Back to Top
ΕΜΦΥΛΗ ΚΑΙ ΕΝΔΟΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΒΙΑ
Ποινική, αστική και ψυχολογική διάσταση
Κωδικός Προϊόντος:
21263
- Έκδοση: 2025
- Σχήμα: 17x24
- Βιβλιοδεσία: Εύκαμπτη
- Σελίδες: 152
- ISBN: 978-618-08-0776-9
Η έμφυλη και ενδοοικογενειακή βία αποτελεί ένα από τα πιο απαιτητικά αντικείμενα για τον νομικό που καλείται να υπερασπιστεί τα δικαιώματα του θύματος. Το εγχειρίδιο, αποτέλεσμα διεπιστημονικής συνεργασίας δικηγόρων και ψυχολόγων, γεφυρώνει τη θεωρία και την πράξη με στόχο την απόδοση μιας πιο δίκαιης, ουσιαστικής και αποτελεσματικής δικαιοσύνης για τα θύματα. Έτσι, για πρώτη φορά στην Ελλάδα συγκεντρώνονται σε ένα ενιαίο έργο η ποινική, αστική και ψυχολογική διάσταση της έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας.
Μέσα από την ανάλυση νομοθεσίας, ψυχολογίας και πρακτικών εφαρμογών, επιχειρεί να απαντήσει σε κρίσιμα ερωτήματα, όπως:
- Πώς προστατεύεται το θύμα στο πλαίσιο του ποινικού δικαίου και της ποινικής δικονομίας;
- Ποιες είναι οι συνέπειες της βίας υπό το πρίσμα του αστικού δικαίου και ποιες οι δικονομικές δυνατότητες προστασίας;
- Με ποιους τρόπους ο δικηγόρος μπορεί να κατανοήσει τις ψυχολογικές διαστάσεις του τραύματος και να υιοθετήσει πρακτικές που ενδυναμώνουν χωρίς να επανατραυματίζουν;
- Πώς συνδυάζονται νομικές και ψυχολογικές προσεγγίσεις ώστε να εξασφαλιστεί ουσιαστική και ανθρώπινη πρόσβαση στη δικαιοσύνη;
Απευθύνεται πρωτίστως σε δικηγόρους και νομικούς που χειρίζονται υποθέσεις έμφυλης βίας, αλλά και σε δικαστές, φοιτητές Νομικής, επαγγελματίες ψυχικής υγείας και κάθε ειδικό που επιθυμεί να εμβαθύνει στη σύνδεση δικαίου και ψυχολογίας.
ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΕΡΓΟΥ 1
ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ 3
ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ 7
ΠΡΟΛΟΓΟΣ 11
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ
Έμφυλη βία και Ποινικό Δίκαιο
Ι. Εισαγωγή 21
ΙΙ. Υπερεθνικό νομοθετικό πλαίσιο 21
1. Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης 21
2. Η νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου 22
3. Ευρωπαϊκές Οδηγίες 23
3.1. Οδηγία (ΕΕ) 2024/1385 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου,
της 14ης Μαΐου 2024, για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών
και της εξ οικείων βίας 23
3.2. Οδηγία 2012/29/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου,
της 25ης Οκτωβρίου 2012, για τη θέσπιση των ελάχιστων προτύπων σχετικά
με τα δικαιώματα, την υποστήριξη και την προστασία θυμάτων της εγκληματικότητας
και για την αντικατάσταση της απόφασης-πλαισίου 2001/220/ΔΕΥ του Συμβουλίου 24
3.3. Πρόταση Οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου
περί τροποποίησης της Οδηγίας 2012/29/ΕΕ για τη θέσπιση ελάχιστων προτύπων
σχετικά με τα δικαιώματα, την υποστήριξη και την προστασία θυμάτων
της εγκληματικότητας και για την αντικατάσταση της απόφασης-πλαισίου
2001/220/ΔΕΥ του Συμβουλίου (COM(2023) 424 final) 24
III. Ενδοοικογενειακή βία 25
1. Το πεδίο εφαρμογής του ν. 3500/2006 25
2. Το άρθρο 6 του ν. 3500/2006 26
3. Το άρθρο 7 του ν. 3500/2006 28
4. Το άρθρο 9 του ν. 3500/2006 29
5. Το νέο άρθρο 10Α του ν. 3500/2006 29
6. Δικονομικές ρυθμίσεις 30
7. Περιοριστικοί όροι 33
8. Εξέταση ως μαρτύρων των θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας 34
IV. Το έγκλημα του βιασμού 34
1. Η έννοια της γενετήσιας πράξης 34
2. Άρθρο 336 § 1 ΠΚ 35
3. Η απουσία συναίνεσης - Άρθρο 336 § 4 ΠΚ 36
4. Άρθρο 338 ΠΚ 37
5. Ομαδικός βιασμός 37
6. Θανατηφόρος βιασμός 38
V. Βασικές δικονομικές ρυθμίσεις: Τα δικαιώματα του παθόντος –
υποστήριξη της κατηγορίας 38
1. Δήλωση παράστασης προς υποστήριξη της κατηγορίας 38
2. Βασικά δικαιώματα και δυνατότητες βάσει του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας 39
3. Δικαιώματα που προβλέπονται στον ν. 4478/2017 41
4. Λοιπές δικονομικές ρυθμίσεις 43
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 45
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ
Η βία στην οικογένεια από τη σκοπιά του Αστικού Δικαίου
I. Εισαγωγή 51
1. Η έννοια της ενδοοικογενειακής βίας υπό το πρίσμα του ν. 3500/2006 51
2. Συνέπειες κατά το αστικό δίκαιο 52
3. Οι αστικής φύσης διατάξεις του ν. 3500/2006 53
II. Αξίωση του θύματος ενδοοικογενειακής βίας για χρηματική αποζημίωση 54
1. Γενικά 54
2. Παραγραφή 56
3. Κρατική αποζημίωση 57
III. Επιπτώσεις της ενδοοικογενειακής βίας στις σχέσεις του Οικογενειακού Δικαίου 58
1. Μνηστεία 58
2. Σύμφωνο συμβίωσης 59
3. Γάμος - Διάσταση - Σχέσεις μεταξύ συζύγων 59
3.1. Εύλογη αιτία διακοπής της συμβίωσης 59
3.2. Θεμελίωση δικαιώματος διατροφής 59
3.3. Λόγος επιείκειας κατά τη δικαστική ρύθμιση της χρήσης της οικογενειακής στέγης 60
3.4. Τα δικονομικά μέτρα για την αντιμετώπιση της ενδοοικογενειακής βίας 61
3.4.1. Η διάταξη του άρθρου 735 ΚΠολΔ 61
3.4.2. Προθεσμία άσκησης τακτικής αγωγής 62
3.4.3. Σώρευση αγωγών 63
3.4.4. Διαμεσολάβηση (ν. 4640/2019) 64
4. Διαζύγιο 64
4.1. Ισχυρός κλονισμός του γάμου - Τεκμήρια ισχυρού κλονισμού (ΑΚ 1439 §§ 1 και 2) 64
4.1.1. Η έννοια του ισχυρού κλονισμού 64
4.1.2. Τα τεκμήρια κλονισμού (ΑΚ 1439 § 2) 65
4.1.3. Η ενδοοικογενειακή βία ως μαχητό τεκμήριο ισχυρού κλονισμού 65
4.1.4. Παροχή συγγνώμης 67
4.2. Η χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης στο διαζύγιο 67
4.3. Διατροφή των συζύγων μετά το διαζύγιο - Η ενδοοικογενειακή βία ως λόγος
αποκλεισμού ή περιορισμού του δικαιώματος διατροφής (ΑΚ 1444 § 1) 69
5. Διατροφή ανιόντων και κατιόντων 71
6. Επιπτώσεις της ενδοοικογενειακής βίας στη γονική μέριμνα 71
6.1. Η από κοινού άσκηση της γονικής μέριμνας - Το συμφέρον του τέκνου -
Σωφρονιστικά μέτρα στο πλαίσιο της άσκησης της επιμέλειας 71
6.2. Εξαίρεση των περιπτώσεων ενδοοικογενειακής βίας από την υποχρέωση
προσφυγής στη διαμεσολάβηση (ΑΚ 1514 § 2) 74
6.3. Συνέπειες της άσκησης ενδοοικογενειακής βίας στο δικαίωμα της επικοινωνίας 75
6.4. Η δικαστική ρύθμιση της άσκησης της γονικής μέριμνας (ΑΚ 1514 § 3) 76
6.5. Δικονομικά 78
6.6. Κακή άσκηση της γονικής μέριμνας λόγω άσκησης ενδοοικογενειακής βίας 80
6.7. Οι συνέπειες της κακής άσκησης της γονικής μέριμνας - Τα πρόσφορα μέτρα 84
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 89
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ
Εφαρμογές Τραυματο-Ενημερωμένης Πρακτικής στη νομική
εκπροσώπηση θυμάτων έμφυλης βίας
I. Εισαγωγή 93
1. Ορισμός της τραυματο-ενημερωμένης νομικής πρακτικής και η σημασία της
για τα θύματα έμφυλης βίας 93
2. Η σημασία της στην απονομή της δικαιοσύνης στα θύματα έμφυλης βίας 94
3. Σκοποί και δομή του κεφαλαίου 95
II. Έμφυλη βία και τραύμα: Βασικές έννοιες και διαστάσεις 96
1. Ορισμός της έμφυλης βίας και νομικό πλαίσιο 96
2. Κατηγορίες έμφυλης βίας και ο αντίκτυπός τους στα θύματα 98
3. Γιατί τα θύματα δεν μπορούν να φύγουν από μια κακοποιητική σχέση; 100
III. Τι είναι το τραύμα και οι συνέπειές του 101
1. Ορισμός και είδη τραύματος 101
2. Βιολογικές, ψυχολογικές και κοινωνικές επιπτώσεις του τραύματος 102
IV. Βιολογικές επιπτώσεις του τραύματος στα θύματα έμφυλης βίας 102
1. Το νευροβιολογικό αποτύπωμα του τραύματος 103
2. Ενεργοποίηση του συστήματος αντίδρασης στο στρες 104
3. Επιπτώσεις στο νευρικό σύστημα και τη σωματική υγεία (αυξημένος κίνδυνος
για καρδιαγγειακά νοσήματα, αυτοάνοσα, κ.α.) 105
V. Ψυχολογικές επιπτώσεις του τραύματος 105
1. Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες (PTSD) και σχετικές διαταραχές 106
2. Συναισθηματικές και γνωστικές δυσκολίες 107
3. Επίδραση στη μνήμη και στην ικανότητα ανάκλησης γεγονότων 107
4. Σχέση τραύματος με την εμπιστοσύνη και τις διαπροσωπικές σχέσεις 108
VI. Κοινωνικές επιπτώσεις του τραύματος 108
1. Εμπειρίες τραύματος, στίγμα, αυτοενοχοποίηση και κοινωνικός αποκλεισμός 109
2. Επιπτώσεις στην κοινωνική λειτουργικότητα και τις σχέσεις 109
3. Σύνδεση τραύματος με τη φτώχεια, την εγκληματικότητα και τη νομική εμπλοκή 109
4. Το φαινόμενο της δευτερογενούς θυματοποίησης στο νομικό σύστημα 109
5. Περίπτωση μελέτης: Η αποτροπή των θυμάτων από την αναφορά των περιστατικών
λόγω φόβου αντιποίνων ή έλλειψης εμπιστοσύνης στο σύστημα 110
VII. Το τραύμα στη νομική επιστήμη: Επίδραση στη σχέση Δικηγόρου - Πελάτη 110
1. Ο τρόπος που το τραύμα επηρεάζει την επικοινωνία και την εμπιστοσύνη
μεταξύ δικηγόρου και πελάτη 111
2. Δυσκολίες στην αποκάλυψη κρίσιμων πληροφοριών 111
3. Η ανάγκη για προσεγγίσεις χωρίς επανενεργοποίηση του τραύματος
(re-traumatization) 111
VIII. Το τραύμα και η νομική διαδικασία 112
1. Πώς το τραύμα μπορεί να επηρεάσει τη μνήμη και την κατάθεση μαρτύρων; 113
2. Τραυματισμένοι ενάγοντες και κατηγορούμενοι: Αντιδράσεις στο δικαστήριο 113
3. Η ανάγκη για τροποποιημένες ανακριτικές τεχνικές 114
IX. Τραυματο-ενημερωμένη νομική πρακτική: Βασικές αρχές και τεχνικές 114
1. Η σημασία της ενσυναίσθησης και της ενεργητικής ακρόασης 114
2. Εφαρμογή των βασικών αρχών του τραυματο-ενημερωμένου μοντέλου 115
3. Πρακτικές τεχνικές επικοινωνίας για τη διαχείριση δύσκολων συζητήσεων 119
4. Περίπτωση μελέτης: Αντιμετώπιση θύματος ενδοοικογενειακής βίας 123
X. Αυτοφροντίδα και αντιμετώπιση της δευτερογενούς τραυματοποίησης
στους δικηγόρους 124
1. Η έννοια και τα συμπτώματα του δευτερογενούς τραυματισμού 125
2. Στρατηγικές αυτοφροντίδας και διαχείρισης τους άγχους 126
3. Εμπόδια στην πρόσβαση σε υποστήριξη 127
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 128
ΑΛΦΑΒΗΤΙΚΟ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ 137
Σελ. 1
ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΕΡΓΟΥ
Ο Νικόλαος Καραμπατζός είναι δικηγόρος του Δ.Σ. Πειραιώς και υποψήφιος διδάκτωρ της Νομικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Οι τομείς έρευνάς του επικεντρώνονται κυρίως στη διακυβέρνηση των ωκεανών και την κλιματική αλλαγή. Αποτελεί ένα από τα μέλη της Αστικής Μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας με την επωνυμία “Safe Society”, αποστολή της οποίας είναι η ενδυνάμωση όλων όσων έχουν βιώσει ή έχουν γίνει μάρτυρες κακοποίησης ώστε να κάνουν μια συνειδητή, προληπτική επιλογή για μια ζωή χωρίς βία. Στα πλαίσια των δράσεων της Safe Society, είναι υπεύθυνος του διεπιστημονικού προγράμματος με την επωνυμία “Safe in Law”, του πρώτου ολιστικού προγράμματος εκπαίδευσης δικηγόρων γύρω από τα αδικήματα έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας στην Ελλάδα.
Η Χαρά Χιόνη-Χότουμαν, ΔΝ, είναι Μεταδιδακτορική Ερευνήτρια στη Νομική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και δικηγόρος του Δ.Σ. Αθηνών, εξειδικευμένη σε θέματα έμφυλης βίας. Είναι διδάκτωρ της Νομικής Σχολής Αθηνών με αντικείμενο το Ποινικό Δίκαιο και την Ποινική Δικονομία. Για τη διδακτορική της διατριβή έλαβε πλήρη υποτροφία από το Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών (Ι.Κ.Υ.). Έχει εκδώσει δύο μονογραφίες με τίτλους «Τα δικαιώματα του παθόντος στην ποινική διαδικασία» και «Το αδίκημα του βιασμού». Έχει δημοσιεύσει ποικίλα άρθρα και κεφάλαια σε συλλογικούς τόμους (στα αγγλικά και τα ελληνικά), έχει πραγματοποιήσει ομιλίες τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, ενώ συμμετέχει και ως διδάσκουσα σε εκπαιδευτικά προγράμματα. Είναι εισηγήτρια του Safe in Law, καλύπτοντας τις θεματικές του Ποινικού Δικαίου και της Ποινικής Δικονομίας.
Η Μάρη (Μαρία) Κ. Δαμασκοπούλου είναι δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω, μέλος του Δ.Σ. Αθηνών και απόφοιτη της Νομικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Ασκεί μαχόμενη δικηγορία από το 1995, με εξειδίκευση στον χειρισμό υποθέσεων ενώπιον των Πολιτικών Δικαστηρίων σε όλο το φάσμα του Οικογενειακού και Διεθνούς Οικογενειακού Δικαίου και στη συναινετική επίλυση οικογενειακών διαφορών. Είναι μέλος της Εταιρείας Οικογενειακού Δικαίου από το 2013, καθώς και μέλος της επιτροπής της Εταιρείας Οικογενειακού Δικαίου για τη σύνταξη σχεδίου Νόμου για τη σύσταση Οικογενειακών Δικαστηρίων (2014). Διετέλεσε μέλος του Δ.Σ. του Ελληνικού Κέντρου Ψυχικής Υγιεινής και Ερευνών (2015-2019). Είναι εισηγήτρια του Safe in Law, καλύπτοντας τις θεματικές του Αστικού Δικαίου και της Πολιτικής Δικονομίας.
Η Δρ. Τίνια Απέργη είναι απόφοιτος του τμήματος Ψυχολογίας του Deree College του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος (ACG). Απέκτησε μεταπτυχιακό (ΜΑ) στη Γενική Ψυχολογία από το Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης (NYU) και MS στην Εφαρμοσμένη Ψυχολογία από το Πανεπιστήμιο του Long Island (LIU). Ολοκλήρωσε το διδακτορικό (Psy.D.) της στην Κλινική Ψυχολογία στο Long Island University, C.W. Post στη Νέα Υόρκη, με εστίαση στην οικογενειακή βία και την παιδική κακοποίηση και μια δεύτερη ειδικότητα στις αναπτυξιακές δυσκολίες. Σήμερα είναι Αναπληρώτρια Καθηγήτρια στο τμήμα Ψυχολογίας του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος (ACG). Η Δρ. Απέργη εργάζεται ιδιωτικά ως ψυχοθεραπεύτρια με παιδιά, εφήβους και
Σελ. 2
ενήλικες, συμβάλλει ως σύμβουλος σε σχολικά περιβάλλοντα και διεθνείς ΜΚΟ και παρουσιάζει εργαστήρια που σχετίζονται με θέματα παιδικής κακοποίησης, ενδοοικογενειακής βίας και ψυχικής υγείας. Εργάζεται επίσης με παιδιά και εφήβους που υπέστησαν κακοποίηση και παραμέληση από τις οικογένειές τους, σε συνεργασία με διάφορα κλινικά και ιατροδικαστικά περιβάλλοντα και υπηρεσίες παιδικής προστασίας. Είναι εισηγήτρια του Safe in Law, καλύπτοντας τη θεματική της ψυχολογίας.
Σελ. 3
ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ*
Διεθνείς & Ευρωπαϊκές Συμβάσεις και λοιπά κείμενα
Διακήρυξη των Ηνωμένων Εθνών για την Εξάλειψη της Βίας κατά των Γυναικών (United Nations Declaration on the Elimination of Violence against Women (DEVAW), adopted by the UNGA: 20 December 1993, A/RES/48/104)
Διεθνής Σύμβαση της 1ης Σεπτεμβρίου 1990 για τα Δικαιώματα του Παιδιού, που κυρώθηκε με τον Ν.2101/1992, (Convention on the Rights of the Child, adopted: 20 November 1989, entered into force: 1 September 1990)
Διεθνής Σύμβαση της Χάγης της 19ης Οκτωβρίου 1996 για τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση, την εκτέλεση και τη συνεργασία ως προς τη γονική ευθύνη και τα μέτρα προστασίας των παιδιών, που κυρώθηκε με τον Ν.4020/2011, (Convention on Jurisdiction. Applicable Law, Recognition, Enforcement and Co-Operation in respect of Parental Responsibility and Measures for the Protection of Children, concluded: 19 October 1996)
Κανονισμός (ΕΕ) 1111/2019 της 25ης Ιουνίου 2019 για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας και για τη διεθνή απαγωγή παιδιών, (Council Regulation (EU) 2019/1111 of 25 June 2019 on jurisdiction, the recognition and enforcement of decisions in matrimonial matters and the matters of parental responsibility, and on international child abduction)
Οδηγία (ΕΕ) 2024/1385 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Μαΐου 2024, για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της εξ οικείων βίας, που ενσωματώθηκε με τον Ν.5172/2025, (Directive (EU) 2024/1385 of the European Parliament and the Council of 14 May 2024 on combating violence against women and domestic violence)
Οδηγία 2012/29/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2012, για τη θέσπιση ελάχιστων προτύπων σχετικά με τα δικαιώματα, την υποστήριξη και την προστασία θυμάτων της εγκληματικότητας και για την αντικατάσταση της απόφασης-πλαισίου 2001/220/ΔΕΥ του Συμβουλίου, που κυρώθηκε με τον Ν.4478/2017, (Directive 2012/29/EU of the European Parliament and the Council of 25 October 2012 establishing minimum standards on the rights, support and protection of victims of crime, and replacing Council Framework Decision 2001/220/JHA)
Πρόταση Οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Ιουλίου 2023, περί τροποποίησης της Οδηγίας 2012/29/ΕΕ για τη θέσπιση ελάχιστων προτύπων σχετικά με τα δικαιώματα, την υποστήριξη και την προστασία θυμάτων της εγκληματικότητας και για την αντικατάσταση της απόφασης-πλαισίου, (Proposal for a Directive of the European Parliament
Σελ. 4
and the Council amending Directive 2012/29/EU establishing minimum standards on the rights, support and protection of victims of crime, and replacing Council Framework Decision 2001/220/JHA, 12 July 2023, COM(2023) 424 final)
Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών της 18ης Δεκεμβρίου 1979 για την Εξάλειψη όλων των Μορφών Διακρίσεων κατά των Γυναικών, που κυρώθηκε με τον Ν.1342/1983, (United Nations Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women (CEDAW), Treaty Series No. 20378 adopted: 18 December 1979, entered into force: 3 September 1981)
Σύμβαση της Ρώμης της 4ης Νοεμβρίου 1953 για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις θεμελιώδεις ελευθερίες (Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου - ΕΣΔΑ), που κυρώθηκε με το Ν.Δ. 53/1974, (The Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms, better known as the European Convention on Human Rights (ECHR) or as the “Rome Convention”, opened for signature on 4 November 1950 and came into force on September 1953)
Πρώτο Πρόσθετο Πρωτόκολλο της ΕΣΔΑ της 20ης Μαρτίου 1952 (Protocol 1 to the European Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms, signed in Strasburg, on March 20, 1952)
Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας (Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης) της 11ης Μαΐου 2011, που κυρώθηκε με τον Ν.4531/2018, (The Council of Europe Convention on preventing and combating violence against women and domestic violence, also known as “Istanbul Convention”, opened for signature on 11 May 2011 and entered into force on 1 August 2014)
Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ) της 26 ης Οκτωβρίου 2012 (The Treaty on the Functioning of the European Union, C 326, date of document: 26 October 2012)
Εθνική Νομοθεσία
Ν. 5172/2025: Αντιμετώπιση νέων μορφών βίας κατά των γυναικών - Ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1385 - Πρόσθετες ρυθμίσεις στον νόμο περί ενδοοικογενειακής βίας - Αναδιοργάνωση των ιατροδικαστικών υπηρεσιών - Ενίσχυση της λειτουργίας της Eurojust - Μέτρα για την προστασία των ανηλίκων και την καταπολέμηση της εγκληματικότητας - Δικονομικές διατάξεις των τακτικών δικονομικών δικαστηρίων και άλλες ρυθμίσεις (ΦΕΚ Α΄ 10 - 29.01.2025)
Ν. 5090/2024: Παρεμβάσεις στον Ποινικό Κώδικα και τον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας για την επιτάχυνση και την ποιοτική αναβάθμιση της ποινικής δίκης - Εκσυγχρονισμός του νομοθετικού πλαισίου για την πρόληψη και την καταπολέμηση της ενδοοικογενειακής βίας (ΦΕΚ Α΄ 30 - 23.02.2024)
Ν. 4912/2022: Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων και άλλες διατάξεις του Υπουργείου Δικαιοσύνης (ΦΕΚ Α΄ 59 - 17.03.2022)
Ν. 4855/2021: Τροποποιήσεις του Ποινικού Κώδικα, του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας και άλλες επείγουσες διατάξεις (ΦΕΚ Α΄ 215 - 12.11.2021)
Σελ. 5
Ν. 4842/2021: Ταχεία πολιτική δίκη, προσαρμογή των διατάξεων της πολιτικής δικονομίας για την ψηφιοποίηση της πολιτικής δικαιοσύνης, άλλες τροποποιήσεις στον Κώδικα Πολιτική Δικονομίας και λοιπές επείγουσες διατάξεις (ΦΕΚ Α΄ 190 - 13.10.2021)
Ν. 4800/2021: Μεταρρυθμίσεις αναφορικά με τις σχέσεις γονέων και τέκνων, άλλα ζητήματα οικογενειακού δικαίου και λοιπές επείγουσες διατάξεις (ΦΕΚ Α΄ 81 - 21.05.2021)
Ν. 4640/2019: Διαμεσολάβηση σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις - Περαιτέρω εναρμόνιση της Ελληνικής Νομοθεσίας προς τις διατάξεις της Οδηγίας 2008/ΕΚ/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 21ης Μαΐου 2008 και άλλες διατάξεις (ΦΕΚ Α΄ 190 - 30.11.2019)
Ν. 4356/2015: Σύμφωνο συμβίωσης, άσκηση δικαιωμάτων, ποινικές και άλλες διατάξεις (ΦΕΚ Α΄ 181 - 24.12.2015)
Ν. 4335/2015: Επείγοντα μέτρα εφαρμογής του ν. 4334/2015 (Α΄ 80), (ΦΕΚ Α΄ 87 - 23.07.2015)
Ν. 3811/2009: Αποζημίωση των θυμάτων εγκλημάτων βίας από πρόθεση (Εναρμόνιση της ελληνικής νομοθεσίας με την Οδηγία 2004/80/ΕΚ του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 29ης Απριλίου 2004) και άλλες διατάξεις (ΦΕΚ Α΄ 231 - 18.12.2009)
Ν. 3500/2006: Για την αντιμετώπιση της ενδοοικογενειακής βίας και άλλες διατάξεις (ΦΕΚ Α΄ 232 - 24.10.2006)
Ν. 3226/2004: Παροχή νομικής βοήθειας σε πολίτες χαμηλού εισοδήματος και άλλες διατάξεις (ΦΕΚ Α 24 - 04.02.2004)
Ν. 3089/2002: Ιατρική υποβοήθηση στην ανθρώπινη αναπαραγωγή (ΦΕΚ Α΄ 327 - 23.12.2002)
Ν. 2521/1997: Ειδικό μισθολόγιο δικαστικών λειτουργών, μισθολόγια κύριου προσωπικού Νομικού Συμβουλίου του Κράτους και ιατροδικαστών και άλλες διατάξεις (ΦΕΚ Α΄ 174 - 01.09.1997)
Ν. 2447/1996: Κύρωση ως κώδικα του σχεδίου νόμου: «Υιοθεσία, επιτροπεία και αναδοχή ανηλίκου, δικαστική συμπαράσταση, δικαστική επιμέλεια ξένων υποθέσεων και συναφείς ουσιαστικές δικονομικές και μεταβατικές διατάξεις» (ΦΕΚ Α΄ 278 - 30.12.1996)
Ν. 1329/1983: Κύρωση ως κώδικα του σχεδίου νόμου: «Εφαρμογή της συνταγματικής αρχής της ισότητας ανδρών και γυναικών στον Αστικό Κώδικα, τον Εισαγωγικό του Νόμου, την Εμπορική Νομοθεσία και τον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, καθώς και μερικός εκσυγχρονισμός των διατάξεων του Αστικού Κώδικα που αφορούν το Οικογενειακό Δίκαιο» (ΦΕΚ Α΄ 25 - 18.02.1983)
Σελ. 7
ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ
Ι. Αποφάσεις για την ενότητα «Ποινικό Δίκαιο»
Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ)
Ν.Τ. κατά Κύπρου, 03.07.2025, X κατά Κύπρου, 27.02.2025, M.Ș.D. κατά Ρουμανίας, 03.12.2024, Vieru κατά Μολδαβίας, 19.11.2024, Χ. κατά Ελλάδος, 13.02.2024, Luca κατά Μολδαβίας, 17.10.2023, M.S. κατά Ιταλίας, 07.07.2022, Volodina κατά Ρωσίας (2), 14.09.2021, Kurt κατά Αυστρίας, 15.06.2021, Υ κατά Βουλγαρίας, 20.02.2020, Buturuga κατά Ρουμανίας, 11.02.2020
Άρειος Πάγος
ΑΠ 1078/2024 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 962/2024 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 917/2024 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 894/2024 TNΠ Qualex, ΑΠ 884/2024 TNΠ Qualex, ΑΠ 870/2024 TΝΠ Qualex, ΑΠ 756/2024 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 747/2024 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 617/2024 TNΠ Qualex, ΑΠ 607/2024 TNΠ Qualex, ΑΠ 461/2024 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 382/2024 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 1444/2023 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 1002/2023 TNΠ Qualex, ΑΠ 771/2023 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 643/2023 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 241/2023 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 216/2023 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 1679/2022 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 1594/2022 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 1517/2022 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 1507/2022 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 1438/2022 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 1337/2022 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 1245/2022 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 1068/2022 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 1020/2022 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 1008/2022 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 1001/2022 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 736/2022 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 635/2022 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 627/2022 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 615/2022 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 521/2022 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 446/2022 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 1/2022 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 1041/2021 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ(Συμβ) 725/2021 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 360/2021 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 279/2021 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 162/2021 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 715/2020 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 671/2020 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 586/2020 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 565/2020 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 499/2020 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 288/2020 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 42/2020 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 2055/2019 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 1997/2019 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 1607/2019 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 1596/2019 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 1595/2019 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 1572/2019 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 1347/2019 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 1228/2019 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 1001/2019 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 954/2019 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 928/2019 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ(Συμβ) 498/2019 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ(Συμβ) 497/2019 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 317/2019 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 243/2019 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 49/2019 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 1355/2018 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 1107/2017 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 653/2017 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 1294/2016 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 264/2015 ΤΝΠ Qualex
Μικτό Ορκωτό Εφετείο
ΜΟΕΠειρ 132/2021 ΤΝΠ Nomos, ΜΟΕΘεσσαλ 52/2020 ΤΝΠ Ισοκράτης, ΜΟΕΘεσσαλ 226/2019 ΤΝΠ Ισοκράτης, ΜΟΕΑνΚρ 64/2019 ΠοινΧρ 2020, 446, ΜΟΕΙωαν 30/2017 ΤΝΠ Nomos, ΜΟΕΑθ 58/2015 ΤΝΠ Ισοκράτης
Σελ. 8
Μικτό Ορκωτό Δικαστήριο
ΜΟΔΑθ 185/2024 ΤΝΠ Ισοκράτης, ΜΟΔΑθ 167/2024 ΤΝΠ Ισοκράτης, ΜΟΔΣερ 14/2023 ΤΝΠ Ισοκράτης, ΜΟΔΑθ 1012/2022 ΤΝΠ Ισοκράτης, ΜΟΔΑθ 18/2022 ΤΝΠ Nomos, ΜΟΔΒολ 5/2020 ΤΝΠ Nomos, ΜΟΔΑθ 101-102/2018 ΤΝΠ Ισοκράτης
Τριμελές Εφετείο & Τριμελές Εφετείο Πλημμελημάτων
ΤρΕφΠλημΘεσ 1773/2020 ΤΝΠ Ισοκράτης, ΤριμΑιγ 53/2020 ΤΝΠ Nomos, ΤριμΑιγ 42/2019 ΤΝΠ Nomos, ΤριμΑιγ 9/2019 ΤΝΠ Nomos, ΤρΕφΠλημΑθ 5674/2017 ΤΝΠ Ισοκράτης
Τριμελές Πλημμελειοδικείο
ΤρΠλημΘεσ 7180/2023 ΤΝΠ Qualex, ΤρΠλημΑθ 2907/2022 ΤΝΠ Nomos, ΤρΠλημΑθ 329/2022 ΤΝΠ Nomos
Στρατοδικείο
ΣτρατΞανθ 240/2022 ΤΝΠ Nomos, ΣτρατδικΞανθ(Συμβ) 5/2021 ΤΝΠ Nomos, ΣτρατΙωαν 424/2018 ΤΝΠ Ισοκράτης, ΣτρατΘεσσαλ 433/2016 ΤΝΠ Ισοκράτης, ΣτρατΘεσσαλ 224/2016 ΤΝΠ Ισοκράτης
Ναυτοδικείο
ΝαυτΠειρ 74/2022 ΤΝΠ Nomos, ΝαυτΠειρ 22/2022 ΤΝΠ Nomos, ΝαυτΠειρ 28/2020 ΤΝΠ Ισοκράτης
Αεροδικείο
ΑεροδικΘεσσαλ 3/2018 ΤΝΠ Nomos
Συμβούλιο Πλημμελειοδικών
ΣυμβΠλημΑθ 3647/2024 ΤΝΠ Qualex, ΣυμβΠλημΑθ 1514/2024 ΤΝΠ Qualex, ΣυμβΠλημΡοδ 8/2024 ΤΝΠ Nomos, ΣυμβΠλημΘεσ 1124/2023 ΤΝΠ Qualex, ΣυμβΠλημΧαλκιδικ 321/2023 ΤΝΠ Qualex, ΣυμβΠλημΠειρ 178/2022 ΤΝΠ Qualex, ΣυμβΠλημΒολ 145/2021 ΤΝΠ Qualex, ΣυμβΠλημΚοζαν 119/2018 ΤΝΠ Nomos, ΣυμβΠλημΡοδ 4/2018 ΤΝΠ Ισοκράτης
Εισαγγελική Πρόταση Συμβουλίου Πλημμελειοδικών
ΕισΠρΣυμβΠλημΧαν 136/2018 ΤΝΠ Nomos, ΕισΠρΣυμβΠλημΚοζαν 119/2018 ΤΝΠ Nomos, ΕισΠρΣυμβΠληΡοδ 102/2018 ΤΝΠ Nomos
ΙΙ. Αποφάσεις για την ενότητα «Αστικό Δίκαιο»
Ολομέλεια ΑΠ
ΟλΑΠ 9/2015 ΤΝΠ Qualex
Σελ. 9
Άρειος Πάγος
ΑΠ 1884/2024 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 1141/2024 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 823/2024 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 742/2024 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 450/2024 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 1330/2023 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 878/2023 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 267/2023 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 157/2023 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 78/2023 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 1758/2022 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 663/2022 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 215/2022 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 180/2022 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 155/2022 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 92/2022 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 1559/2021 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 1473/2021 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 1186/2021 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 985/2021 ΕλλΔνη 2022, 775, ΑΠ 548/2021 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 525/2021 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 426/2021 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 1315/2020 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 1011/2020 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 616/2020 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 457/2020 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 1191/2019 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 553/2019 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 125/2019 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 1399/2018 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 80/2018 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 1623/2017 www.areiospagos.gr, ΑΠ 1249/2017 ΤΝΠ Ισοκράτης, ΑΠ 1207/2017 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 428/2016 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 159/2016 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 93/2016 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 48/2016 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 851/2015 ΧρΙΔ 2015, 586, ΑΠ 556/2015 www.areiospagos.gr, ΑΠ 1068/2014 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 577/2014 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 99/2014 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 1828/2013 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 1028/2013 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 537/2012 ΧρΙΔ 2012, 661, ΑΠ 263/2012 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 1282/2011 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 1242/2011 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 551/2011 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 414/2010 www.areiospagos.gr, ΑΠ 345/2010 www.areiospagos.gr, ΑΠ 1055/2009 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 28/2009 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 1444/2008 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 1206/2008 ΤΝΠ Qualex, ΑΠ 897/2007 www.areiospagos.gr, ΑΠ 988/2006 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 558/2006 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 1922/2005 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 669/2005 Ελλ.Δ/νη 46.1074, ΑΠ 686/2004 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 566/2003 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 297/2003 ΝοΒ 2003.1853, ΑΠ 98/1994 ΤΝΠ Nomos, ΑΠ 1320/1992 ΤΝΠ Nomos
Εφετείο
ΕφΑθ 6/2025 ΤΝΠ Nomos, ΕφΠειρ 80/2025, ΤΝΠ Nomos, ΕφΠειρ 18/2025 ΤΝΠ Nomos, ΕφΔωδ 11/2025 ΤΝΠ Nomos, ΕφΑθ 2348/2024 ΤΝΠ Nomos, ΕφΑθ 851/2024 ΤΝΠ Qualex, ΕφΠειρ 406/2023 ΤΝΠ Nomos, ΕφΑθ 4545/2022 ΤΝΠ Nomos, ΕφΠειρ 27/2022 ΤΝΠ Nomos, ΕφΑιγ 73/2021 ΤΝΠ Nomos, ΕφΑθ 2525/2020 ΤΝΠ Nomos, ΕφΑθ 1809/2020 ΤΝΠ Qualex, ΕφΠειρ 483/2020 www.efeteio-peir.gr, ΕφΠειρ 42/2020 ΤΝΠ Nomos, ΕφΘεσ 1647/2020 TNΠ Nomos, ΕφΘεσ 1623/2020 ΤΝΠ Nomos, ΕφΘεσ 1445/2020 ΤΝΠ Qualex, ΕφΠειρ 55/2020 ΤΝΠ Nomos, ΕφΔωδ 45/2020 ΤΝΠ Nomos, ΕφΘεσ 6/2019 ΤΝΠ Qualex, ΕφΑθ 218/2018 ΤΝΠ Nomos, ΕφΘεσ 72/2018 ΤΝΠ Qualex, ΕφΠειρ 305/2017 ΤΝΠ Qualex, ΕφΑθ 258/2017 ΤΝΠ Nomos, ΕφΠειρ 473/2015 ΤΝΠ Nomos, ΕφΘρ 67/2015 ΤΝΠ Nomos, ΕφΔυτΣτερΕλ 10/2014 ΤΝΠ Nomos, ΕφΔωδ 33/1014 ΤΝΠ Nomos, ΕφΘεσ 386/2011 ΤΝΠ Nomos, ΕφΑθ 1664/2010 ΤΝΠ Nomos, ΕφΘεσ 1008/2008 ΤΝΠ Nomos, ΕφΔωδ 89/2006 ΤΝΠ Nomos, ΕφΘεσ 12629/2005 Αρμ 2006, 240, ΕφΛαρ 575/2003 ΤΝΠ Nomos, ΕφΘεσ 1834/2001 ΤΝΠ Nomos, ΕφΑθ 3574/1992 ΕλλΔνη 1994, 145, ΕφΑθ 5070/1989 ΤΝΠ Nomos
Πολυμελές Πρωτοδικείο
ΠΠΑθ 2612/2023 ΤΝΠ Nomos, ΠΠΑθ 359/2016 ΤΝΠ Nomos, ΠΠΑθ 3045/2012, ΠΠΠρεβ 86/2008 ΤΝΠ Nomos
Σελ. 10
Μονομελές Πρωτοδικείο
ΜΠΑθ 808/2025 ΤΝΠ Nomos, ΜΠΑθ(Ασφ) 2380/2024 ΤΝΠ Nomos, ΜΠΑθ(Ασφ) 3884/2024 αδημ., ΜΠΠατρ 497/2024 ΤΝΠ Nomos, ΜΠΧαν 166/2024 ΤΝΠ Nomos, ΜΠΠατρ(Ασφ) 794/2024 ΤΝΠ Nomos, ΜΠΛαμ(Ασφ) 698/2024 ΤΝΠ Nomos, ΜΠΠατρ 86/2024 ΤΝΠ Nomos, ΜΠΑθΑ(Ασφ) 2688/2023 ΤΝΠ Ισοκράτης, ΜΠΘεσ 10201/2023 ΤΝΠ Nomos, ΜΠΑθ 7299/2022 ΤΝΠ Nomos, ΜΠΑθ 542/2022 ΤΝΠ Qualex, ΜΠΑθ(Ασφ) 6804/2022 ΤΝΠ Nomos, ΜΠΑθ(Ασφ) 710/2022 ΤΝΠ Nomos, ΜΠΠειρ(Ασφ) 2083/2022 ΤΝΠ Qualex, ΜΠΘεσ 12322/2022 ΤΝΠ Nomos, ΜΠΑθ(Ασφ) 7388/2022 ΤΝΠ Nomos, ΜΠΘεσ(Ασφ) 13098/2022 ΤΝΠ Nomos, ΜΠΘεσ 6220/2022 ΤΝΠ Qualex, ΜΠΠειρ 60/2022 ΤΝΠ Nomos, ΜΠΙωαν(Εκουσ) 270/2022 ΤΝΠ Nomos, ΜΠΑθ 5059/2022, αδημ., ΜΠΑθ 5013/2021 ΤΝΠ Qualex, ΜΠΠειρ 1267/2021 ΤΝΠ Nomos, ΜΠΑθ(Ασφ) 1490/2021 ΤΝΠ Nomos, ΜΠΧαν(Ασφ) 153/2021 ΤΝΠ Qualex, ΜΠΘεσ(Εκουσ) 2922/2019 ΤΝΠ Nomos, ΜΠΦλωρ 90/2019 https://www.sakkoulas-online.gr, ΜΠΠειρ(Εκουσ) 3381/2017 ΤΝΠ Nomos, ΜΠΠειρ(Εκουσ) 1745/2016 ΤΝΠ Qualex, ΜΠΒολ 492/2015 ΤΝΠ Nomos, ΜΠΠατρ 158/2015 ΝοΒ 64/2016, ΜΠΡοδ(Εκουσ) 213/2015 ΤΝΠ Nomos, ΜΠΑλεξ(Ασφ) 23/2014 ΤΝΠ Nomos, ΜΠΡοδ 2912/2010 ΤΝΠ Nomos, ΜΠρΛαρ 4508/2006 ΤΝΠ Nomos, ΜΠΑθ 8074/2004 Αρμ 2005 παρατ. Τροκάνα, 362, ΜΠρθεσ 15501/2003 Αρμ 2004, 1592. ΜΠρΒολ 48/1993 Δ 1994, 739
Εισαγγελικές Διατάξεις
Διάταξη Εισαγγελέα Εφετών Αθηνών 637/2005, Δ. 36 (2005)
Σελ. 11
ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Τι είναι αυτό που κάνει έναν δικηγόρο εξαιρετικό; Πέρα από την υψηλού επιπέδου εκπαίδευση και τις ακαδημαϊκές γνώσεις που αποκτώνται σε μια Νομική Σχολή με εξαιρετικούς καθηγητές, υπάρχουν κρίσιμα χαρακτηριστικά που διαμορφώνονται και καλλιεργούνται έξω από το πλαίσιο της τυπικής εκπαίδευσης. Η ουσία ενός εξαιρετικού δικηγόρου βρίσκεται στην ενοποίηση της γνωστικής οξυδέρκειας, της συναισθηματικής νοημοσύνης και της ηθικής καθαρότητας. Στην καρδιά του δικηγορικού λειτουργήματος υπάρχει μια έμφυτη ένταση: η λογική αναζήτηση της αντικειμενικής αλήθειας αντιπαρατίθεται με τη βαθιά υποκειμενική φύση της ανθρώπινης εμπειρίας. Ο ικανός δικηγόρος οφείλει να ενσωματώνει ψυχολογική ευελιξία, διαχειριζόμενος αυτή τη δυαδικότητα με αναλυτική ακρίβεια και συμπονετική ενσυναίσθηση.
Οι εξαιρετικοί δικηγόροι κινούνται σε δύο κόσμους ταυτόχρονα: στον κόσμο του εντολέα τους και στον συστημικό κόσμο της δικαιοσύνης, όπου καλούνται να αναζητήσουν δικαιοσύνη και ανακούφιση για τον πόνο του πελάτη τους. Ψυχολογικά, επιδεικνύουν υψηλή γνωστική πολυπλοκότητα - την ικανότητα δηλαδή για λεπτομερή, κριτική σκέψη, που τους επιτρέπει να ερμηνεύουν πολύπλοκα νομικά πλαίσια και να διατυπώνουν πειστικά επιχειρήματα. Εξίσου απαραίτητη είναι και η συναισθηματική νοημοσύνη: η ικανότητα να αντιλαμβάνονται και να διαχειρίζονται τα δικά τους συναισθήματα, ενώ την ίδια στιγμή να μπορούν να κατανοούν τη συναισθηματική κατάσταση των πελατών, των αντιδίκων και των δικαστών. Αυτή η συναισθηματική δεξιότητα είναι καθοριστική για την αποτελεσματική εκπροσώπηση και την οικοδόμηση εμπιστοσύνης.
Φιλοσοφικά, η ακεραιότητα του δικηγόρου είναι θεμελιώδης. Βασισμένη στην ηθική των αρετών, η επιδίωξη της δικαιοσύνης απαιτεί την καλλιέργεια χαρακτηριστικών όπως η τιμιότητα, το θάρρος και η δικαιοσύνη. Οι δικηγόροι αντιμετωπίζουν συχνά ηθικά διλήμματα και είναι η φιλοσοφική και πνευματική τους βάση που τους επιτρέπει να τα διαχειρίζονται με στοχαστική κρίση. Αυτή η ηθική καθαρότητα, εξασφαλίζει ότι οι πράξεις τους εξυπηρετούν τόσο τον πελάτη όσο και το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο. Ο εξαιρετικός δικηγόρος ενσωματώνει επίσης ανθεκτικότητα και προσαρμοστικότητα, ιδιότητες βαθιά ριζωμένες στον στωικισμό. Τα χαρακτηριστικά αυτά του επιτρέπουν να παραμένει σταθερός και ηθικός στις προκλήσεις. Τελικά, αυτό που ξεχωρίζει τον εξαιρετικό δικηγόρο είναι η ολιστική ενσωμάτωση διανοητικής ευφυΐας, ενσυναίσθησης, ηθικής διαύγειας και υπευθυνότητας. Η σύνθεση αυτή ανυψώνει τη νομική πρακτική σε ένα βαθύ λειτούργημα: μια δέσμευση όχι απλώς στην εφαρμογή του νόμου, αλλά στην καλλιέργεια της δικαιοσύνης και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Καθώς διαβάζετε αυτές τις γραμμές, είναι πολύ πιθανό να είστε και εσείς δικηγόρος. Και πιθανότατα πιστεύετε ότι ενσωματώνετε ήδη τα περισσότερα από αυτά τα χαρακτηριστικά. Είναι ανθρώπινο και δεν σας κατηγορώ - οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν καλύτερη εικόνα για τον εαυτό τους από αυτήν που αντικατοπτρίζεται στις πράξεις τους. Ωστόσο, όταν εργάζεστε με θύματα κακοποίησης, η προσωπικότητά σας θα έχει δραματικά μεγαλύτερη σημασία από την επίσημη εκπαίδευση, τα πτυχία ή τις επιτυχίες σας στο παρελθόν. Η ικανότητά σας να συνδυά-
Σελ. 12
ζετε την τεχνική σας γνώση με συναισθηματική ευφυΐα και ηθική κρίση θα καθορίσει το αποτέλεσμα της συνεργασίας με έναν άνθρωπο που έχει ζήσει την κόλαση.
Οι υποθέσεις έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας συνδέονται συχνά με βαθύ τραύμα και ευαλωτότητα, επιβαρυμένες από φόβο, στιγματισμό και συστημική δυσπιστία. Η προσωπικότητά σας θα διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο ως υπερασπιστής των θυμάτων. Γι’ αυτό η ολοκληρωμένη προσέγγιση είναι τόσο κρίσιμη για δικηγόρους που εργάζονται με θύματα έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας. Σε αυτό το πλαίσιο, πρέπει να επιδεικνύετε εξαιρετική ευαισθησία και συναισθηματική ευφυΐα, ώστε να παρέχετε ένα αίσθημα ασφάλειας και υποστήριξης μέσα από τη νομική διαδικασία. Η φιλοσοφική θεμελίωση στη δικαιοσύνη και την ενσυναίσθηση είναι απαραίτητη - όχι μόνο για την απονομή δικαίου, αλλά και για την αποκατάσταση της αυτονομίας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο ρόλος σας υπερβαίνει τη νομική πρακτική και μετατρέπεται σε ηθικό συνοδοιπόρο, αξιοποιώντας το δίκαιο ως μέσο ίασης, ενδυνάμωσης και κοινωνικής προόδου.
Η σημασία της εξαιρετικής δικηγορίας ξεπερνά κατά πολύ τη «νίκη» σε ατομικές υποθέσεις (και η «νίκη» είναι ίσως ένα θέμα που αξίζει ξεχωριστή συζήτηση). Η εκπροσώπηση θυμάτων κακοποίησης είναι ζωτικής σημασίας για την πρόοδο της κοινωνίας. Ιστορικά, τα νομικά συστήματα ενίσχυαν δομές εξουσίας, όπως φαίνεται από την αντιμετώπιση της σεξουαλικής βίας ως έγκλημα κατά της περιουσίας και όχι ως προσωπική προσβολή μέχρι και τα τέλη του 20ού αιώνα. Από την αρχαιότητα μέχρι τον 19ο αιώνα, οι πατριαρχικές αντιλήψεις διαμόρφωσαν νομικές πρακτικές που συχνά διέγραφαν την αυτονομία και την αξιοπρέπεια των θυμάτων. Μόνο οι μετασχηματιστικές προσπάθειες των φεμινιστικών κινημάτων, ενισχυμένες από την ψυχολογική έρευνα για το τραύμα, επαναπροσδιόρισαν την έμφυλη και σεξουαλική βία ως παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ως κοινωνικό συστημικό φαινόμενο. Ας μην αυταπατώμεθα: παρόλο που αυτές οι αλλαγές σηματοδοτούν μια στροφή προς την αναγνώριση όλων των ανθρώπων -ιδίως των γυναικών και των ευάλωτων ομάδων- ως υποκείμενα δικαιωμάτων, έχουμε ακόμη μακρύ δρόμο μπροστά μας έως ότου το νομικό μας σύστημα γίνει ανθρωποκεντρικό και βασισμένο στην κατανόηση του τραύματος.
Πώς φτάσαμε ως εδώ, στο σημείο που τα νομικά συστήματα αναγνωρίζουν τα θύματα και επιδιώκουν την αποκατάσταση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας; Μόνο χάρη σε τολμηρούς και εξαιρετικούς δικηγόρους, που πάλεψαν για αλλαγή τα τελευταία εκατοντάδες χρόνια, υπερασπιζόμενοι κάθε φορά έναν άνθρωπο. Ως δικηγόροι που εργάζεστε με θύματα έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας δεν είστε απλώς επαγγελματίες. Είστε θεματοφύλακες της δικαιοσύνης και φορείς κοινωνικού μετασχηματισμού. Μέσα από την ηθική σας στάση, τη διανοητική σας πληρότητα και την υπεράσπιση των αρχών, συμβάλλετε στην επανεφεύρεση του δικαίου ως όχημα ανθρώπινης αξιοπρέπειας και συλλογικής ευημερίας. Αντιστρατεύεστε παρωχημένους κανόνες και προάγετε μια πιο δίκαιη κοινωνία, εξασφαλίζοντας ότι το δίκαιο εξελίσσεται παράλληλα με την ηθική συνείδηση και την κοινωνική πρόοδο.
Η Safe Society, ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός στην Ελλάδα, ιδρύθηκε με σκοπό την εξάλειψη της έμφυλης βίας, τόσο για να στηρίξει όσους έχουν βιώσει βία, όσο και εκείνους που εργάζονται με ανθρώπους που έχουν υποστεί το ανείπωτο. Η αποστολή μας είναι να ενδυναμώσουμε κάθε άτομο που έχει βιώσει ή έχει υπάρξει μάρτυρας κακοποίησης να κάνει μια συνειδητή, προληπτική επιλογή για μια ζωή χωρίς βία. Επιδιώκουμε να είμαστε η βασική πηγή
Σελ. 13
πληροφόρησης, εκπαίδευσης και ψυχολογικής υποστήριξης για όσους θέλουν να συμβάλλουν σε μια ασφαλή κοινωνία στην Ελλάδα και πέρα από αυτήν.
Το βιβλίο που κρατάτε στα χέρια σας προκύπτει από αυτήν την αποστολή. Αποτελεί ένα ουσιαστικό εργαλείο για λειτουργούς της νομικής επιστήμης που αντιμετωπίζουν την πολυπλοκότητα της έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας. Ως συνέχεια της εκπαιδευτικής πρωτοβουλίας της Safe Society, το Εγχειρίδιο παρέχει νομικές και ψυχολογικές γνώσεις μέσα από μια τραυματοκεντρική και επικεντρωμένη στα θύματα οπτική. Στην ουσία, αποσκοπεί να μεταμορφώσει τη νομική πρακτική σε μια δύναμη για κοινωνική ίαση και δικαιοσύνη. Ανταποκρίνεται άμεσα στα ελλείμματα που έχουν εντοπιστεί σε εθνικό και διεθνές επίπεδο -όπως η κατακερματισμένη παροχή υπηρεσιών, η έλλειψη δεδομένων και η περιορισμένη εκπαίδευση- προωθώντας τη διεπιστημονική κατανόηση και την εφαρμογή των αρχών. Με αυτόν τον τρόπο, παρέχει ένα πλαίσιο ώστε οι δικηγόροι να λειτουργούν όχι μόνο ως υπερασπιστές, αλλά και ως καταλύτες συστημικής αλλαγής. Εξοπλίζοντας τους συλλειτουργούς της δικαιοσύνης με τα απαραίτητα εργαλεία για να μπορούν να διαχειρίζονται πολύπλοκες πραγματικότητες με ενσυναίσθηση, τεχνογνωσία και ακεραιότητα, το Εγχειρίδιο ενισχύει την πεποίθηση ότι μια πιο δίκαιη, πιο ανθρώπινη και πιο ασφαλής κοινωνία είναι εφικτή με μικρά βήματα: μία θετική έκβαση υπόθεσης τη φορά, ένας μαχητικός δικηγόρος τη φορά, ένα θαρραλέο θύμα τη φορά.
Με την καρδιά μου δίπλα σε κάθε άνθρωπο που βιώνει πόνο, διακατέχομαι από ελπίδα και ταυτόχρονα έμπνευση, χάρη στους εξαιρετικούς δικηγόρους που εργάζονται για την αποκατάσταση της δικαιοσύνης και την οικοδόμηση ενός ασφαλέστερου κόσμου.
Είθε αυτό το βιβλίο να σας εμπνεύσει και να ενισχύσει το λειτούργημά σας. Είθε να υπηρετήσει εσάς και όσους εκπροσωπείτε.
Με βαθύτατη ευγνωμοσύνη σε όλους όσους συνέβαλαν στη συγγραφή αυτών των σελίδων,
Βανέσσα Δαβαρούκα Ιδρύτρια της Safe Society
Σελ. 15
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Νικόλαος Καραμπατζός
Δικηγόρος, Υπ. ΔΝ στη Νομική Σχολή ΕΚΠΑ
Indeed, if one set out intentionally to design a system for provoking symptoms of postraumatic order, it might look very much like a court of law
Πράγματι, αν κάποιος σκοπίμως προσπαθούσε να σχεδιάσει ένα σύστημα που να προκαλεί συμπτώματα μετατραυματικής διαταραχής, θα μπορούσε κάλλιστα να μοιάζει πολύ με ένα δικαστήριο
Herman, J.L.
Η έμφυλη βία στην Ελλάδα παραμένει μια σημαντική πρόκληση, αντανακλώντας ευρύτερα κοινωνικά και διαρθρωτικά ζητήματα. Με τις γυναίκες να είναι κατά πλειοψηφία δέκτες αυτών των συμπεριφορών (συμπεριλαμβανομένων γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς ομάδες, όπως και ατόμων ΛΟΑΤΚΙ+), αποτελεί ένα μείζον κοινωνικό πρόβλημα το οποίο παραβιάζει ατομικές ελευθερίες και το θεμελιώδες, συνταγματικά κατοχυρωμένο, ανθρώπινο δικαίωμα της ισότητας. Η εξουσιαστική σχέση που αναπτύσσεται από τη βία κατά των γυναικών συντελεί στην ευαλωτότητά τους, η οποία ενισχύεται εξαιτίας του κοινωνικού στίγματος και της ελλιπούς ενημέρωσης των δικαιωμάτων τους.
Μολονότι αποτελεί ομολογουμένως ένα εξειδικευμένο μέρος του δικαίου, έχει πολλές παραμέτρους που χρήζουν περαιτέρω εμβάθυνσης εξαιτίας των μεταβαλλόμενων κοινωνικών περιστάσεων. Η έμφυλη βία εκδηλώνεται ποικιλοτρόπως· μπορεί να είναι σωματική, σεξουαλική, ψυχολογική, οικονομική, λεκτική ή κοινωνικοπολιτική. Παράλληλα, εντός της θεματικής αυτής εντάσσονται διάφορα εγκλήματα όπως ο βιασμός, η εμπορία ανθρώπων, το stalking, οι προσβολές της γενετήσιας αξιοπρέπειας, ο ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων, η εκδικητική πορνογραφία και ο καταναγκαστικός γάμος.
Αναμφισβήτητα ωστόσο, η ενδοοικογενειακή βία συνιστά την πιο συνήθη και ευρέως γνωστή μορφή έμφυλης βίας. Πρόκειται με τη σειρά της για ένα σύνθετο έγκλημα με πολλές προεκτάσεις, το οποίο αντιμετωπίζεται με ιδιαίτερη απαξία από την έννομη τάξη, διότι διαταράσσει την ομαλή και αδιατάρακτη συμβίωση προσώπων μέσα στην οικογένεια. Εξαιτίας του ιδιώνυμου χαρακτήρα των αξιόποινων πράξεων σε βάρος μέλους της οικογένειας, η ενδοοικογενειακή βία συνιστά αυτεπαγγέλτως διωκόμενο έγκλημα και συνεπώς ο κρατικός μηχανισμός δεν ενεργοποιείται μόνο από την καταγγελία του θύματος.
Στα πλαίσια καταπολέμησης της βίας κατά των γυναικών σε εθνικό επίπεδο, η χώρα μας έχει προχωρήσει σε μια σειρά θετικών νομικών και πολιτικών μέτρων τα τελευταία χρόνια. Ενδε-
Σελ. 16
χομένως, η σημαντικότερη πρωτοβουλία προσαρμογής της ελληνικής νομοθεσίας στα ευρωπαϊκά δεδομένα είναι η κύρωση της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Πρόληψη και Καταπολέμηση της Βίας κατά των γυναικών και της Ενδοοικογενειακής Βίας, γνωστή και ως Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, του πρώτου νομικά δεσμευτικού κειμένου με τον νόμο 4531/2018.
Παράλληλα, η συλλογή διοικητικών στατιστικών για την έμφυλη βία του Παρατηρητηρίου Ισότητας των Φύλων της Γενικής Γραμματείας Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων συμβάλλει εξίσου στην ορθή εφαρμογή της Σύμβασης της Κων/πολης. Χαρακτηριστικά, σύμφωνα με τη δημοσίευση στατιστικών στοιχείων της 5ης Ετήσιας Έκθεσης της Βίας κατά των Γυναικών της ΓΓΙΑΔ, η ΕΛΑΣ και συγκεκριμένα το αρμόδιο τμήμα Ενδοοικογενειακής Βίας κατέγραψαν, μεταξύ άλλων στατιστικών στοιχείων και εννιά χιλιάδες οκτακόσιες ογδόντα έξι (9.886) γυναίκες ως θύματα ενδοοικογενειακής βίας για το 2023.
Όλες οι ενέργειες σε θεσμικό, νομικό και κοινωνικό επίπεδο έχουν καταγραφεί από την Ομάδα Ανεξάρτητων Εμπειρογνωμόνων του Συμβουλίου της Ευρώπης, την GREVIO. Η GREVIO αποτελεί τον μηχανισμό παρακολούθησης της Σύμβασης της Κων/πολης και είναι επιφορτισμένη με την αξιολόγηση του βαθμού συμμόρφωσης στο πρακτικό και νομοθετικό κομμάτι της εφαρμογής της Σύμβασης από τα κράτη. Ωστόσο, παρά την αρχική αναγνώριση των μέτρων προς τη σωστή κατεύθυνση, η Επιτροπή στην πρώτη Έκθεση Βασικής Αξιολόγησης για τη χώρα μας ενθάρρυνε σθεναρά και προέτρεψε στη λήψη επιπρόσθετων μέτρων για τη συνολική εφαρμογή της.
Συγκεκριμένα, επεσήμανε πως οι αρμόδιοι κρατικοί φορείς δεν διαθέτουν ολοκληρωμένα, αναλυτικά και συστηματικά δεδομένα για όλα τα αδικήματα έμφυλης βίας, παρεμποδίζοντας τη χάραξη πιο αποφασιστικών πολιτικών και πραγματικής αξιολόγησης του προβλήματος. Παρατήρησε επίσης την έλλειψη συνεργασίας και συντονισμού μεταξύ των υπηρεσιών με τη θέσπιση, έως τώρα, μόνο αποσπασματικών πρωτοβουλιών.
Ανέδειξε πως πρέπει να δοθούν περισσότεροι οικονομικοί πόροι για τη δημιουργία καταφυγίων και εξειδικευμένων υπηρεσιών για επιζώντες βίας, ιδιαίτερα στην επαρχία.
Επιπρόσθετα, διαπίστωσε πως υπάρχει ακόμα ελλιπής αναφορά περιστατικών βίας αφενός λόγω της εδραίωσης προκαταλήψεων και στερεοτυπικών συμπεριφορών που υποβιβάζουν τη βαρύτητα αυτών και αφετέρου λόγω της δυσπιστίας των θυμάτων προς το δικαστικό σύστημα. Σημαντικό πρόβλημα αποτελούν και οι περιορισμένες εκστρατείες ευαισθητοποίησης και οι εκπαιδευτικές προσπάθειες για την έμφυλη βία, διαιωνίζοντας κοινωνικά και πολιτιστικά μοτίβα συμπεριφορών που ανέχονται τη βία.
Εν προκειμένω, η Επιτροπή έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην ανεπαρκή εκπαίδευση των επαγγελματιών. Για την ορθή εφαρμογή της Σύμβασης της Κων/πολης, η κατάρτιση, μέσω εκπαιδευτικών προγραμμάτων, δικαστών και εισαγγελέων, αστυνομικών και υγειονομικών υπαλλήλων
Σελ. 17
με τα απαραίτητα εφόδια αποτελεί ύψιστη προϋπόθεση για την αποτελεσματική αντιμετώπιση του προβλήματος. Για την ενίσχυση της γνώσης και ενσυναίσθησης των διαφόρων επαγγελματικών ομάδων, η συμβολή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών αποτελεί καθοριστικό παράγοντα σύμφωνα με την Έκθεση Αξιολόγησης.
Με σκοπό την υλοποίηση του παραπάνω στόχου, μια από τις σημαντικότερες δράσεις της Safe Society αποτελεί το διεπιστημονικό πρόγραμμα με την ονομασία “Safe in Law”. Το πρόγραμμα Safe in Law είναι η πρώτη ολοκληρωμένη και ολιστική εκπαίδευση δικηγόρων σε θέματα βίας στην Ελλάδα και αποσκοπεί στην ενημέρωση, πληροφόρηση και επιμόρφωση του δικηγορικού σώματος σε πανελλήνιο επίπεδο σχετικά με το νομικό πλαίσιο αδικημάτων έμφυλης βίας.
Πρόκειται για έναν κύκλο σεμιναρίων που εκτείνεται σε διάστημα μερικών εβδομάδων. Οι περισσότερες εισηγήσεις είναι αμιγώς νομικού περιεχομένου. Συγκεκριμένα, έμφαση δίδεται στο Ποινικό Δίκαιο και την Ποινική Δικονομία (π.χ. ενδοοικογενειακή βία, βιασμός, ποινική διαμεσολάβηση, δικαιώματα του παθόντος κ.α.). Καθώς η ενδοοικογενειακή βία εκτείνεται πέραν του πεδίου του ποινικού δικαίου, εισηγήσεις πραγματοποιούνται επίσης από τη σκοπιά του Αστικού και Οικογενειακού Δικαίου και της Πολιτικής Δικονομίας (π.χ. διαζύγιο, επιπτώσεις στη γονική μέριμνα των τέκνων, ασφαλιστικά μέτρα).
Επειδή ο στόχος του προγράμματος είναι να προσδώσει έναν ολιστικό χαρακτήρα γύρω από τα ζητήματα έμφυλης βίας, πραγματοποιούνται εισηγήσεις ψυχολογίας οι οποίες επικεντρώνονται στην ενημερωμένη ως προς το τραύμα νομική προσέγγιση για την εκπροσώπηση θυμάτων έμφυλης βίας (trauma-informed lawyering). Με τον τρόπο αυτό, οι συμμετέχοντες αποκτούν επιπρόσθετες κοινωνικές και επικοινωνιακές δεξιότητες ώστε να μπορούν να διαχειρίζονται τέτοιες υποθέσεις με μεγαλύτερη ενσυναίσθηση και αποτελεσματικότητα.
Παράλληλα, με τη μορφή προσκεκλημένου ομιλητή, λαμβάνουν χώρα εισηγήσεις τόσο από κρατικούς φορείς (π.χ. τμήμα ενδοοικογενειακής βίας ΕΛΑΣ, Γ.Γ. Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων) όσο και από φορείς της κοινωνίας των πολιτών, οι οποίοι έχουν την ευκαιρία να επικοινωνήσουν τα έργα και τις πρωτοβουλίες που αναλαμβάνουν για την καταπολέμηση της έμφυλης βίας.
Το παρόν εγχειρίδιο λοιπόν αποτελεί μια συνέχεια της πρωτοβουλίας του προγράμματος Safe in Law, το οποίο έχει αναπτυχθεί, σχεδιαστεί και τεθεί σε εφαρμογή από την Safe Society. Σκοπός του εγχειρήματος αυτού είναι η χρησιμοποίησή του ως πρακτικού οδηγού από όλους τους δικηγόρους της χώρας που επιθυμούν να υπερασπιστούν και να εργαστούν με θύματα έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας. Γι’ αυτό υιοθετεί μια θυματοκεντρική και προστατευτική προσέγγιση με στόχο τη διαφύλαξη των δικαιωμάτων τους.
Ο χαρακτήρας του εγχειρήματος αυτού είναι ενισχυτικός του προγράμματος Safe in Law, προσφέροντας λύσεις για κάθε δικηγόρο σε νομικά και πρακτικά ζητήματα υποθέσεων έμφυλης βίας. Επειδή ωστόσο, δεν επιδιώκει την ανάλυση όλων των επιμέρους ζητημάτων, για περαιτέρω εμβάθυνση της κάθε θεματικής θα πρέπει να γίνεται αναδρομή στην προτεινόμενη βιβλιογραφία.
Σελ. 18
Ειδικότερα, στο πρώτο κεφάλαιο αναλύεται το ποινικό σκέλος της έμφυλης βίας. Συγκεκριμένα, αναφορά γίνεται στο υπερεθνικό νομοθετικό πλαίσιο το οποίο επηρεάζει το εθνικό ποινικό δίκαιο, βασιζόμενο κυρίως σε τρεις άξονες: την Σύμβαση της Κων/πολης, τη νομολογία του ΕΔΔΑ και τις Ευρωπαϊκές Οδηγίες. Έπειτα, η προσοχή εστιάζεται στις βασικότερες διατάξεις του ν. 3500/2006 και των μεταγενέστερων τροποποιήσεων για την αντιμετώπιση της ενδοοικογενειακής βίας μεταξύ μελών της οικογένειας ή προσώπων σε στενή κοινωνική και προσωπική σχέση. Στο πλαίσιο αυτό, προβλέπονται αυστηρότερες ποινές ή μέτρα για την προστασία των θυμάτων, ειδικά σε περιπτώσεις συνεχούς βίας ή ευάλωτων ατόμων.
Επιπλέον, έμφαση δίδεται στο αδίκημα του βιασμού. Αναδεικνύεται η σημασία της συναίνεσης, η οποία θα πρέπει να είναι ελεύθερη και αναγνωρίσιμη. Οι διατάξεις προσανατολίζονται στην προστασία όλων των ατόμων και κυρίως όσων είναι ανίκανα να αντισταθούν, ενώ υπάρχει ιδιαίτερη απαξία για τις διακεκριμένες μορφές. Στο τέλος, περιγράφονται τα βασικά δικονομικά δικαιώματα του παθόντος σε όλα τα στάδια της ποινικής διαδικασίας. Αυτά ενισχύουν τη θέση του παθόντος και συμβάλλουν στην αποτελεσματική απονομή δικαιοσύνης.
Η ενδοοικογενειακή βία, πέρα από τις ποινικές της προεκτάσεις, επηρεάζει ουσιαστικά τις αστικές και οικογενειακές σχέσεις, με ευρύ φάσμα επιπτώσεων. Το δεύτερο κεφάλαιο εξετάζει τις αστικές διατάξεις του ν. 3500/2006 και ειδικότερα τους τρόπους που το αστικό και οικογενειακό δίκαιο προστατεύει τα θύματα, ιδίως τα ανήλικα, καθώς και την αντιμετώπιση των συνεπειών, τόσο μέσω αποζημιώσεων όσο και μέσω ρυθμίσεων που αφορούν τον γάμο, τη διατροφή, τη γονική μέριμνα και την επιμέλεια. Η βία, ως τεκμήριο ισχυρού κλονισμού, μπορεί να οδηγήσει σε διάσταση ή διαζύγιο, να αποκλείσει το δικαίωμα διατροφής ή να επηρεάσει τη χρήση της οικογενειακής στέγης, καθώς και τον τρόπο άσκησης της γονικής μέριμνας των ανήλικων τέκνων και να οδηγήσει στην επιβολή περιορισμών στην επικοινωνία, ακόμα και στον αποκλεισμό της.
Ιδιαίτερη έμφαση επίσης δίδεται στο συμφέρον του παιδιού, ενώ σε περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας, ενεργοποιούνται οι προϋποθέσεις προσφυγής στη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων με σκοπό την ταχύτερη και αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση τέτοιων φαινομένων. Συνολικά, το δίκαιο προσπαθεί να προσφέρει ουσιαστική προστασία και αποκατάσταση των οικογενειακών ισορροπιών, όταν αυτές πλήττονται από περιστατικά βίας.
Επιπρόσθετα, είναι από τις σπάνιες φορές που σε ένα νομικό σύγγραμμα η νομική επιστήμη συναντά την επιστήμη της ψυχολογίας. Ειδικότερα, στο τρίτο κεφάλαιο παρουσιάζεται η τραυματο-ενημερωμένη νομική πρακτική. Αποτελεί μια προσέγγιση που βοηθά τους δικηγόρους να κατανοήσουν σε βάθος τον ψυχικό και κοινωνικό αντίκτυπο του τραύματος στα θύματα έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας. Πολλές φορές η εμπειρία του τραύματος επηρεάζει τη μνήμη, την εμπιστοσύνη, τη λειτουργικότητα και τη δυνατότητα συνεργασίας με τον δικηγόρο. Στόχος της παραπάνω πρακτικής είναι μια πιο ανθρώπινη και αποτελεσματική νομική εκπροσώπηση, που αποφεύγει τον επανατραυματισμό και ενισχύει την εμπιστοσύνη στη δικαιοσύνη.
Παράλληλα, και οι ίδιοι οι δικηγόροι που υπερασπίζονται τέτοιες υποθέσεις αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο δευτερογενούς τραύματος, λόγω της επαναλαμβανόμενης έκθεσής τους σε αφηγήσεις βίας. Εύλογα λοιπόν, η συνεχής επιμόρφωση των νομικών επαγγελματιών αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την απόκτηση διάφορων δεξιοτήτων κατά τον χειρισμό των πα-
Σελ. 19
ραπάνω υποθέσεων. Συνεπώς, η γνώση για το τραύμα δεν είναι απλώς μια ψυχολογική λεπτομέρεια, αλλά καθοριστικός παράγοντας για την απονομή ουσιαστικής δικαιοσύνης.
Εν κατακλείδι, διαπιστώνεται πως η βία και οι έμφυλες ανισότητες είναι βαθιά ριζωμένες στην ελληνική πραγματικότητα. Η εφαρμογή θεσμικών και νομοθετικών πολιτικών βαίνει προς τη σωστή κατεύθυνση ώστε οι κοινωνικές και δη οι οικογενειακές σχέσεις να διέπονται από αλληλοσεβασμό και ισότητα, και όχι από το αίσθημα του φόβου και της κυριαρχίας. Κάθε σύνθετο πρόβλημα, ωστόσο, απαιτεί μια ολιστική προσέγγιση για την επίλυση του. Είναι επομένως ευθύνη της Πολιτείας να προβεί σε πολυ-τομεακές παρεμβάσεις. Η εγκαθίδρυση θεσμικών δομών που επιτρέπουν τη συνεργασία και τον συντονισμό μεταξύ των υπηρεσιών, καθώς και η σύναψη συνεργειών με φορείς της κοινωνίας των πολιτών και επαγγελματιών μπορούν να συμβάλλουν στην πληροφόρηση και ευαισθητοποίηση του κοινού και κατ’ επέκταση στην πάταξη του φαινομένου, ή έστω στην ελαχιστοποίηση του. Στην προσπάθεια αυτή, οι δικηγόροι, ως συλλειτουργοί της δικαιοσύνης, κατέχουν τη γνώση και όλα τα απαραίτητα εργαλεία για τη διαμόρφωση μιας ασφαλούς κοινωνίας.
Σελ. 21
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ
Έμφυλη βία και Ποινικό Δίκαιο
Χαρά Χιόνη-Χότουμαν
ΔΝ, Μεταδιδακτορική Ερευνήτρια στη Νομική Σχολή του ΑΠΘ, Δικηγόρος
Ι. Εισαγωγή
Το ποινικό δίκαιο διαθέτει ένα αρκετά πλήρες οπλοστάσιο για την αντιμετώπιση της έμφυλης βίας. Τόσο οι διατάξεις του Ποινικού Κώδικα όσο και οι προβλέψεις του ν. 3500/2006 που αφορά στην ενδοοικογενειακή βία συνθέτουν ένα προστατευτικό πλαίσιο για τα θύματα τέτοιων πράξεων επιφυλάσσοντας παράλληλα αυστηρή τιμώρηση για τους δράστες.
Λόγω της ευρύτητας των ρυθμίσεων, μια εξαντλητική ανάλυσή τους θα υπερέβαινε τα όρια του παρόντος. Στόχος αυτού του μέρους είναι να παρουσιαστούν με συνεκτικό τρόπο οι ρυθμίσεις και τα βασικά ζητήματα που ανακύπτουν στο πλαίσιο του ν. 3500/2006 για την ενδοοικογενειακή βία, όπως ισχύει μετά τις τροποποιήσεις του ν. 5172/2025, καθώς και του άρθρου 336 ΠΚ για το αδίκημα του βιασμού. Η εξέταση που ακολουθεί επικεντρώνεται κυρίως στα ενήλικα θύματα. Ειδικά για τον βιασμό, αδίκημα με πολλές προεκτάσεις και δογματικά ζητήματα, επιλέγεται η ανάδειξη των βασικών θεωρητικών και, κυρίως, πρακτικών ερωτημάτων που ανακύπτουν. Ακόμη, αναφορά γίνεται στο υπερεθνικό νομοθετικό πλαίσιο αλλά και σε δικονομικές ρυθμίσεις που έχουν ιδιαίτερη σημασία για την πρακτική αξιοποίηση των διατάξεων. Το περιεχόμενο δεν έχει τον χαρακτήρα ακαδημαϊκής εργασίας ούτε αποσκοπεί σε διεξοδική ανάλυση. Έχει διαμορφωθεί κατάλληλα, ώστε να είναι προσιτό και εστιασμένο στην εξοικείωση με τις ρυθμίσεις, τα αναφυόμενα ζητήματα και κυρίως την πρακτική εφαρμοσιμότητα των διατάξεων.
ΙΙ. Υπερεθνικό νομοθετικό πλαίσιο
Σημαντική παράμετρο για την κατανόηση πολλών επιλογών του εθνικού νομοθέτη αποτελεί η γνώση των υποχρεώσεων που απορρέουν από τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ), καθώς και τις ευρωπαϊκές Οδηγίες. Στα επόμενα παρατίθεται μια συνοπτική παρουσίαση των κυριότερων πτυχών του υπερεθνικού πλαισίου.
1. Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης
Η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης αποτελεί την πρώτη νομικά δεσμευτική συνθήκη για τη βία κατά των γυναικών. Υπογράφηκε από την Ελλάδα στις 11.05.2011 και κυρώθηκε με τον ν. 4531/2018. Σύμφωνα δε και με το άρθρο 1 του ν. 4531/2018, η Σύμβαση έχει την ισχύ που προβλέπει το άρθρο 28 § 1 του Συντάγματος, αποτελεί δηλαδή αναπόσπαστο μέρος του εσω-
Σελ. 22
τερικού δικαίου και υπερισχύει κάθε άλλης αντίθετης διάταξης νόμου. Η εφαρμογή της παρακολουθείται, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 66 της Σύμβασης, από ανεξάρτητο όργανο εμπειρογνωμόνων, την GREVIO. Η πρώτη έκθεση αξιολόγησης της Ελλάδας δημοσιεύθηκε στις 14 Νοεμβρίου 2023 και περιλαμβάνει σημαντικές παρατηρήσεις που αφορούν, μεταξύ άλλων, στο ποινικό δίκαιο, καθώς και σε πτυχές της ποινικής διαδικασίας.
Η Σύμβαση προβλέπει την ποινικοποίηση της ψυχολογικής βίας, του stalking, της σωματικής βίας, της σεξουαλικής βίας και του βιασμού, των καταναγκαστικών γάμων, του ακρωτηριασμού γυναικείων οργάνων, της καταναγκαστικής έκτρωσης και στείρωσης, καθώς και της σεξουαλικής παρενόχλησης. Ως προς την ποινή που θα πρέπει να επιβάλλεται για τα ανωτέρω εγκλήματα προβλέπεται στο άρθρο 45 μόνο ότι οι κυρώσεις θα πρέπει να είναι αποτελεσματικές, ανάλογες με τη σοβαρότητα του εγκλήματος και αποτρεπτικές, καταλείποντας έτσι στα κράτη σημαντικό περιθώριο εκτίμησης.
Βασικά άρθρα της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης
Άρθρο 3: Ορίζεται ότι η «ενδοοικογενειακή βία» περιλαμβάνει όλες τις πράξεις φυσικής, σεξουαλικής, ψυχολογικής ή οικονομικής βίας οι οποίες λαμβάνουν χώρα εντός της οικογένειας ή οικογενειακής μονάδας ή μεταξύ πρώην ή νυν συζύγων ή συντρόφων, ανεξάρτητα από το εάν ο δράστης μοιράζεται ή έχει μοιρασθεί την ίδια κατοικία με το θύμα. Περιλαμβάνονται, επομένως, και οι πρώην σύντροφοι, ανεξάρτητα από το κριτήριο της συνοίκησης.
Άρθρα 33 και 34: Στα άρθρα αυτά προβλέπεται η ποινικοποίηση της ψυχολογικής βίας και του stalking, το οποίο περιγράφεται ως εσκεμμένη συμπεριφορά η οποία κατατείνει στην επαναλαμβανόμενη απειλητική συμπεριφορά κατά άλλου προσώπου, προκαλώντας του φόβο για τον ίδιο ή την ασφάλεια του.
Άρθρο 36: Προβλέπεται η ποινικοποίηση διεισδυτικών και μη πράξεων σεξουαλικού χαρακτήρα στη βάση της απουσίας συναίνεσης. Η συναίνεση προβλέπεται ότι θα πρέπει να παρέχεται εκουσίως, ως αποτέλεσμα της ελεύθερης βούλησης του ατόμου η οποία αξιολογείται στο πλαίσιο των συνοδών περιστάσεων. Η πρόβλεψη αυτή στόχο έχει να λαμβάνεται υπόψη από τις αρμόδιες αρχές το πλαίσιο εκδήλωσης της συμπεριφοράς, καθώς και όλο το φάσμα των πιθανών αντιδράσεων των θυμάτων. Η τιμώρηση θα πρέπει να καταλαμβάνει και πράξεις που τελούνται εναντίον νυν ή πρώην συζύγων ή συντρόφων. Ακόμη, στο άρθρο 55 αναφέρεται ότι η σεξουαλική βία θα πρέπει να διώκεται αυτεπαγγέλτως.
2. Η νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου
Σύμφωνα με τη νομολογία του ΕΔΔΑ, τα συμβαλλόμενα κράτη δεν έχουν μόνο υποχρέωση αποχής από παραβιάσεις των δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ). Απαιτείται βάσει του άρθρου 1 ΕΣΔΑ, τα κράτη να ενεργήσουν σε ορισμένες περιπτώσεις, προκειμένου να εξασφαλιστεί η ισχύς των δικαιωμάτων, ακόμα και όταν οι προσβολές προέρχονται από ιδιώτη. Τα συμβαλλόμενα κράτη έχουν, δηλαδή, και ορισμένες θετικές υποχρεώσεις. Ειδικότερα, υποχρεούνται να θεσπίσουν αποτελεσματικές διατάξεις ποινικού δικαίου. Αυτές θα πρέπει μάλιστα να υποστηρίζονται από μηχανισμούς επιβολής του νόμου για την πρόληψη, την καταστολή και την επιβολή κυρώσεων σε περίπτωση παραβιάσεων. Ακόμη, θα πρέπει να προβαίνουν σε αποτελεσματική διερεύνηση
Σελ. 23
των καταγγελιών και διεξαγωγή εμπεριστατωμένης και αποτελεσματικής έρευνας, ικανής να οδηγήσει στον εντοπισμό και την τιμωρία των υπευθύνων. Τέλος, σε ορισμένες σαφώς καθορισμένες περιστάσεις, έχουν και υποχρέωση λήψης προληπτικών μέτρων προστασίας.
Συμπεριφορές όπως η ενδοοικογενειακή βία, η σεξουαλική βία και ο βιασμός, αλλά και η σωματική βία υπάγονται στο ρυθμιστικό πεδίο των άρθρων 3 και 8 ΕΣΔΑ. Στις περιπτώσεις αυτές ενεργοποιούνται οι ανωτέρω θετικές υποχρεώσεις των κρατών.
Βασικές αποφάσεις του ΕΔΔΑ
Ν.Τ. κατά Κύπρου, 03.07.2025
X κατά Κύπρου, 27.02.2025
M.Ș.D. κατά Ρουμανίας, 03.12.2024
Vieru κατά Μολδαβίας, 19.11.2024
Χ. κατά Ελλάδος, 13.02.2024
Luca κατά Μολδαβίας, 17.10.2023
M.S. κατά Ιταλίας, 07.07.2022
Volodina κατά Ρωσίας (2), 14.09.2021
Kurt κατά Αυστρίας, 15.06.2021
Υ κατά Βουλγαρίας, 20.02.2020
Buturuga κατά Ρουμανίας, 11.02.2020
3. Ευρωπαϊκές Οδηγίες
3.1. Οδηγία (ΕΕ) 2024/1385 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Μαΐου 2024, για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της εξ οικείων βίας
Η Οδηγία 2024/1385 στηρίζεται στα άρθρα 82 § 2 ΣΛΕΕ και 83 § 1 ΣΛΕΕ. Περιλαμβάνει διατάξεις που αφορούν σε διαδικαστικά ζητήματα αλλά και ρυθμίσεις που αφορούν στην ποινικοποίηση συμπεριφορών. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κινήθηκε στην κατεύθυνση της επέκτασης της λίστας του άρθρο 83 § 1 ΣΛΕΕ με την προσθήκη της έμφυλης βίας ως νέου τομέα εγκληματικότητας. Δεν επήλθε, ωστόσο, συμφωνία. Στο πεδίο του ουσιαστικού ποινικού δικαίου, επομένως, η Οδηγία περιλαμβάνει ρυθμίσεις που άπτονται των ρητά αναφερομένων στο άρθρο 83 § 1 ΣΛΕΕ τομέων εγκληματικότητας {ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων (αρ. 3), καταναγκαστικός γάμος (αρ. 4), μη συναινετική κοινοχρησία υλικού προσωπικής φύσης ή παραποιημένου υλικού (αρ. 5), παρενοχλητική κυβερνοπαρακολούθηση (αρ. 6), κυβερνοπαρακολούθηση (αρ. 7), κυβερνοϋποκίνιση βίας ή μίσους (αρ.8)}. Κατ’ αποτέλεσμα, ουσιαστικοί κανόνες για την ενδοοικογενειακή βία απουσιάζουν. Ακόμη, το άρθρο 5 της πρότασης Οδηγίας το οποίο αφορούσε στο έγκλημα του βιασμού δεν συμπεριλήφθηκε εν τέλει στην υπό εξέταση Οδηγία.
Στο πεδίο των ρυθμίσεων που επηρεάζουν την ποινική διαδικασία, αξίζει να αναφερθεί το άρθρο 14 το οποίο αφορά στον τρόπο υποβολής καταγγελιών στις αρμόδιες αρχές από τα θύ-
Σελ. 24
ματα έμφυλης βίας. Ειδικότερα, προβλέπεται ότι ειδικά στις περιπτώσεις κυβερνοεγκλημάτων (άρθρα 5-8 της Οδηγίας) θα πρέπει να παρέχεται η δυνατότητα αναφοράς στις αρχές μέσω διαδικτύου, καθώς και η δυνατότητα αποστολής σχετικών αποδεικτικών στοιχείων με τον ίδιο τρόπο.
Η Ελλάδα ενσωμάτωσε την Οδηγία 2024/1385 με τον ν. 5172/2025.
3.2. Οδηγία 2012/29/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2012, για τη θέσπιση των ελάχιστων προτύπων σχετικά με τα δικαιώματα, την υποστήριξη και την προστασία θυμάτων της εγκληματικότητας και για την αντικατάσταση της απόφασης-πλαισίου 2001/220/ΔΕΥ του Συμβουλίου
Στην Οδηγία αυτή, που στηρίζεται στο άρθρο 82 § 2 ΣΛΕΕ, προσεγγίζονται ολιστικά οι ανάγκες των θυμάτων εγκληματικών πράξεων. Ειδικότερα, περιλαμβάνονται ρυθμίσεις που αφορούν στην ανάγκη αναγνώρισης και κατάλληλης μεταχείρισης, την προστασία, τη στήριξη, την πρόσβαση στη δικαιοσύνη καθώς και την αποζημίωση και αποκατάσταση. Ενσωματώθηκε στην ελληνική έννομη τάξη με τον ν. 4478/2017, ο οποίος περιλαμβάνει σημαντικές ρυθμίσεις που συμπληρώνουν τα δικαιώματα που προβλέπονται στον ΚΠΔ. Η παροχή μάλιστα αρκετών από αυτών δεν εξαρτάται από τη δήλωση παράστασης προς υποστήριξη της κατηγορίας, την ιδιότητα, δηλαδή, του διαδίκου. Ιδιαίτερη πρακτική αξία, ειδικά κατά την προδικασία, έχουν τα άρθρα 56-59 του ν. 4478/2017.
3.3. Πρόταση Οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί τροποποίησης της Οδηγίας 2012/29/ΕΕ για τη θέσπιση ελάχιστων προτύπων σχετικά με τα δικαιώματα, την υποστήριξη και την προστασία θυμάτων της εγκληματικότητας και για την αντικατάσταση της απόφασης-πλαισίου 2001/220/ΔΕΥ του Συμβουλίου (COM(2023) 424 final)
Με στόχο την ενίσχυση της πρακτικής εφαρμοσιμότητας των δικαιωμάτων των θυμάτων υπάρχει νέα Πρόταση Οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου που αφορά στην τροποποίηση της Οδηγίας 2012/29/ΕΕ. Στο πλαίσιό της εισάγεται, μεταξύ άλλων, η υποβολή καταγγελιών αξιόποινων πράξεων και η αποστολή αποδεικτικών στοιχείων μέσω διαδικτύου για όλες τις αξιόποινες πράξεις. Ακόμη, εισάγεται ρύθμιση σχετικά με την παροχή συναισθηματικής υποστήριξης, αλλά και πληροφοριών στους χώρους του δικαστηρίου (άρθρο 10α). Πρόκειται για μια ρύθμιση που αποσκοπεί στην αντιμετώπιση των αναγκών των θυμάτων που προσέρχονται στους χώρους του δικαστηρίου για να καταθέσουν ή να παρακολουθήσουν τη διαδικασία και στην ενίσχυση της ενεργού συμμετοχής τους.
Με το άρθρο 10β της Πρότασης προβλέπεται η θέσπιση δικαιώματος επανεξέτασης με στόχο την ενίσχυση της παροχής των δικαιωμάτων που προβλέπονται στην Οδηγία 2012/29, και ιδίως του δικαιώματος διερμηνείας. Ενισχύεται ακόμη η υιοθέτηση μέτρων προστασίας κατά τη διάρκεια της δίκης, εφόσον απαιτείται. Τέλος, η Πρόταση Οδηγίας επιχειρεί να διευκολύνει τη λήψη αποζημίωσης από τα θύματα προβλέποντας ότι σχετική απόφαση μπορεί να ληφθεί στο πλαίσιο της ποινικής διαδικασίας. Τα κράτη μέλη καλούνται δε να καταβάλουν στο θύμα την αποζημίωση που επιδικάζεται. Μετέπειτα υποκαθίστανται στο δικαίωμα του θύματος έναντι του δράστη για το ποσό της αποζημίωσης.
