρηστά Ήθη και Δημόσια Πολιτική 1378

Συνέπειες Παράνομης Σύμβασης 1380

23. ΑΠΟΔΕΣΜΕΥΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΚΑΙ ΤΙΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΤΗΣ 1397

Εκπλήρωση Σύμβασης 1397

Συμφωνία για Αποδέσμευση 1406

Παράβαση Ουσιώδους Όρου και Τερματισμός Σύμβασης 1407

Προκαταβολική Παράβαση (Anticipatory Breach) 1410

Ματαίωση 1414

24. ΜΑΤΑΙΩΣΗ ΣΥΜΒΑΣΗΣ (FRUSTRATION) 1415

Εισαγωγή 1415

Κυπριακό Δίκαιο 1419

Θεωρητική βάση της Ματαίωσης 1421

Σφαιρική αντιμετώπιση και οι «Επιταγές της Δικαιοσύνης» 1425

Εφαρμογή της αρχής της Ματαίωσης 1426

Επίκληση μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις 1429

Ματαίωση και Καταμερισμός Συμβατικών Κινδύνων 1437

Eπιπτώσεις Ματαίωσης 1440

Άρθρο 56(3) του Κυπριακού Νόμου 1443

25. ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΓΙΑ ΠΑΡΑΒΑΣΗ ΣΥΜΒΑΣΗΣ 1449

Εισαγωγή 1449

Αποζημιώσεις 1450

Τιμωρητικές Αποζημιώσεις 1456

Ψυχική Ταλαιπωρία, Οδύνη, Αναστάτωση 1459

Βλάβη στην Υπόληψη 1463

Απώλεια Ευκαιρίας 1465

Διαφορετικές Προσεγγίσεις στην Επιδίκαση Αποζημιώσεων 1467

α. Συνήθης Αποκατάσταση μέσω Αποζημιώσεων 1467

β. Aπολεσθείσα Δαπάνη 1468

γ. Attorney-General v. Blake – Απόδοση Κέρδους
Υπαίτιου Μέρους
1469

Ποιες ζημιές αποκαθίστανται; Απομακρυσμένες Ζημιές (Remoteness of Damage) 1472

Μετριασμός Ζημιών 1496

Ρήτρες Προκαθορισμένης Αποζημίωσης 1498

Eιδική εκτέλεση 1504

Διατάγματα 1512

26. ΕΠΙΛΟΓΟΣ 1515

Σημασία του Δικαίου των Συμβάσεων 1515

Θεωρία, φιλοσοφικό υπόβαθρο και τάσεις στο κοινοδίκαιο 1517

Σκέψεις για το ουσιαστικό Δίκαιο των Συμβάσεων 1520

Διαμόρφωση του Δικαίου των Συμβάσεων και
σύγχρονες εξελίξεις
1532

Δικαστική μεθοδολογία 1546

Αβέβαιο αλλά ενδιαφέρον το μέλλον του Κυπριακού Δικαίου των Συμβάσεων 1548

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΤΡΙΤΟΥ ΤΟΜΟΥ [i]

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ ∆ΙΚΑΙΟ

ΤΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ

Το Δίκαιο των Συμβάσεων – Nόμος και Κοινοδίκαιο

Όπως έχουμε ήδη αναφέρει, το δίκαιο αναφορικά με τις συμβάσεις (τη δημιουργία τους, τις υποχρεώσεις και τα δικαιώματα που απορρέουν από αυτές, τις παραβάσεις και τις επιπτώσεις τους καθώς και τον τερματισμό τους), τόσο στην Κύπρο όσο και στο Αγγλικό κοινοδίκαιο (common law) γενικότερα, αποτελεί μέρος του αστικού δικαίου (civil law), σε αντιδιαστολή προς άλλες μορφές και χώρους δικαίου. Στην Αγγλία και σε πολλά συστήματα που ακολουθούν το κοινοδίκαιο, συμπεριλαμβανομένων των πλείστων χωρών της Κοινοπολιτείας και των Ηνωμένων Πολιτειών, τα θέματα που αφορούν το δίκαιο των συμβάσεων αποτελούν πρώτιστα το αντικείμενο νομολογίας, δηλαδή δικαστικών αποφάσεων οι οποίες με τη σειρά τους βασίζονται στη θεωρία του δεσμευτικού προηγουμένου (binding precedent). Φυσικά, όπως και σε κάθε άλλο χώρο νομικής δραστηριότητας, υπάρχει και εδώ σημαντική νομοθετική δράση, ιδιαίτερα σε σχέση με θέματα προστασίας ευάλωτων ομάδων, αλλά χωρίς αμφιβολία σε χώρες του κοινοδικαίου η βασική πηγή του δικαίου ήταν και παραμένει η νομολογία των Δικαστηρίων.

Όπως έχουμε διαπιστώσει, στην Κύπρο, όπως και σε άλλες χώρες της Κοινοπολιτείας, έχουν υιοθετηθεί συγκεκριμένα νομοθετήματα που κωδικοποιούν το κοινοδίκαιο, υπό την έννοια ότι, στη θεωρία τουλάχιστον, πρωταρχική σημασία έχουν οι συγκεκριμένες νομοθετικές πρόνοιες και όχι οι αποφάσεις των ∆ικαστηρίων. Στην Κύπρο, το νομοθέτημα αυτό είναι ο περί Συμβάσεων Νόμος, Κεφ. 149. Στην πράξη όμως, όπως θα διαπιστώσουμε, το κοινοδίκαιο και οι δικαστικές αποφάσεις που το αντικατοπτρίζουν και το αναπλάθουν διατηρούν τη ζωτική τους σημασία, με αποτέλεσμα η νομική θέση αναφορικά με όλα σχεδόν τα εγειρόμενα θέματα να μην μπορεί να διατυπωθεί χωρίς ταυτόχρονη μελέτη των νομοθετικών προνοιών αφενός και της νομολογίας (Κυπριακής και Αγγλικής) αφετέρου.

930

Το δίκαιο των συμβάσεων έχει ως αντικείμενο «συμβάσεις», δηλαδή συμφωνίες μεταξύ προσώπων, φυσικών και νομικών, που καθίστανται νομικά δεσμευτικές. Ως γενικό θέμα, «νομικά δεσμευτική» είναι η συμφωνία που αναγνωρίζεται από το ισχύον νομικό σύστημα ως έγκυρη και η οποία μπορεί να εφαρμοστεί και να εκτελεστεί μέσω των ∆ικαστηρίων. Το δίκαιο των συμβάσεων, μεταξύ άλλων, ασχολείται με τα πιο κάτω ερωτήματα:

1. Πώς συνομολογείται η σύμβαση;

2. Τι απαιτείται για τη συνομολόγηση μιας έγκυρης σύμβασης;

3. Τι πρέπει να υπάρχει για να προκύψει νομικά έγκυρη σύμβαση;

4. Τι δεν πρέπει να υπάρχει για να προκύψει νομικά έγκυρη σύμβαση;

5. Πότε τερματίζεται η σύμβαση;

6. Σε περίπτωση παράβασης της σύμβασης, ποιες θεραπείες προσφέρονται;

7. Ποια είναι η εμβέλεια της δεσμευτικής σύμβασης;

Επαναλαμβάνουμε ότι στην Κύπρο η βασική πηγή δικαίου για τις συμβάσεις και συναφή θέματα είναι ο περί Συμβάσεων Νόμος, Κεφ. 149, ο οποίος θεσπίστηκε πριν από την ανεξαρτησία (1960), νοουμένου πάντα (α) ότι οι υπό κρίση πρόνοιες του Νόμου δεν είναι αντισυνταγματικές και (β) ότι δεν έχουν αντικατασταθεί με, ή διαφοροποιηθεί από, πρόνοιες νόμου που θεσπίστηκε μετά το 1960.

Ο πιο πάνω Νόμος ισχύει από το 1931 και διατηρεί σχεδόν την ίδια μορφή και το ίδιο περιεχόμενο από τότε που θεσπίστηκε, με λίγες τροποποιήσεις. Ο Κυπριακός Νόμος ακολουθεί πολύ στενά τους νόμους που υιοθετήθηκαν στην Ινδία, οι οποίοι είναι γνωστοί ως The Indian Contract and Specific Relief Acts,[1] και που είχαν σκοπό την κωδικοποίηση του Αγγλικού δικαίου.

Όπως έχει επίσης αναφερθεί, ο περί Συμβάσεων Νόμος, Κεφ. 149 υπαγορεύει ότι οι πρόνοιες του Νόμου «θα ερμηνεύονται σύμφωνα με τις αρχές νομικής ερμηνείας που επικρατούν στην Αγγλία» και ότι «οι εκφράσεις που

931

χρησιμοποιούνται σε αυτόν θεωρούνται κατά τεκμήριο ότι χρησιμοποιούνται με την έννοια την οποία απέδωσε σε αυτές το Αγγλικό δίκαιο» και επομένως «θα τυγχάνουν ανάλογης ερμηνείας, στον βαθμό που η εν λόγω ερμηνεία δεν αντίκειται στο περιεχόμενο του κειμένου και νοουμένου ότι δεν προνοείται ρητά κάποια άλλη έννοια».

Προκύπτει σαφώς ότι ο ίδιος ο Κυπριακός Νόμος, ακολουθώντας τον αντίστοιχο Ινδικό, αναγνωρίζει ότι συνιστά κωδικοποίηση του Αγγλικού δικαίου (ή τουλάχιστον ορισμένων πτυχών αυτού), με αποτέλεσμα η ερμηνεία των προνοιών του Νόμου να πρέπει να γίνεται στο πλαίσιο ανάλογων εννοιών του Αγγλικού δικαίου, νοουμένου φυσικά ότι δεν προνοείται διαφορετικά στον ίδιο τον Νόμο. Γι’ αυτό δεν μπορεί να υπάρξει μελέτη του Κυπριακού Νόμου αναφορικά με το δίκαιο των συμβάσεων χωρίς εξέταση του Αγγλικού δικαίου και ιδιαίτερα της Αγγλικής νομολογίας καθώς και της νομολογίας άλλων χωρών της Κοινοπολιτείας που ακολουθούν το κοινοδίκαιο και τις αρχές της επιείκειας.

Ο περί Συμβάσεων Νόμος, Κεφ. 149, όπως ισχύει στην Κύπρο, έχει διαμορφωθεί βάσει του αντίστοιχου Ινδικού Νόμου. Περαιτέρω, τα ∆ικαστήρια της Ινδίας, όπως και τα Κυπριακά Δικαστήρια, χρησιμοποιούν και κατά κανόνα ακολουθούν την Αγγλική νομολογία, εκτός των περιπτώσεων όπου υπάρχει ρητή πρόνοια στον Νόμο εκείνο που να υπαγορεύει συγκεκριμένη ρύθμιση. Έχει επίσης νομολογηθεί στην Ινδία ότι αφετηρία κάθε δικαστικής απόφασης σε σχέση με ζήτημα που αφορά το δίκαιο των συμβάσεων πρέπει να είναι η συγκεκριμένη διατύπωση των προνοιών του Ινδικού Νόμου. Εκεί όπου δεν υπάρχει σαφής πρόνοια στον Νόμο εκείνο, ή που η συγκεκριμένη πρόνοια είναι ασαφής ή ουσιαστικά αναφέρεται στο κοινοδίκαιο ή στις αρχές της επιείκειας, και κάποτε εκεί όπου δεν υπάρχει σαφής ρύθμιση περί του αντιθέτου, τότε είναι επιτρεπτό να εξετάζεται και να ακολουθείται η Αγγλική νομολογία επί του εγερθέντος θέματος, καθώς και η νομολογία των ∆ικαστηρίων χωρών της Κοινοπολιτείας.[2] Η ίδια προσέγγιση ακολουθείται και στην Κύπρο.

Περαιτέρω, στην Κύπρο, σημειώνουμε και πάλι ότι το Αγγλικό δίκαιο (δηλαδή το κοινοδίκαιο και οι αρχές της επιείκειας) δεν ακολουθούνται μόνο λόγω του άρθρου 2(1) του Κυπριακού Νόμου περί Συμβάσεων που προνοεί ότι «ο Νόμος ερμηνεύεται σύμφωνα με τις αρχές νομικής

932

ερμηνείας που επικρατούν στην Αγγλία», αλλά και ως αποτέλεσμα των προνοιών του άρθρου 29(1)(γ) του περί ∆ικαστηρίων Νόμου του 1960 που, μεταξύ άλλων, προνοεί για την εφαρμογή στην Κύπρο του κοινοδικαίου και των αρχών της επιείκειας, εκτός εάν άλλη πρόβλεψη έγινε ή θα γίνει από οποιονδήποτε Νόμο. Η ύπαρξη του πιο πάνω άρθρου και της γενικής φιλοσοφίας του περί ∆ικαστηρίων Νόμου του 1960 έχουν ιδιαίτερη σημασία, όχι μόνον ως ενισχυτικά στοιχεία του άρθρου 2(1) του περί Συμβάσεων Νόμου αλλά και πρωτογενώς, δηλαδή ως ανεξάρτητη πηγή δικαίου που αποτελεί μέρος του βασικού δικαιοδοτικού νομοθετήματος της Κυπριακής ∆ημοκρατίας. Παρόλο που το σχετικό άρθρο του περί Συμβάσεων Νόμου καθώς και οι πρόνοιες του άρθρου 29(1)(γ) του περί ∆ικαστηρίων Νόμου του 1960 δεν ισχύουν εκεί όπου έχει γίνει άλλη πρόβλεψη από τον Νόμο, τόσο η διατύπωση όσο και η γενικότερη φιλοσοφία του περί ∆ικαστηρίων Νόμου επιτρέπουν στα Κυπριακά ∆ικαστήρια ευρύτατη πρόσβαση σε Αγγλικές δικαστικές αποφάσεις και σε αποφάσεις άλλων δικαιοδοσιών όπου εφαρμόζονται το κοινοδίκαιο και οι αρχές της επιείκειας, καθώς και αξιοσημείωτη ευελιξία και ευχέρεια στον εκσυγχρονισμό του Κυπριακού δικαίου με βάση νομολογιακές εξελίξεις σε άλλες χώρες με παρόμοιο νομικό σύστημα, όπου όμως δεν υπάρχει η κωδικοποίηση του δικαίου των συμβάσεων που έχει υιοθετηθεί στην Κύπρο.

Δεν είναι υπερβολή να λεχθεί ότι στην Κύπρο, όσον αφορά το δίκαιο των συμβάσεων, όπως και στην περίπτωση του δικαίου των αστικών αδικημάτων, στην πραγματικότητα είναι το κοινοδίκαιο που εφαρμόζεται, με τον περί Συμβάσεων Νόμο, Κεφ. 149, να αποτελεί απλώς το νομικό πλαίσιο εντός των παραμέτρων του οποίου και/ή με βάση τις κατηγορίες και ταξινομήσεις του οποίου εμπεδώνεται και εφαρμόζεται το κοινοδίκαιο. Έστω και αν δεν υπήρχε το πιο πάνω νομοθέτημα, η εξέλιξη του κοινοδικαίου στην Κύπρο στον χώρο των συμβάσεων θα ήταν περίπου η ίδια.

Κριτική του Κυπριακού Νόμου περί Συμβάσεων

Ανεξάρτητα από τη φύση του Κυπριακού δικαίου των συμβάσεων, ότι δηλαδή είναι το κοινοδίκαιο (common law) που στην πραγματικότητα εφαρμόζεται, και παρά τη διαπίστωσή μας ότι το Κυπριακό νομοθέτημα παρέχει απλώς το νομικό σχήμα εντός των παραμέτρων του οποίου ή με βάση το οποίο εφαρμόζεται το κοινοδίκαιο, δεν μπορεί να παραγνωρισθεί ούτε ουσιαστικά ούτε μεθοδολογικά ότι στην Κύπρο υπάρχει Νόμος περί

933

Συμβάσεων, που αποτελεί την αφετηρία για όποια νομική ενασχόληση με το θέμα και πιο συγκεκριμένα με τις διάφορες πτυχές του δικαίου των συμβάσεων. Για τον λόγο αυτόν επιβάλλεται μια σύντομη παράθεση των βασικών στοιχείων που αφορούν τον πιο πάνω Νόμο.

Ο περί Συμβάσεων Νόμος θεσπίστηκε το 1931 και αποτελεί, σε πολύ σημαντικό βαθμό, αναπαραγωγή του αντίστοιχου Ινδικού Νόμου που θεσπίστηκε το 1872.[3] Σε μεγάλο βαθμό, ο Κυπριακός Νόμος παραμένει μέχρι σήμερα σε ισχύ, στην ίδια ουσιαστικά κατάσταση και μορφή, παρά:

(i) Την ανεξαρτησία της Κύπρου το 1960 και την υιοθέτηση του Συντάγματος της Κυπριακής ∆ημοκρατίας, το οποίο περιέχει, μεταξύ άλλων, πρόνοιες που προστατεύουν το δικαίωμα του συμβάλλεσθαι και συναφή δικαιώματα, όπως το δικαίωμα της περιουσίας και το δικαίωμα της άσκησης επαγγέλματος και επιχείρησης.

(ii) Τις πολύ σημαντικές εξελίξεις στο κοινοδίκαιο που έλαβαν χώρα ως αποτέλεσμα της νομολογίας των Δικαστηρίων, όχι μόνο στην Αγγλία αλλά και σε πολλές χώρες της Κοινοπολιτείας.

(iii) Τη θέσπιση, τόσο στην Αγγλία όσο και σε άλλες χώρες της Κοινοπολιτείας, νομοθετημάτων αναφορικά με πολύ σημαντικά θέματα, τα οποία διαφοροποιούν ουσιωδώς το κοινοδίκαιο.

(iv) Την προσχώρηση της Κυπριακής ∆ημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση τον Μάιο του 2004.

Ο περί Συμβάσεων Νόμος βασίζεται φυσικά στο κοινοδίκαιο και, όπως προβλέπεται στον ίδιο τον Νόμο, οι πρόνοιές του ερμηνεύονται και εφαρμόζονται σύμφωνα με τις αρχές νομικής ερμηνείας που ακολουθούνται στην Αγγλία, με αποτέλεσμα τα Κυπριακά ∆ικαστήρια να ακολουθούν σε σημαντικό βαθμό τις σύγχρονες νομολογιακές εξελίξεις στην Αγγλία, εκτός φυσικά περιπτώσεων όπου η σύγχρονη προσέγγιση των Αγγλικών δικαστηρίων σε κάποιο θέμα αντίκειται σε σαφείς πρόνοιες του Κυπριακού Νόμου.

934

Παρά τον πιο πάνω περιορισμό, πρέπει να αναγνωριστεί ότι τα Κυπριακά ∆ικαστήρια έχουν, σε γενικές γραμμές, αντιμετωπίσει με επάρκεια τα διάφορα θέματα που τίθενται ενώπιόν τους στο πλαίσιο του δικαίου των συμβάσεων, παρά την απουσία ολοκληρωμένου και σύγχρονου θεσμικού πλαισίου.

Ανεξάρτητα όμως από οποιαδήποτε προσπάθεια εκ μέρους των ∆ικαστηρίων να ακολουθήσουν τις σύγχρονες τάσεις του δικαίου των συμβάσεων σε άλλες χώρες που ακολουθούν το κοινοδίκαιο, ο Κυπριακός Νόμος καθώς και τα αρμόδια νομοθετικά σώματα της Κυπριακής ∆ημοκρατίας πρέπει να υποβληθούν σε σοβαρή κριτική.

Καταρχάς, ο Κυπριακός Νόμος είναι απηρχαιωμένος. Αντικατοπτρίζει το Αγγλικό δίκαιο, όπως αυτό κωδικοποιήθηκε στην Ινδία στο μακρινό παρελθόν. Παρά τη θέσπιση διαφόρων νόμων και κανονισμών στην Κύπρο σε σχέση με επιμέρους θέματα (είτε πριν είτε κυρίως μετά την προσχώρηση της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση), το βασικό κείμενο του περί Συμβάσεων Νόμου διαμορφώθηκε πριν από τον 20ό αιώνα και έκδηλα αναφέρεται σε πραγματικότητες μιας άλλης εποχής.

∆εύτερον, ο Κυπριακός Νόμος δεν χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερη εσωτερική συνοχή, ούτε και από ορθολογιστική παράθεση των διαφόρων προνοιών του. Συχνά, ενώ ασχολείται με ιδιαίτερα σημαντικά θέματα κατά πολύ περιληπτικό και ελλειπτικό τρόπο, εξετάζει επουσιώδη θέματα πολύ λεπτομερώς.

Τρίτον, ο Κυπριακός Νόμος, όπως τώρα χρησιμοποιείται, έχει μεταφραστεί από την Αγγλική στην Ελληνική γλώσσα σύμφωνα με τους περί Επισήμων Γλωσσών της ∆ημοκρατίας Νόμους 1988 έως 1994, καθώς και με τον περί Επισήμων Γλωσσών της ∆ημοκρατίας (Ερμηνευτικό) Νόμο του 1993. Ο Νόμος μεταφράστηκε και εκδόθηκε στην καθαρεύουσα και, παρά την αναγνώριση ότι «η μετάφραση του περί Συμβάσεων Νόμου αποτελεί, κατά τεκμήριο, μια από τις πιο επιτυχημένες αποδόσεις στην Ελληνική γλώσσα της βασικής νομοθεσίας της Αγγλοκρατίας (ιδίως σε σύγκριση με άλλα νομοθετήματα)»,[4] διάφορες πρόνοιές του στην Ελληνική γλώσσα είναι δυσνόητες, χωρίς την ταυτόχρονη ανάγνωση του αρχικού Αγγλικού κειμένου του Κυπριακού Νόμου ή του προγενέστερου Ινδικού Νόμου.

935

Είναι πράγματι εκπληκτικό το ότι το βασικό κείμενο του Κυπριακού Νόμου περί Συμβάσεων, που συνιστά σήμερα τον βασικό κορμό του δικαίου των συμβάσεων, διαμορφώθηκε για την Ινδία το 1872 στο πλαίσιο του κοινοδικαίου το οποίο εφάρμοζαν τότε τα Αγγλικά Δικαστήρια, προσαρμοσμένο στις πραγματικότητες της Ινδικής κοινωνίας της εποχής. Είναι επίσης εκπληκτικό το ότι τα αρμόδια νομοθετικά σώματα της Κυπριακής ∆ημοκρατίας δεν έχουν διαμορφώσει έκτοτε νέο θεσμικό σχήμα ούτε και έχουν τροποποιήσει σε σημαντικό βαθμό τον Κυπριακό Νόμο, όπως αρχικά υιοθετήθηκε, με αποτέλεσμα ο περί Συμβάσεων Νόμος της Κυπριακής ∆ημοκρατίας να συνιστά ένα απαράδεκτο νομικό φαινόμενο, δηλαδή ένα νομικό κείμενο μεγάλης κοινωνικής σημασίας που είναι απηρχαιωμένο, αναχρονιστικό, ημιτελές και πλήρες αντιφάσεων και δυσνόητων διατυπώσεων. Το ότι ο Νόμος αυτός δεν έχει αποβεί σοβαρή τροχοπέδη στη διεκπεραίωση των συναλλαγών του σύγχρονου εμπορικού κόσμου οφείλεται, σε μεγάλο βαθμό, στα Κυπριακά ∆ικαστήρια, καθώς και στη φύση του κοινοδικαίου, που συνιστά ένα μοναδικό εργαλείο για την εξέλιξη και τον εκσυγχρονισμό του δικαίου ανεξάρτητα από το υπάρχον (και ειδικά το προϋπάρχον) νομικό πλαίσιο, είτε νομοθετικό είτε άλλο. Το κοινοδίκαιο δεν είναι μόνο σύστημα δικαίου. Συνιστά, πέραν του ουσιαστικού περιεχομένου του, δικαστική μεθοδολογία καθώς και νομική θεωρία (δηλαδή τρόπο αντιμετώπισης και θεώρησης ανθρώπων, κοινωνίας και πολιτείας).

Σημασία και Ρόλος των Συμβάσεων

∆εν υπάρχει αμφιβολία για τη σημασία των συμβάσεων τόσο για το κοινωνικό σύνολο όσο και για τη λειτουργία της σύγχρονης πολιτείας. Οι συμβάσεις (contracts) αποτελούνται από δικαιώματα και υποχρεώσεις τις οποίες έχουν αναλάβει μεταξύ τους τα συμβαλλόμενα μέρη, ελευθέρα βουλήσει. ∆εν είναι δυνατό να υπάρξει είτε οικονομική δραστηριότητα είτε σύγχρονος κοινωνικός βίος χωρίς την αναγνώριση και κατοχύρωση των συμβάσεων, δηλαδή της ύπαρξής τους αφενός και της δεσμευτικότητάς τους αφετέρου. Η αυταπόδεικτη σήμερα ανάγκη αναγνώρισης της ισχύος και της εφαρμογής Συμβάσεων βασίζεται σε δύο κυρίως δικαιολογητικούς πυλώνες.

Κατά πρώτον υπάρχουν πολιτικοί και οικονομικοί λόγοι. Η καθημερινή ζωή μας στρέφεται γύρω από συμβάσεις, δηλαδή ανάληψη υποχρεώσεων (obligations) έναντι άλλων προσώπων με αντάλλαγμα κάποια ωφελήματα

936

(benefits). Οι συμβαλλόμενοι, δηλαδή τα πρόσωπα τα οποία αναλαμβάνουν τις εν λόγω υποχρεώσεις έναντι συγκεκριμένων ωφελημάτων, πρέπει να γνωρίζουν ότι οι μεταξύ τους διευθετήσεις θα αναγνωριστούν και θα εφαρμοστούν από το σύστημα δικαίου. Χωρίς αυτή τη βεβαιότητα, δεν θα πραγματοποιούνταν τόσες και τέτοιες συναλλαγές μεταξύ προσώπων, με ουσιαστική συνέπεια την ανυπαρξία οικονομικής δραστηριότητας. Οι συναλλασσόμενοι πρέπει να γνωρίζουν ότι διευθετήσεις και συναλλαγές μεταξύ τους που συνεπάγονται την ανταλλαγή υποσχέσεων και/ή υποχρεώσεων και/ή ωφελημάτων θα τύχουν της δέουσας αναγνώρισης και εφαρμογής από το νομικό σύστημα, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου οι υποχρεώσεις που αναλαμβάνονται θα εκτελεστούν στο μέλλον:

Παραγγέλλω ένα αυτοκίνητο έναντι καταβολής συγκεκριμένου ποσού.

Υπογράφω συμβόλαιο εργοδότησης.

Προβαίνω σε άνοιγμα τραπεζικού λογαριασμού.

Αγοράζω προϊόντα και υπηρεσίες.

Αυτές οι βασικές συναλλαγές της καθημερινής ζωής συνιστούν συνομολόγηση συμβάσεων. Εάν δεν υπάρχει η δυνατότητα εξασφάλισης κρατικής αρωγής, μέσω του δικαστικού συστήματος, για την αναγνώριση και εφαρμογή των εν λόγω συναλλαγών και χιλιάδων άλλων, δεν χρειάζεται ιδιαίτερη φαντασία για να γίνει αντιληπτό ότι πολύ σύντομα δεν θα υπάρχει ούτε οικονομική δραστηριότητα αλλά ούτε και κοινωνική συνοχή. Πέραν της συνομολόγησης των συμβάσεων, υπάρχει και το ενδεχόμενο παράβασης αυτών. Η παράβαση νόμιμης σύμβασης που έχει συνομολογηθεί σύμφωνα με το υφιστάμενο δίκαιο των συμβάσεων πρέπει να αντιμετωπίζεται με κυρώσεις προς όφελος των συμβαλλομένων των οποίων τα δικαιώματα έχουν παραβιαστεί, αφού διαπιστωθεί η διάρρηξη της σύμβασης και αφού υπολογιστούν οι συνέπειές της. Πρέπει δηλαδή το δίκαιο να εγγυάται όχι μόνο το δικαίωμα συνομολόγησης συμβάσεων αλλά και το δικαίωμα σε αποκατάσταση του ανυπαίτιου μέρους σε περίπτωση συμβατικής παράβασης.

Πέραν των οικονομικών και πολιτικών λόγων για την ύπαρξη δικαίου των συμβάσεων, υπάρχει και ο δεύτερος βασικός δικαιολογητικός πυλώνας, αυτός της ηθικής αναγκαιότητας (moral justification) τήρησης των υποχρεώσεων τις οποίες αναλαμβάνουν οι συμβαλλόμενοι (δηλαδή τα πρόσωπα που συναλλάσσονται μεταξύ τους). Βάσει αυτών, όταν το ένα

937

συμβαλλόμενο μέρος αναλάβει υποχρεώσεις προς το άλλο (έναντι συγκεκριμένων ωφελημάτων) τότε το πρώτο συμβαλλόμενο μέρος πρέπει να τηρήσει τις υποσχέσεις του και να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του, όπως υπαγορεύει η ηθική δεοντολογία.

Σε αντίθεση με το ποινικό δίκαιο, όπου οφείλονται καθήκοντα και υποχρεώσεις προς το Κράτος, στο πλαίσιο του δικαίου των συμβάσεων αναλαμβάνονται και οφείλονται υποχρεώσεις προς άλλα πρόσωπα, τα οποία κατά συνέπεια αποκτούν δικαιώματα έναντι των προσώπων που έχουν δώσει τις ανάλογες υποσχέσεις. Η ηθική υποχρέωση συμμόρφωσης με ελευθέρως αναληφθείσα δέσμευση μεταβάλλεται σε νομική υποχρέωση διεκπεραίωσης της εν λόγω υποχρέωσης ή υπόσχεσης. Σε περίπτωση που δεν υπάρχει η δέουσα συμμόρφωση, τότε ο παραπονούμενος έχει αδικηθεί, με αποτέλεσμα να αποκτά δικαιώματα έναντι του συμβαλλομένου που έχει αθετήσει τις υποχρεώσεις του. Για τον λόγο αυτό το σύστημα δικαίου παρεμβαίνει και επιβάλλει κυρώσεις υπέρ του μη υπαίτιου συμβαλλομένου, με σκοπό την αποκατάσταση του τελευταίου στη θέση την οποία θα κατείχε εάν ο υπαίτιος συμβαλλόμενος είχε τιμήσει τη μεταξύ τους υποχρέωση. Συμπερασματικά, το δίκαιο των συμβάσεων αναγνωρίζει τη δυνατότητα δημιουργίας δικαιωμάτων μεταξύ προσώπων (των συμβαλλομένων), τα οποία το Κράτος πρώτιστα μέσω της δικαστικής εξουσίας θα αναγνωρίσει και θα εφαρμόσει.

∆ιαπιστώνουμε ότι η ύπαρξη και η αναγνώριση των συμβάσεων και του δικαίου των συμβάσεων στο σύγχρονο δίκαιο βασίζονται όχι μόνο σε γενικά οικονομικά και πολιτικά κριτήρια που ανάγονται σε ευρύτερους λόγους πολιτικής αλλά και σε σαφή κριτήρια που αφορούν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις μεταξύ συγκεκριμένων προσώπων επί τη βάσει της ηθικής αρχής ότι συμφωνίες και συναλλαγές που έχουν συνομολογηθεί ελευθέρα βουλήσει μεταξύ τους πρέπει να τηρούνται.

939

2. ΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ

Έχουμε ήδη αναφέρει ότι η ύπαρξη και η αναγνώριση των συμβάσεων και του δικαίου των συμβάσεων στο σύγχρονο δίκαιο δεν βασίζονται μόνο σε γενικά οικονομικά και πολιτικά κριτήρια που ανάγονται σε ευρύτερους λόγους πολιτικής αλλά και σε σαφή κριτήρια που αφορούν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις μεταξύ συγκεκριμένων προσώπων βάσει της ηθικής αρχής ότι συμφωνίες και συναλλαγές που έχουν συνομολογηθεί ελευθέρα βουλήσει μεταξύ τους πρέπει να τηρούνται. Ενόψει αυτών, το ερώτημα «τι είναι σύμβαση» αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Συνήθως, στο ερώτημα «τι είναι σύμβαση» η απάντηση του Κύπριου δικηγόρου και νομικού είναι σαφής και άμεση. Νομικά, μια «σύμβαση» (contract) αποτελεί κάποια συμφωνία η οποία είναι νομικά έγκυρη και εκτελεστή, δηλαδή αναγνωρίζεται και εφαρμόζεται μέσω του ∆ικαστηρίου. Η βάση της νομικά έγκυρης σύμβασης είναι η συμφωνία των μερών σχετικά με κάποιο θέμα, από την οποία προκύπτουν δικαιώματα και υποχρεώσεις.

Και όμως, το ερώτημα «τι είναι σύμβαση» έχει απασχολήσει διάφορα νομικά συστήματα και έχει ταλαιπωρήσει σχολές νομικών για πολλούς αιώνες.

Για τους σκοπούς της παρούσας Μελέτης, μπορούμε να διακρίνουμε διάφορες προσεγγίσεις.[5] Πρώτον, η σύμβαση (contract) είναι μια συμφωνία μεταξύ των μερών με βάση την οποία τα μέρη αναλαμβάνουν αντίστοιχες υποχρεώσεις. Στο Γαλλικό δίκαιο, η σύμβαση ορίζεται ως συμφωνία μεταξύ των εμπλεκομένων. Έτσι, ο Γαλλικός Αστικός Κώδικας προνοεί ως ακολούθως:

Article 1101: A contract is an agreement (convention) by which one or several persons bind themselves, towards one or several others, to transfer, to do or not to do something.

940

Όπως θα διαπιστώσουμε στη συνέχεια, το Αγγλικό δίκαιο προσεγγίζει το θέμα της σύμβασης ουσιαστικά με τον ίδιο τρόπο, ότι δηλαδή η σύμβαση είναι μια νομικά έγκυρη συμφωνία, από την οποία προκύπτουν δεσμευτικές υποχρεώσεις.

Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν νομικά συστήματα που θεωρούν τη σύμβαση (contract) ένα είδος νομικής διεργασίας ή μια σειρά νομικών πράξεων (juridical act). Σύμφωνα με τον Ολλανδικό Αστικό Κώδικα, η σύμβαση συνίσταται σε αριθμό νομικών πράξεων και ενεργειών ως αποτέλεσμα των οποίων τα εμπλεκόμενα μέρη αναλαμβάνουν υποχρεώσεις.

Article 6:213: A contract in the sense of this title is a multi-lateral juridical act whereby one or more parties assume an obligation towards one or more other parties.

Αλλού, γίνεται αναφορά όχι τόσο σε συμφωνία όσο σε «υπόσχεση» ή «υποσχέσεις» μεταξύ των μερών, για την παράβαση των οποίων το νομικό σύστημα παρέχει θεραπεία. Έτσι, σύμφωνα με το American Second Restatement (που ετοιμάστηκε από το American Law Institute και συνιστά μη δεσμευτικό Κώδικα, ο οποίος όμως ακολουθείται ευρύτατα και έχει ασκήσει σημαντική επίδραση σε δικαστικές αποφάσεις στις διάφορες Πολιτείες των Ηνωμένων Πολιτειών),

A contract is a promise or a set of promises for the breach of which the law gives a remedy or the performance of which the law in some way recognises as a duty.

Στο Αγγλικό δίκαιο (κοινοδίκαιο και αρχές της επιείκειας), δεν υπάρχει γενικά αποδεκτός ορισμός της σύμβασης και, όπως έχει σημειωθεί, είναι αναμενόμενο να συμβαίνει αυτό, εφόσον η ουσία του Αγγλικού δικαίου, όπως ισχύει στην Αγγλία καθώς και στις πλείστες χώρες της Κοινοπολιτείας, έγκειται στην εξέλιξη του δικαίου μέσω δικαστικών αποφάσεων καθώς και στην απουσία κάποιου νομοθετικού κώδικα. Έχουν όμως καταβληθεί προσπάθειες να διατυπωθεί κάποιος γενικός ορισμός, κυρίως για σκοπούς περιγραφής. Έτσι, στο κλασικό σύγγραμμα Anson’s Law of Contract,[6] έχει διατυπωθεί η άποψη ότι:

The law of contract may be provisionally described as that branch of the

941

law which determines the circumstances in which a promise shall be legally binding on the person making it.

Στο επίσης πολύ γνωστό σύγγραμμα του Καθηγητή Treitel,[7] παρατίθεται το πιο κάτω απόσπασμα:

A contract is an agreement giving rise to obligations which are enforced or recognized by law. The factor which distinguishes contractual from other legal obligations is that they are based on the agreement of the contracting parties.

Παρόλο που δεν υπάρχει γενικά αποδεκτός ορισμός ούτε της έννοιας της «σύμβασης» ούτε του «δικαίου των συμβάσεων», εντούτοις οι βασικές αρχές που χαρακτηρίζουν τόσο τη νομικά δεσμευτική σύμβαση όσο και το δίκαιο που τη διέπει μπορούν να διατυπωθούν, τουλάχιστον στο σύγχρονο κοινοδίκαιο, με επαρκή σαφήνεια. Όπως αναφέρει ο McKendrick,[8]

to conclude a contract the parties must reach agreement, the agreement must be supported by consideration and there must be an intention to create legal relations.[9]

Το Αγγλικό δίκαιο των συμβάσεων, σε μεγάλο βαθμό, εκφράζεται από δικαστικές αποφάσεις μέσω των οποίων το δίκαιο έχει διαχρονικά διαμορφωθεί. Οι δικαστικές αποφάσεις στο κοινοδίκαιο δεν χαρακτηρίζονται συνήθως από την παράθεση θεωρίας αλλά από την εφαρμογή κανόνων δικαίου και δικαστικών προηγουμένων (precedents) στα επίδικα γεγονότα. Κάποτε όμως το ∆ικαστήριο, ακόμα και στο πλαίσιο του κοινοδικαίου, παραθέτει το θεωρητικό υπόβαθρο των κανόνων δικαίου που πρόκειται να εφαρμόσει στα γεγονότα ενώπιόν του. Με τον τρόπο αυτό, επιχειρείται μια συστηματική ανάλυση, στο πλαίσιο της οποίας προβάλλονται και επεξηγούνται τα βασικά στοιχεία του τομέα του δικαίου με τον οποίο ασχολείται το ∆ικαστήριο.

Στην υπόθεση Moschi v. Lep Air Services Ltd,[10] ο ∆ικαστής Diplock επιχείρησε να παραθέσει με τρόπο θεωρητικό και συστηματικό τις βασικές

942

διαστάσεις και παραμέτρους του δικαίου των συμβάσεων, στο πλαίσιο του Αγγλικού συστήματος:

English law is concerned with contracts as a source of obligations. The basic principle which the law of contract seeks to enforce is that a person who makes a promise to another ought to keep this promise. This basic principle is subject to an historical exception that the English law does not give the promisee a remedy for the failure by a promisor to perform his promise unless either the promise was made in a particular form, eg, under seal, or the promisee in return promises to do something for the promisor which he would not otherwise be obliged to do, ie, gives consideration for the promise. [...] Each promise that a promisor makes to a promisee by entering into a contract with him creates an obligation to perform it owed by the promisor as obligor to the promisee as obligee. If he does not do so voluntarily there are two kinds of remedies which the court can grant to the promisee. It can compel the obligor to pay to the obligee a sum of money to compensate him for the loss that he has sustained. […] This is the remedy at common law in damages for breach of contract. But there are some kinds of obligation which the court is able to compel the obligor actually to perform. In some cases […] a remedy to compel performance by a decree of specific performance or by injunction is also available.

Σημειώνουμε ότι στο πιο πάνω απόσπασμα τονίζονται τρία στοιχεία. Πρώτον, η σύμβαση στο κοινοδίκαιο αποτελεί πηγή νομικών υποχρεώσεων (obligations). ∆εύτερον, παρά το ότι βάση του δικαίου των συμβάσεων είναι η αρχή ότι όταν κάποιο πρόσωπο αναλαμβάνει μια υποχρέωση ή προβαίνει σε κάποια υπόσχεση τότε πρέπει η σχετική υποχρέωση ή υπόσχεση να εκπληρώνεται, στο Aγγλικό δίκαιο η υπόσχεση από μόνη της δεν δημιουργεί νομικά εκτελεστές υποχρεώσεις, εκτός των περιπτώσεων όπου συνοδεύεται από αντιπαροχή (consideration).[11] Τρίτον, εκεί όπου το πρόσωπο που ανέλαβε κάποια υπόσχεση την εκπληρώνει, δεν υπάρχει οποιοδήποτε πρόβλημα και το θέμα θεωρείται λήξαν. Αντίθετα, εκεί όπου κάποια νομικά δεσμευτική υπόσχεση ή υποχρέωση δεν εκπληρώνεται, το ανυπαίτιο μέρος έχει το δικαίωμα να εξασφαλίσει την κατάλληλη νομική θεραπεία (remedy), με σκοπό να αποκατασταθεί

943

και να αποζημιωθεί για την απώλεια που προέκυψε από τη νομική παράβαση που έλαβε χώρα σε βάρος του.

Με την πιο πάνω προσέγγιση του ∆ικαστή Diplock διαφωτίζεται μια άλλη βασική έννοια του δικαίου των συμβάσεων, αυτή της έννομης θεραπείας. ∆εν νοείται «νομικά δεσμευτική υποχρέωση» (legal obligation) χωρίς να υπάρχει η κατάλληλη νομική θεραπεία (remedy), σε περιπτώσεις φυσικά όπου η πρωτογενής νομική υποχρέωση δεν τηρείται ή παραβιάζεται.

Στην Κύπρο, όπως και στην Ινδία, όπου, όπως ήδη έχει λεχθεί, ισχύει συγκεκριμένος νόμος που προνοεί για τις συμβάσεις, υπάρχει νομοθετικός καθορισμός των προϋποθέσεων που απαιτούνται για σύναψη νομικά δεσμευτικής σύμβασης. Το άρθρο 10(1) του Νόμου προνοεί ως ακολούθως:

Συμβάσεις είναι όλες οι συμφωνίες οι οποίες καταρτίζονται με την ελεύθερη συναίνεση μερών ικανών προς το συμβάλλεσθαι, για νόμιμη αντιπαροχή και νόμιμο σκοπό, οι οποίες δεν χαρακτηρίζονται ρητά από το Νόμο αυτό ως άκυρες· τηρουμένων των διατάξεων του Νόμου αυτού, οι συμβάσεις δύνανται να καταρτίζονται γραπτά, ή προφορικά, ή μερικώς γραπτά και μερικώς προφορικά, ή δύνανται να συνάγονται από τη συμπεριφορά των μερών.

Σε αντίθεση με άλλους χώρους του δικαίου, όπως αυτός των αστικών αδικημάτων (torts), βάση του δικαίου των συμβάσεων είναι η συμφωνία των μερών. Παρόλο που η συναίνεση δεν είναι αρκετή για τη συνομολόγηση νομικά δεσμευτικής σύμβασης, υπό την έννοια ότι υπάρχουν και επιπρόσθετες προϋποθέσεις, όπως προκύπτει από τον ίδιο τον Νόμο, εντούτοις η συμφωνία ή συναίνεση των μερών θεωρείται το πιο βασικό προαπαιτούμενο, υπό την έννοια ότι η συμφωνία των μερών είναι εκείνη που ενεργοποιεί το δίκαιο των συμβάσεων (ασχέτως αν πρέπει να ικανοποιηθούν και άλλα κριτήρια). Όπως το θέμα έχει διατυπωθεί από τον Treitel,[12] το στοιχείο που διαφοροποιεί τις συμβατικές υποχρεώσεις από άλλες είναι η ελεύθερη συναίνεση των μερών. Παρόλο που αυτή η διαπίστωση ανταποκρίνεται σε μεγάλο βαθμό στην πραγματικότητα, εντούτοις δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή χωρίς σημαντικές επιφυλάξεις. Το ίδιο ισχύει και για τη συναφή αρχή η οποία τόσο ιστορικά όσο και

944

θεωρητικά συνδέεται με τη βασική θεώρηση ότι οι συμβάσεις προκύπτουν από την ελεύθερη συναίνεση των μερών, ότι δηλαδή το δικαίωμα του συμβάλλεσθαι πρέπει να τυγχάνει αναγνώρισης και να προστατεύεται στον μεγαλύτερο δυνατό βαθμό διότι μόνο με αυτόν τον τρόπο αποδίδεται η πρέπουσα σημασία στην ελεύθερη βούληση προσώπων ικανών να καθορίσουν τις οικονομικές, εμπορικές και άλλες σχέσεις τους. Όσο σημαντικό και αν είναι το δικαίωμα του συμβάλλεσθαι για την εξέλιξη του σύγχρονου οικονομικού συστήματος και της κοινωνίας, το δικαίωμα αυτό δεν είναι απεριόριστο ούτε και ανεξέλεγκτο. Αντίθετα, ιδιαίτερα στο σύγχρονο περιβάλλον, υπόκειται σε ρυθμίσεις, περιορισμούς και επιφυλάξεις, ιδιαίτερα προς όφελος ευάλωτων ομάδων και μελών της κοινωνίας.

Η πρώτη επιφύλαξη είναι ότι όταν αυτό που συζητείται είναι το στοιχείο της συναίνεσης των μερών, η γενική αντιμετώπιση του κοινοδικαίου δεν επικεντρώνεται στις πραγματικές προθέσεις των μερών αλλά στην αντικειμενική εντύπωση που αποκομίζει κάποιο ανεξάρτητο τρίτο πρόσωπο. Επομένως, όπως θα διαπιστώσουμε, είναι δυνατό να προκύψει νομικά έγκυρη σύμβαση μεταξύ των μερών παρά το ότι κατά τον ουσιώδη χρόνο οι υποκειμενικές προθέσεις τους ήταν διαφορετικές. Έτσι, αντικείμενο της παρούσας Μελέτης δεν είναι η διακρίβωση της πραγματικής συμφωνίας ή συναίνεσης των μερών σε σχέση με κάποιο θέμα, αλλά ο καθορισμός των συνθηκών και περιστάσεων όταν κάποια συμφωνία ή διεργασία θεωρείται από τον Νόμο ως «έγκυρη σύμβαση» ή ως «νομικά εκτελεστή συμφωνία».

Η δεύτερη επιφύλαξη σε σχέση με την έννοια της συναίνεσης είναι ότι πολλές φορές η νομικά έγκυρη και εκτελεστή συμφωνία μεταξύ των μερών δεν περιορίζεται στο τι έχει ρητά συμφωνηθεί μεταξύ τους αλλά περιέχει και όρους που εξυπακούονται από τον Νόμο. Σε τέτοιες περιπτώσεις, και με βάση το κριτήριο του μέσου συνετού πολίτη (reasonable person), το ∆ικαστήριο θεωρεί ότι η νομικά έγκυρη σύμβαση μεταξύ των μερών περιλαμβάνει και όρους τους οποίους τα συμβαλλόμενα μέρη «σίγουρα είχαν κατά νουν», παραπέμποντας στην πράξη σε όρους που ο Νόμος (δηλαδή το ∆ικαστήριο) θεωρεί εύλογους και δίκαιους στο πλαίσιο του συγκεκριμένου τύπου σύμβασης.

Τρίτον, δεν είναι αρκετό ότι δύο μέρη έχουν καταλήξει σε συμφωνία αναφορικά με κάποιο θέμα, παρά το ότι διαθέτουν την απαραίτητη δικαιοπρακτική ικανότητα (legal capacity). Η συμφωνία, για να είναι νομικά

945

Back to Top