ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΣΥΝΤΑΞΙΟΔΟΤΙΚΟΥ ΠΛΑΝΟΥ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Τι είναι το “συνταξιοδοτικό” πλάνο” (pension guide) και σε τι αποσκοπεί η κατάρτισή του 1

Ποιο θεωρείται και εν τέλει αποδεικνύεται ως το πλέον κατάλληλο χρονικό σημείο για την κατάρτισή του 9

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

Η μεθοδολογία κατάρτισης του συνταξιοδοτικού πλάνου

ΠΡΩΤΟ ΒΗΜΑ

Σταχυολόγηση προσωπικών και ασφαλιστικών δεδομένων/χαρακτηριστικών

1. Εξαντλητική καταγραφή του προσωπικού status του ασφαλισμένου και υποψήφιου συνταξιούχου 19

2. Αναλυτική αποτύπωση του συνολικώς διανυθέντος ασφαλιστικού βίου ανά χρονικές περιόδους και ημεδαπούς ή αλλοδαπούς ασφαλιστικούς φορείς (παράλληλη-διαδοχική ασφάλιση) 23

3. Εντοπισμός των εξαγορασθέντων ή των εν δυνάμει προς εξαγορά πλασματικών χρόνων, καθώς και τυχόν άλλων αναγνωρίσεων χρόνου 31

ΔΕΥΤΕΡΟ ΒΗΜΑ

Εμπεριστατωμένη παράθεση όλων των κύριων και εναλλακτικών προοπτικών θεμελίωσης συνταξιοδοτικού δικαιώματος

1. Ενδελεχής εντοπισμός όλης της σχετικής κοινωνικοασφαλιστικής νομοθεσίας που άπτεται της υπό κρίση συνταξιοδοτικής υπόθεσης 47

2. Εξαντλητική παράθεση όλων ανεξαιρέτως των δυνατοτήτων θεμελίωσης συνταξιοδοτικού δικαιώματος, με βάση τα ιδιαίτερα ασφαλιστικά χαρακτηριστικά και την κείμενη νομοθεσία 52

3. Η περίπτωση της θεμελίωσης συνταξιοδοτικού δικαιώματος, με προσμέτρηση αλλοδαπού χρόνου 56

4. Αναλυτικά παραδείγματα παράθεσης προοπτικών θεμελίωσης συνταξιοδοτικού δικαιώματος 68

ΤΡΙΤΟ ΒΗΜΑ

Εκτιμώμενος υπολογισμός παροχών (κύρια-επικουρική-εφάπαξ), σε συνάρτηση με τα διανυθέντα έτη ασφάλισης

1. Ποσοτικοποίηση και επικαιροποίηση των συντάξιμων μισθολογικών αποδοχών ή του όγκου των συσσωρευθεισών εισφορών σε κρίσιμες για τον υπολογισμό ασφαλιστικές χρονικές περιόδους 85

2. Συσχέτιση του συνολικώς διανυθέντος ασφαλιστικού βίου με τους αντίστοιχους ισχύοντες εκ του νόμου συντελεστές αναπλήρωσης συντάξεων–αποτύπωση τυχόν επιπρόσθετων συντελεστών αναπλήρωσης 96

3. Αναλυτικά παραδείγματα εκτιμώμενου υπολογισμού κύριων-επικουρικών και εφάπαξ συνταξιοδοτικών παροχών 99

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ

Κατευθυντήριες οδηγίες εντός του συνταξιοδοτικού πλάνου για τη χάραξη της πλέον συμφέρουσας συνταξιοδότησης

ΤΕΤΑΡΤΟ ΒΗΜΑ

Παρεμβατική νομική συμβουλευτική για τη βελτίωση ή διόρθωση συνταξιοδοτικών όρων

1. Διαμόρφωση Μ.Ο συντάξιμων αποδοχών από 01/2002 έως και το έτος συνταξιοδότησης και ο ρόλος του μισθωτού στη διάπλαση της μελλοντικής συνταξιοδοτικής του παροχής (απαθής θεατής ή ενεργός συμμέτοχος;) 135

2. Ετήσια επιλογή ασφαλιστικής κατηγορίας για τον ελ. επαγγ./αυτοαπασχολούμενο (τυχαία, τολμηρή ή στοχευμένη και βάσει ποίων κριτηρίων;) 140

3. Συνδυαστική εφαρμογή διαδοχικής και παράλληλης ασφάλισης μισθωτών και ελ. Επαγ./αυτοαπασχολουμένων -(πλεονεκτήματα, μειονεκτήματα, παγίδες και ευκαιρίες στη διαμόρφωση του ύψους της μελλοντικής σύνταξης) 143

4. Eπιλογή του ορθού χρονικού σημείου για την υποβολή της αίτησης συνταξιοδότησης, κατόπιν στάθμισης οικονομικών δεικτών (δείκτης τιμών καταναλωτή, δείκτης μεταβολής μισθού, πληθωρισμός κλπ) 147

5. Διαμόρφωση του ποσού της προσαύξησης για την απασχόληση, μετά τη συνταξιοδότηση 158

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Συμπεράσματα-Προτάσεις 167

ΣΧΕΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 181

ΑΛΦΑΒΗΤΙΚΟ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ 187

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Τι είναι το “συνταξιοδοτικό” πλάνο” (pension guide) και σε τι αποσκοπεί η κατάρτισή του

Αν επιχειρούσε κάποιος να δώσει έναν επίσημο ορισμό για το τι συνιστά ένα “συνταξιοδοτικό πλάνο”, θα κατέτεινε πως αφορά στη διαμόρφωση ενός συνταξιοδοτικού “χάρτη”, ενός “οδηγού-πυξίδας”, ο οποίος, αφού καταγράψει αναλυτικώς όλα τα προσωπικά χαρακτηριστικά/δεδομένα, αλλά και τις ιδιαιτερότητες του προσωπικού status του ασφαλισμένου και αποτυπώσει λεπτομερειακώς την (έως και το χρονικό σημείο της κατάρτισης του πλάνου) διανυθείσα ασφαλιστική διαδρομή του σε έναν ή περισσότερους ασφαλιστικούς φορείς, αφενός μεν παραθέτει τις εκ του νόμου ισχύουσες (πάντοτε κατά το χρονικό σημείο της κατάρτισης) εναλλακτικές προοπτικές άμεσης ή απώτερης θεμελίωσης συνταξιοδοτικού δικαιώματος και τον αντίστοιχο, κατά υψηλή προσέγγιση, εκτιμώμενο υπολογισμό παροχών, αφετέρου δε προβαίνει στο σχεδιασμό στρατηγικών προτάσεων, είτε για να καταστεί νομικώς εφικτή η θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος, είτε να καταστεί η έξοδος στη σύνταξη η πλέον προσοδοφόρα και συμφέρουσα επιλογή, υπό τους καλύτερους δυνατούς όρους.

Η κατάρτιση του “συνταξιοδοτικού πλάνου” αποσκοπεί κατεξοχήν στο να καθορίσει επακριβώς τα βήματα για μια άρτια και ιδιαιτέρως επωφελή συνταξιοδότηση για τους ασφαλισμένους που επιθυμούν να ολοκληρώσουν τον εργασιακό τους βίο, με την επίτευξη των κάτωθι στόχων:

1. Ολική καταμέτρηση ενσήμων προγενέστερων φορέων ασφάλισης (επίσημη ανακεφαλαίωση χρόνου)

Η μεγάλη πλειοψηφία των υποψήφιων συνταξιούχων καλείται, λόγω του σύνθετου ασφαλιστικού του βίου, να κάνει χρήση όχι μόνο της διαδοχικής ασφάλισης για τη προσμέτρηση χρόνων σε περισσότερους του ενός ασφαλιστικούς φορείς, αλλά και της παράλληλης ασφάλισης. Καθοριστικό «κλειδί» για τη συντόμευση του χρόνου απονομής της σύνταξης είναι η έκδοση πριν την αίτηση συνταξιοδότησης βεβαιώσεων ανακεφαλαίωσης του συνολικού χρόνου ασφάλισης (ανακεφαλαίωση= πλήρης παράθεση του αριθμού ενσήμων ανά έτος, με υπόδειξη του τύπου τους και των κλάδων ασφάλισης).

Με τις βεβαιώσεις χρόνων ασφάλισης, πιστοποιείται ο χρόνος που έχουν διανύσει οι ασφαλισμένοι σε έναν ή σε περισσότερους ενταχθέντες φορείς στον e-ΕΦΚΑ φορείς και έτσι εξασφαλίζεται η ταχύτερη έκδοση της συνταξιοδοτικής απόφασης, η οποία, ένεκα και της καθιέρωσης της ‘fast track” διαδικασίας, το πιθανότερο είναι ότι δεν θα εμπεριέχει σφάλματα ως προς την ορθή αποτύπωση του χρόνου!

Τονίζεται ότι αρκετοί ασφαλισμένοι που έχουν χρόνο ασφάλισης σε συγχωνευθέντα Ταμεία στο πρώην ΙΚΑ (Μέταλλο, Τυπογράφων κ.λπ.) είναι σημαντικό να έχουν εκδώσει εκ των προτέρων τη σχετική πράξη αναγνώρισης του χρόνου και να μην περιμένουν τη διαδικασία ανακεφαλαίωσης, γιατί σε αυτήν την περίπτωση μπορεί να χρειαστεί αναμονή μέχρι και δύο έτη μέχρι την ολοκλήρωση.

2. Πλήρης επιβεβαίωση της συμπλήρωσης των προϋποθέσεων για τη θεμελίωση δικαιώματος σύνταξης

Ιδιαιτέρως σημαντικό είναι, κατά την στιγμή της υποβολής της αίτησης, να πληρούνται οι συνδυαστικές προϋποθέσεις – χρόνος ασφάλισης και όριο ηλικίας – για να μην απορριφθεί η αίτηση. Σημειώνεται πως παγίως περίπου το 10-15% των αιτήσεων συνταξιοδότησης απορρίπτεται, λόγω ανεπαρκούς ελέγχου από την πλευρά του ασφαλισμένου της ακέραιας συμπλήρωσης των προβλεπόμενων εκ του νόμου προϋποθέσεων.

Ειδικότερα, οι ασφαλισμένοι προτού αποφασίσουν την υποβολή συνταξιοδοτικού αιτήματος, θα πρέπει να ελέγξουν ενδελεχώς και σε βάθος σε πρώτη φάση, εάν πράγματι ανήκουν στις κατηγορίες των ασφαλισμένων που δεν θίγονται από τις ηλικιακές αυξήσεις που επέφερε ο Ν. 4336/2015, δηλαδή να υπάγονται αποδεδειγμένως στην κατηγορία των ασφαλισμένων που συνταξιοδοτούνται με τα παλαιά όρια ηλικίας. Εάν πάλι ανήκουν στις κατηγορίες που υπόκεινται σε αυξήσεις στα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης και πρέπει να υπαχθούν σε μεταβατικές κατηγορίες, πρέπει να έχουν πλήρως οριοθετήσει τον προσδιορισμό του νέου (μεταβατικού) ορίου ηλικίας, καθώς η υποβολή του αιτήματος συνταξιοδότησης θα πρέπει να λάβει χώρα στο ακριβές χρονικό σημείο της συμπλήρωσης του νέου ηλικιακού ορίου.

Σε δεύτερη φάση, o έλεγχος θα πρέπει εν πολλοίς να εστιάσει στη συνολική συγκομιδή του διανυθέντος ασφαλιστικού χρόνου, ο οποίος μπορεί να είναι συγκεντρωμένος σε έναν μόνο ασφαλιστικό φορέα ή -το πιο σύνηθες στην ελληνική ασφαλιστική κοινότητα- κατεσπαρμένος σε περισσότερους του ενός ασφαλιστικούς φορείς. Εδώ υπεισέρχεται το μείζον ζήτημα της αξιολόγησης της δυνατότητας και της συμβατότητας εφαρμογής των διατάξεων της παράλληλης και

της διαδοχικής ασφάλισης, καθώς και η διερεύνηση του εάν και πώς συμπλέκονται μεταξύ τους οι ως άνω κανόνες στην υπό κρίση μελέτη της συνταξιοδοτικής περίπτωσης.

Ακόμη πιο ουσιώδες δε καθίσταται και αναδεικνύεται το ζήτημα της διαπίστωσης ότι ολόκληρος ο ασφαλιστικός χρόνος είναι αναζητήσιμος και διασώζεται με την επίδειξη των κατάλληλων αποδεικτικών εγγράφων κατά το χρόνο υποβολής του συνταξιοδοτικού αιτήματος (βλ. πρωτότυπες ασφαλιστικές καρτέλες, ασφαλιστικά βιβλιάρια, βεβαιώσεις χρόνων ασφάλισης, εκδοθείσες από ασφαλιστικούς φορείς κλπ.). Σε περίπτωση που καταδειχθεί από την επεξεργασία του ασφαλιστικού υλικού η ανεπάρκεια ή η πρόδηλη έλλειψη αποδεικτικών εγγράφων, θα πρέπει πάραυτα να δοθεί το έναυσμα και η ορθή κατευθυντήρια οδηγία στον ασφαλισμένο να προβεί άμεσα σε διαδικασίες αναζήτησης και εύρεσης (π.χ υποβολή ΥΔΑΑΒ στο Υποκατάστημα e-ΕΦΚΑ του τόπου κατοικίας του).

3. Έλεγχος χρήσης και δυνατότητας αναγνώρισης/εξαγοράς πλασματικών ετών

Η μεγάλη πλειοψηφία των υποψήφιων συνταξιούχων κάνει χρήση πλασματικών ετών (στρατός, σπουδές, τέκνα, κενά διαστήματα ασφάλισης κλπ.) για να συνταξιοδοτηθεί νωρίτερα από τα σημερινά γενικά όρια ηλικίας (62, 67). Σε κάποιες περιπτώσεις, είναι γεγονός ότι η αναγκαιότητα αυτή έχει καταστεί παντελώς ασύμφορη οικονομικά. Ωστόσο, σε πολλές άλλες περιπτώσεις, η αναγνώριση πλασματικών ετών ασφάλισης οδηγεί νομοθετικώς σε συνταξιοδότηση σε χαμηλότερα των 67 ηλικιακά όρια.

Για το λόγο αυτό, επιβάλλεται οι υποψήφιοι συνταξιούχοι να εξετάσουν και να ελέγξουν ενδελεχώς την δυνατότητα αναγνώρισης πλασματικών ετών, καθώς η δυνατότητα αυτή μπορεί να τους οδηγήσει πολλά χρόνια νωρίτερα στη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος. Θα πρέπει όμως, σε κάθε περίπτωση, να συγκρίνουν το κόστος-όφελος της εξαγοράς πλασματικών ετών (στο επίπεδο της πραγματικής προσαύξησης της σύνταξής τους) με το χρόνο απόσβεσής της, καθώς, μετά την έκδοση του Ν. 4387/2016 (Νόμου Κατρούγκαλου) και των παρεπόμενων νόμων, η αλήθεια είναι πως έχει αυξηθεί αρκετά.

4. Έγκαιρη και επαρκής γνώση των μεταβολών του τρόπου υπολογισμού του ποσού της σύνταξης

Είναι αναμφισβήτητο ότι η σημαντικότερη πληροφορία που πρέπει οπωσδήποτε να έχει εξασφαλίσει ο υποψήφιος συνταξιούχος, προκειμένου να αποφασίσει τη συνταξιοδότησή του ή την συνέχιση της εργασίας, σχετίζεται σε μεγάλο βαθ-

μό με το προσδοκώμενο ύψος του ποσού της κύριας και επικουρικής σύνταξης που θα λάβει. Ένεκα των πολύ τακτικών αλλαγών του υπολογισμού του ποσού της σύνταξης, απολύτως και καθοριστικά κρίσιμη είναι η εμπεριστατωμένη και έγκαιρη πληροφόρηση του υποψήφιου συνταξιούχου, σχετικά με τον τυχόν μεταβαλλόμενο τρόπο υπολογισμού του ποσού της σύνταξης, διότι αυτή η παράμετρος, όπως είναι κατανοητό, θα καθορίσει και τη μετέπειτα βιοποριστική του πορεία, εφόσον η σύνταξη συνιστά ισόβια παροχή και πρόσοδος.

Είναι γεγονός ότι, από την ημερομηνία έναρξης ισχύος του Ν. 4387/2016, δηλαδή από 12/5/2016 και μετά, η κύρια σύνταξη, λόγω γήρατος, αναπηρίας και θανάτου υπολογίζεται ως το άθροισμα δύο τμημάτων, της εθνικής και της ανταποδοτικής σύνταξης. Η νομοθετική κατάτμηση της σύνταξης σε επιμέρους “κομμάτια” δημιούργησε και εξακολουθεί να δημιουργεί ομολογουμένως μια έντονη πολυπλοκότητα/συνθετότητα, σε σχέση με το πώς αυτά τα επιμέρους τμήματα εν τέλει συντίθενται και αναπροσαρμόζονται, η οποία δικαιολογημένα προκάλεσε και συνεχίζει να δημιουργεί συγχύσεις, ανασφάλειες, αλλά και αγωνίες στους ασφαλισμένους, ιδίως όταν κληθούν να αξιολογήσουν εάν η επιλογή της συνταξιοδότησής τους θα αποδειχθεί και εν τέλει συμφέρουσα.

Το βέβαιο είναι πως οι υποψήφιοι συνταξιούχοι, προ πάσης ενέργειας ή αποφάσεως, αναφορικά με τα συνταξιοδοτικά τους ζητήματα, πρέπει να υπολογίσουν με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια τις συντάξιμες αποδοχές τους και ιδίως οι ελεύθεροι επαγγελματίες-αυτοαπασχολούμενοι να προβούν σε μια αυστηρή αποτίμηση του συνόλου των ασφαλιστικών εισφορών που έχουν αποδώσει, βάσει των ασφαλιστικών κατηγοριών που υπήχθησαν, κατά τη χρονική περίοδο από το 2002 έως και το χρονικό σημείο υποβολής της αιτήσεως.

5. Σχεδιασμός στρατηγικής θεμελίωσης συνταξιοδοτικού δικαιώματος και υπόδειξης τεχνικών διαμόρφωσης του τελικού συνταξιοδοτικού ποσού

Σε επίπεδο κατάρτισης ενός συνταξιοδοτικού πλάνου, δέον είναι να εισάγεται και να συμπεριλαμβάνεται ως φιλοσοφία το λεγόμενο “PENSION COACHING”, επιδιώκοντας να συνειδητοποιήσει εγκαίρως κάθε ασφαλιζόμενος στον e-ΕΦΚΑ, κατά κύριο λόγο, μισθωτός ή ελεύθερος επαγγελματίας/αυτοαπασχολούμενος ή αγρότης ότι το μελλοντικό τελικό ύψος της σύνταξης που θα αποτυπώνεται στη συνταξιοδοτική του απόφαση μπορεί να εξελιχθεί, να αναπροσαρμοσθεί και εν τέλει να κυμανθεί σε πολύ διαφορετικά επίπεδα, εάν εφεξής ληφθούν μέτρα και παρθούν εκ μέρους του πρωτοβουλίες, κατεξοχήν ως προς την επιλογή

ασφαλιστικών κατηγοριών ή ακόμη και ως προς το ύψος των μεικτών μισθολογικών αποδοχών.

Κομβικά ερωτήματα, με τα οποία θα πρέπει κάθε συνταξιοδοτικό πλάνο να έρθει “αντιμέτωπο” για να αποτελέσει έναν χρηστικό συμβουλευτικό οδηγό, αλλά και μια πολύτιμη συνταξιοδοτική “πυξίδα” στο εγγύς ή απώτερο μέλλον, είναι, κατά την ταπεινή μας γνώμη, τα ακόλουθα, αναλόγως της ιδιότητας που φέρει κάθε ασφαλισμένος:

· Μπορεί ο εργατοτεχνίτης/υπάλληλος που τελεί σε εξαρτημένη εργασία, με δικές του πρωτοβουλίες, δράσεις και επιλογές:

- να καθορίζει μόνος του τον Μ.Ο των συντάξιμων αποδοχών του;

- να διαμορφώνει μόνος του τους όρους εξαγοράς πλασματικών ετών;

- να προσδιορίζει μόνος του το κατάλληλο χρονικό σημείο υποβολής του αιτήματος συνταξιοδότησης;

- να προγραμματίζει, μετά τη συνταξιοδότησή του, τα κριτήρια απασχόλησής του για να επιφέρει περαιτέρω προσαύξηση της σύνταξής του;

· Αντιστοίχως, μπορεί ο ελεύθερος επαγγελματίας/αυτοαπασχολούμενος/αγρότης, με προσωπικές επιλογές και ενέργειες:

- να διαμοφώνει μόνος του το συνταξιοδοτικό του πλάνο;

- να επιλέγει, να μεταβάλλει και να αναθεωρεί τις ασφαλιστικές κατηγορίες, στις οποίες υπάγεται;

- να μεταπηδά ή να ασφαλίζεται παράλληλα σε μισθωτή εργασία, ώστε να ενισχύσει την απόδοση της σύνταξής του;

- να αποκτά εκείνος τον πλήρη έλεγχο του μετασυνταξιοδοτικού του βίου για λόγους προσαύξησης της συνταξιοδοτικής του παροχής;

6. Προεργασία για την ορθή και άρτια συμπλήρωση της ηλεκτρονικής φόρμας αίτησης συνταξιοδότησης (www.efka.gov.gr)

H ορθή και προσεκτική συμπλήρωση των κενών πεδίων στην ηλεκτρονική αίτηση συνταξιοδότησης θεωρείται κομβικής σημασίας ζήτημα, μετά την καθιέρωση της διαδικασίας έκδοσης των “fast track” συντάξεων.

Σημειώνεται ότι ο e-ΕΦΚΑ εκδίδει πράξη απονομής κύριας σύνταξης (ή απορρίπτει τη σχετική αίτηση αν δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις απονομής της), εντός προθεσμίας τριών μηνών. Στο διάστημα αυτό, δηλαδή, οι υπηρεσίες του ΕΦΚΑ

θα πρέπει να ελέγξουν το ασφαλιστικό ιστορικό του αιτούντος και να αποφασίσουν εάν δικαιούται συνταξιοδοτική παροχή και σε τι ύψος.

Μετά την πάροδο της προθεσμίας αυτής, οι πράξεις απονομής της σύνταξης εκδίδονται σύμφωνα με τα δεδομένα του ασφαλιστικού ιστορικού που είναι καταγεγραμμένα στο Πληροφοριακό Σύστημα «ΑΤΛΑΣ» (ή άλλα πληροφοριακά συστήματα που διαθέτει ο ΕΦΚΑ) και των δηλώσεων και στοιχείων που έχουν υποβάλει οι ασφαλισμένοι μαζί με την αίτησή τους για συνταξιοδότηση για να τεκμηριώσουν ότι έχουν περισσότερο ασφαλιστικό χρόνο από αυτόν που αναγνωρίζεται στο ηλεκτρονικό σύστημα.

Ο επιπλέον χρόνος μπορεί να θεμελιώνεται και με βεβαιώσεις πιστοποιημένων επαγγελματιών, επομένως μπορεί να υπάρχει συνδυασμός του ασφαλιστικού ιστορικού που βρίσκεται στο σύστημα «ΑΤΛΑΣ» (για τον ασφαλιστικό χρόνο που είναι καταγεγραμμένος εκεί) και της βεβαίωσης του πιστοποιημένου επαγγελματία για τον υπόλοιπο χρόνο. Τα στοιχεία που έχουν υποβληθεί δεν επαληθεύονται πριν από την έκδοση της πράξης απονομής σύνταξης, αλλά ελέγχονται εκ των υστέρων.

Αυτή είναι και η βασική φιλοσοφία της διαδικασίας ταχείας απονομής σύνταξης (fast track).

7. Ανάδειξη της αναγκαιότητας συνεργασίας/σύμπραξης με εξειδικευμένο επαγγελματία-επιστήμονα στο συνταξιοδοτικό πεδίο (και ιδίως με πιστοποιημένο επαγγελματία στον e-ΕΦΚΑ για την έκδοση συντάξεων)

Η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας έκρινε ότι η σύμπραξη πιστοποιημένων επαγγελματιών στη διαδικασία απονομής συνταξιοδοτικών παροχών από τον e-ΕΦΚΑ δεν αντίκειται στο Σύνταγμα (βλ. απόφαση ΣτΕ Ολ. 750/2023).

Με την ως άνω απόφαση, απορρίφθηκε αίτηση ακυρώσεως της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Συλλόγων Εργαζομένων ΙΚΑ ΕΤΑΜ (ΠΟΣΕ ΙΚΑ ΕΤΑΜ), της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Προσωπικού Οργανισμών Κοινωνικής Πολιτικής (ΠΟΠΟΚΠ) και ενός φυσικού προσώπου κατά απόφασης του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων. Με την απόφαση αυτή καθορίσθηκαν, μεταξύ άλλων, οι προϋποθέσεις, οι κανόνες και η διαδικασία για την πιστοποίηση επαγγελματιών, οι οποίοι, κατά τα οριζόμενα στις διατάξεις των άρθρων 255 και 257 του ν.

4798/2021, μπορούν να συμπράττουν στη διαδικασία απονομής συνταξιοδοτικών παροχών (κύριων και επικουρικών συντάξεων) από τον Ηλεκτρονικό Εθνικό Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης (e-ΕΦΚΑ).

Πιο συγκεκριμένα, το δικαστήριο έκρινε, μεταξύ άλλων, ότι οι διατάξεις των άρθρων 255 και 257 του ν. 4798/2021 δεν αντίκεινται στις διατάξεις των άρθρων 1 παρ. 3, 26 παρ. 2, 103 παρ. 1 και 22 παρ. 5, 93 παρ. 1, 94 παρ. 1, 95 παρ. 1 περ. α΄ και 5 καθώς και 4 παρ. 1 και 103 παρ. 4 του Συντάγματος. Τούτο δε ιδίως διότι:

(α) με τις ανωτέρω διατάξεις του ν. 4798/2021 και της προσβαλλόμενης υπουργικής απόφασης δεν μεταβάλλεται ο φορέας παροχής κοινωνικής ασφάλισης, δοθέντος ότι οι απονεμόμενες με το άρθρο 255 παρ. 1 περ. β΄ του ν. 4798/2021 στους πιστοποιημένους επαγγελματίες αρμοδιότητες ασκούνται εντός του e-ΕΦΚΑ, ο οποίος αποτελεί νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου,

(β) οι πιστοποιημένοι επαγγελματίες (δικηγόροι και λογιστές), οι οποίοι εγγράφονται σε τηρούμενο και εποπτευόμενο από τον e-ΕΦΚΑ μητρώο, κατόπιν επιτυχούς περάτωσης σεμιναρίου επιμόρφωσης και, ακολούθως, επιτυχούς συμμετοχής τους σε εξετάσεις επί θεματικών ενοτήτων που αντιστοιχούν στα σχέδια αποφάσεων και στις αποφάσεις που καλούνται να συντάξουν, διαθέτουν τα αναγκαία προσόντα και την κατάλληλη εξειδίκευση και εμπειρογνωμοσύνη για την άσκηση των ανωτέρω αρμοδιοτήτων τους, υπέχουν δε αυξημένη ευθύνη ακόμα και μετά την περάτωση του έργου τους,

(γ) η ανάθεση των εν λόγω αρμοδιοτήτων στους πιστοποιημένους επαγγελματίες, οι οποίες κατατείνουν στην έκδοση πράξεων απονομής σύνταξης του e-ΕΦΚΑ, και, επομένως, στη διασφάλιση στους συνταξιούχους παροχών που επιτρέπουν την αξιοπρεπή διαβίωσή τους, αποσκοπεί στην επιτάχυνση της απονομής συντάξεων και στην ενίσχυση του συστήματος απονομής συντάξεων του ανωτέρω Φορέα μέχρι την πλήρη ψηφιοποίησή του, έχει δηλαδή προσωρινό χαρακτήρα,

(δ) οι πράξεις απονομής σύνταξης, ως πράξεις του e-ΕΦΚΑ, υπόκεινται, καταρχήν, στις προβλεπόμενες κατά την κείμενη νομοθεσία διοικητικές (ενδικοφανείς) προσφυγές ενώπιον των αρμοδίων οργάνων, το αυτό δε ισχύει και ως προς τις προσυνταξιοδοτικές βεβαιώσεις,

(ε) προβλέπεται η διενέργεια αφενός υποχρεωτικού δειγματοληπτικού ελέγχου και αφετέρου ελέγχου κατά την κρίση της υπηρεσίας των πράξεων απονομής

σύνταξης, καθώς και η ανάκληση ή η μεταρρύθμισή τους, εφόσον διαπιστωθεί ότι οι βεβαιώσεις ή τα σχέδια αποφάσεων με βάση τα οποία χορηγήθηκε η σύνταξη είναι εσφαλμένα ή ελλιπή,

(στ) οι ασφαλισμένοι δεν στερούνται δικαστικής προστασίας, δεδομένου ότι οι πράξεις απονομής σύνταξης, όπως, άλλωστε, και οι πράξεις τυχόν ανάκλησης ή μεταρρύθμισής τους, υπόκεινται, ως ατομικές διοικητικές πράξεις, σε προσφυγή ουσίας ενώπιον των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων, απορριπτομένων των περί του αντιθέτου προβαλλόμενων ότι συνεπεία της ανεπίτρεπτης ανάθεσης αρμοδιότητας έκδοσης πράξεων απονομής σύνταξης σε ιδιώτες αλλοιώνεται η προβλεπόμενη στα άρθρα 93, 94 και 95 του Συντάγματος διάκριση των δικαιοδοσιών, εφόσον τα διοικητικά δικαστήρια ελέγχουν μόνο διοικητικές πράξεις και όχι πράξεις προερχόμενες από ιδιώτες. Εξάλλου, οι διατάξεις του ν. 4798/2021, οι οποίες ορίζουν ότι οι βεβαιώσεις και τα σχέδια που συντάσσουν οι πιστοποιημένοι επαγγελματίες καθώς και οι δυνάμενες να εκδοθούν από αυτούς συνταξιοδοτικές βεβαιώσεις παράγουν πλήρη απόδειξη ως προς τα στοιχεία που εμπεριέχονται σε αυτές, δεν αποκλείουν τον έλεγχο της ορθότητας των διοικητικών πράξεων που θα εκδοθούν με βάση τις ανωτέρω βεβαιώσεις και σχέδια τόσο από τη Διοίκηση όσο και από τα Δικαστήρια και

(ζ) η έκδοση πράξεων απονομής σύνταξης με τη σύμπραξη πιστοποιημένου επαγγελματία εναπόκειται, πάντως, στη διακριτική ευχέρεια του ασφαλισμένου.

Η συνεργασία με εξειδικευμένο επαγγελματία, κατά το χρονικό σημείο λήψης της απόφασης και, σε κάθε περίπτωση, προ της υποβολής της αίτησης συνταξιοδότησης, μπορεί να αποβεί καθοριστική, διότι η γνώμη που θα διατυπώσει ο εξειδικευμένος σύμβουλος ενδέχεται ακόμη και να αποτρέψει τον υποψήφιο συνταξιούχο από τη δρομολόγηση της συνταξιοδοτικής διαδικασίας, εάν κριθεί είτε ότι δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις συνταξιοδότησης, είτε κριθεί ότι πληρούνται μεν αλλά τα συνταξιοδοτικά αποτελέσματα (κυρίως το ύψος της σύνταξης) είναι πενιχρά και ασύμφορα!

Σε αυτή την περίπτωση, η αποτροπή του ασφαλισμένου από μια εσφαλμένη και ζημιογόνο κίνηση είναι σαφώς πολύ καλύτερη από μια συνταξιοδότηση που θα αποδειχθεί άγονη και επιβλαβής. Αν πάλι, οι προποθέσεις πληρούνται και τα αποτελέσματα δείχνουν ικανοποιητικά, ο σύμβουλος, με τις κατάλληλες γνώσεις, μπορεί να υποδείξει και εν τέλει να ωθήσει τον ασφαλισμένο να αξιοποιήσει και άλλες δυνατότητες που του παρέχει η νομοθεσία, οι οποίες μπορούν να του εξασφαλίσουν προσαυξήσεις στο συνταξιοδοτικό ποσό, οι οποίες δεν θα του ήταν συνειδητές!

Ωστόσο, η σημασία της συνεργασίας τείνει να λάβει ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις, στην περίπτωση της κατάρτισης συνταξιοδοτικού πλάνου για τον ασφαλισμένο που διερευνά εναλλακτικές περιπτώσεις και τρόπους θεμελίωσης συνταξιοδοτικού δικαιώματος και επιθυμεί από νωρίς να διαμορφώσει μόνος του τους όρους και τις ειδικότερες προυποθέσεις για να επιτύχει το καλύτερο δυνατό συνταξιοδοτικό αποτέλεσμα.

Ποιο θεωρείται και εν τέλει αποδεικνύεται ως το πλέον κατάλληλο χρονικό σημείο για την κατάρτισή του

Είναι εσφαλμένη η άποψη -κατά την ταπεινή μας γνώμη- ότι δεν πρέπει να θεωρείται ποτέ πολύ νωρίς ή πολύ αργά για να ξεκινήσει κάποιος να σχεδιάζει τη συνταξιοδότησή του. Η έγκαιρη προετοιμασία του ασφαλισμένου εκκινείται με την κατάρτιση του συνταξιοδοτικού πλάνου, το οποίο συνιστά και το “θεμέλιο-βάση” για τη στρατηγική διαμόρφωσης του πλέον συμφερότερου τρόπου συνταξιοδότησης.

Το άμεσο και έγκαιρο της ως άνω κατάρτισης υπαγορεύεται επιτακτικώς, κατά την ταπεινή μας γνώμη, από τους κάτωθι λόγους:

1. Δύο (2) μόλις έτη πριν την κατάθεση της αίτησης συνταξιοδότησης, σύμφωνα και με το άρθρο 257 του Ν. 4798/2021, οι ασφαλισμένοι όλων των πρώην Ταμείων δύνανται να υποβάλουν αίτηση για προσυνταξιοδοτική βεβαίωση (αυτή η πρόβλεψη κατεξοχήν ισχύει για το πρώην ΙΚΑ). Ο e-ΕΦΚΑ υποχρεούται να προβαίνει στην καταμέτρηση των ενσήμων και να χορηγεί την προσυνταξιοδοτική βεβαίωση, η οποία εξομοιώνεται με απόφαση και αποτελεί εκτελεστή πράξη της Διοίκησης. Γίνεται ευχερώς αντιληπτό ότι η άμεση κινητοποίηση του ασφαλισμένου με την ακέραια συμπλήρωση του 60ου ηλικιακού έτους, συνιστά πρόκριμα για την καλύτερη δυνατή διαχείριση των συνταξιοδοτικών θεμάτων του. Εν γένει το 60ο ηλικιακό έτος θα πρέπει, κατά κοινή ομολογία, να θεωρηθεί το απώτατο και ύστατο χρονικό σημείο για την έναρξη αφύπνισης και κινητοποίησης του υποψήφιου συνταξιούχου.

2. Κατά τη στιγμή της υποβολής της αίτησης συνταξιοδότησης, ο ασφαλισμένος πρέπει να σπεύσει, κατά τη νομοθεσία, να συγκεντρώσει και να καταθέσει στο αρμόδιο Υποκατάστημα τα απαραίτητα δικαιολογητικά εντός προθεσμίας 15 ημερών αυστηρώς. Αν παρέλθει άπρακτη η προθεσμία, με υπαιτιότητα του ασφαλισμένου, η αίτηση συνταξιοδότησης λόγω γήρατος απορρίπτεται, όπερ συνιστά πρόδηλη και πολλές φορές ανεπανόρθωτη ζημία για τα συμφέροντα

του ασφαλισμένου. Γίνεται απολύτως κατανοητό πως, επειδή de facto η λόγω συλλογή κάποιων εκ των δικαιολογητικών (π.χ βεβαιώσεις χρόνων, πρωτότυπες ασφαλιστικές καρτέλες ενσήμων πριν το 2002, λοιπά πιστοποιητικά κλπ.) απαιτεί ιδιαίτερο χρόνο και ουσιαστική προετοιμασία εκ μέρους του ασφαλισμένου πολύ πριν την έλευση της ημερομηνίας, εάν αυτή δεν λάβει χώρα κατά τρόπο μεθοδικό και συστηματικό, η κατάσταση δύναται να αποβεί ιδιαιτέρως ασφυκτική, ψυχοφθόρα και εν τέλει επιζήμια για τον ίδιο. Πολλώ δε μάλλον, αν εν γνώσει πολλές φορές του ασφαλισμένου, ο οποίος ουκ ολίγες φορές αδρανεί αδικαιολογήτως, ορισμένα εκ των δικαιολογητικών ήταν εξαρχής αντικειμενικώς ανέφικτο να συλλεγούν παραχρήμα (βλ. απωλεσθείσες καρτέλες ενσήμων, για τις οποίες ουδέποτε κατατέθηκε σχετική ΥΔΑΑΒ, με μέριμνα του ασφαλισμένου).

3. Σπουδαίο ρόλο ειδικά για τους ελεύθερους επαγγελματίες και αυτοαπασχολούμενους που έχουν χρόνο ασφάλισης αντιστοίχως σε ΟΑΕΕ και ΕΤΑΑ, είναι να έχουν διευθετήσει εγκαίρως (είτε με εφάπαξ εξόφληση, είτε με υπαγωγή σε ρύθμιση/διακανονισμό οφειλών) και, σε κάθε περίπτωση, πριν την υποβολή συνταξιοδοτικού αιτήματος, τις ληξιπρόσθεσμες οφειλές που έχουν καταλογισθεί στον φορέα. Η αναμενόμενη ή -το χειρότερο- αιφνιδιαστική και εν αγνοία του ασφαλισμένου εμφάνιση οφειλών, κατά το χρόνο υποβολής του αιτήματος συνταξιοδότησης οδηγεί στο οριστικό “πάγωμα” ή ακόμη και βίαιο τερματισμό της συνταξιοδοτικής διαδικασίας, εάν ο οφειλέτης ασφαλισμένος δεν δύναται -εντός ασφυκτικού χρονικού πλαισίου (2 μήνες από την κοινοποίηση της ενημέρωσης περί καταλογισμού οφειλών- να ανταποκριθεί στο υφιστάμενο νομοθετικό πλαίσιο περί διευθέτησης των οφειλών από τη σύνταξη.

Ειδικότερα, με την απόφαση υπ’ αριθμ. YA 32270/17.05.2024, παρασχέθηκαν διευκρινίσεις σχετικά με την συνταξιοδότηση με οφειλές έως 30.000€ από τον Ηλεκτρονικό Εθνικό Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης (e-ΕΦΚΑ) καθώς και τις διαδικασίες διασταύρωσης, ελέγχους, προϋποθέσεις και τεχνικές λεπτομέρειες για την εφαρμογή του άρθρου 115 του ν. 5078/2023.

Ειδικότερα, έγιναν γνωστά τα εξής:

Άρθρο 1 Αντικείμενο

Με την παρούσα εξειδικεύονται οι προϋποθέσεις υπαγωγής στις ρυθμίσεις των παρ. 5 και 6 του άρθρου 61 του ν. 3863/2010 (Α’ 115), όπως προστέθηκαν με το άρθρο 115 του ν. 5078/2023 (Α’ 211), για την καταβολή σύνταξης σε ασφαλισμένους του

Ηλεκτρονικού Εθνικού Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης (e-ΕΦΚΑ) με οφειλές μέχρι του ποσού των τριάντα χιλιάδων (30.000) ευρώ ή των δέκα χιλιάδων (10.000) ευρώ για οφειλές προς τον πρώην Οργανισμό Γεωργικών Ασφαλίσεων (π. ΟΓΑ) και καθορίζεται η σχετική διαδικασία υπαγωγής, οι διαδικασίες διασταύρωσης, οι απαιτούμενοι έλεγχοι και οι τεχνικές λεπτομέρειες για την εφαρμογή του ως άνω άρθρου.

Άρθρο 2 Προϋποθέσεις υπαγωγής

1. Για την υπαγωγή στην παρούσα ρύθμιση, ο ασφαλισμένος πρέπει να πληροί σωρευτικά τις ακόλουθες προϋποθέσεις:

α) οι οφειλές του προς τον e-ΕΦΚΑ να μην υπερβαίνουν τις τριάντα χιλιάδες (30.000) ευρώ και ειδικά προς τον π. ΟΓΑ τις δέκα χιλιάδες (10.000) ευρώ. Ως οφειλές νοείται το συνολικά οφειλόμενο ποσό από τον ασφαλισμένο προς τον e-ΕΦΚΑ από κάθε είδους ασφαλιστικές εισφορές, οφειλές από αναγνώριση πλασματικού χρόνου ασφάλισης, προαιρετική συνέχιση της ασφάλισης, πρόσθετα τέλη και λοιπές επιβαρύνσεις. Ως οφειλές στον π. ΟΓΑ νοείται το συνολικά οφειλόμενο ποσό από εισφορές για υπαγωγή στην ασφάλιση στον π. ΟΓΑ για τον κλάδο κύριας και πρόσθετης ασφάλισης καθώς και για την προαιρετική συνέχιση της ασφάλισης στον π. ΟΓΑ,

β) να έχει συμπληρώσει το εξηκοστό έβδομο (67 ο) έτος της ηλικίας του ή εφόσον έχει χρόνο ασφάλισης (πραγματικό, πλασματικό, προαιρετικής ασφάλισης) τουλάχιστον σαράντα (40) ετών, το εξηκοστό δεύτερο (62ο) έτος της ηλικίας του,

γ) να έχει εξοφλήσει τις εισφορές που αντιστοιχούν σε χρόνο ασφάλισης τουλάχιστον είκοσι (20) ετών ή έξι χιλιάδων (6.000) ημερών ασφάλισης ανεξάρτητα από τον πρώην φορέα απονομής της σύνταξης, και

δ) οι τραπεζικές καταθέσεις του να μην ξεπερνούν το ποσό των δώδεκα χιλιάδων (12.000) ευρώ γενικά ή το ποσό των έξι χιλιάδων (6.000) ευρώ, αν είναι οφειλέτης αποκλειστικά προς τον π. ΟΓΑ. Ειδικά για το ύψος των τραπεζικών καταθέσεων λαμβάνεται υπόψη το ύψος του συνολικού ποσού καταθέσεων σε όλους τους τραπεζικούς λογαριασμούς που τηρούνται στο όνομα του οφειλέτη κατά το κλείσιμο του μήνα που προηγείται της ημερομηνίας υποβολής της αίτησης υπαγωγής στη ρύθμιση καθώς και ο μέσος όρος του τελευταίου δωδεκαμήνου πριν την ημερομηνία υποβολής της αίτησης υπαγωγής στη ρύθμιση.

2. Οι ως άνω προϋποθέσεις πρέπει να συντρέχουν κατά την ημερομηνία υποβολής της αίτησης υπαγωγής στη ρύθμιση.

Άρθρο 3 Διαδικασία αίτησης υπαγωγής

1. Η αίτηση υπαγωγής στις διατάξεις της παρούσας υποβάλλεται μαζί με την αίτηση συνταξιοδότησης.

2. Με την αίτηση υπαγωγής, ο ασφαλισμένος παρέχει τη συγκατάθεσή του στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και στην Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων για κοινοποίηση στον e-ΕΦΚΑ των εγγράφων και των στοιχείων που απαιτούνται για την εφαρμογή της παρούσας. Η αίτηση συνεπάγεται νόμιμη άρση του απορρήτου των τραπεζικών καταθέσεων του άρθρου 1 του ν. δ. 1059/1971 (Α’ 270) και του φορολογικού απορρήτου του άρθρου 21 του ν. 5104/2024 (Α’ 58).

3. Στην αίτηση υπαγωγής, που επέχει θέση υπεύθυνης δήλωσης, περιλαμβάνονται τα ακόλουθα στοιχεία:

α) Δήλωση του αριθμού των λογαριασμών που τηρούνται στο όνομα του ασφαλισμένου και το πιστωτικό ίδρυμα στο οποίο τηρούνται,

β) Δήλωση ότι το υπόλοιπο των ως άνω λογαριασμών κατά το κλείσιμο του μήνα που προηγείται της υποβολής της αίτησης και ο μέσος όρος των καταθέσεων κατά το δωδεκάμηνο που προηγείται της υποβολής της αίτησης, δεν υπερβαίνουν το όριο της περ. δ της παρ. 1 του άρθρου 2 και

γ) Δήλωση ότι πληροί τις ασφαλιστικές προϋποθέσεις των περ. β και γ της παρ. 1 του άρθρου 2 της παρούσας.

4. Τα αναγκαία προσωπικά στοιχεία του αιτούντος διαβιβάζονται ηλεκτρονικά στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, από τα οποία ανακτώνται εντός δέκα (10) εργασίμων ημερών στοιχεία αναφορικά με τις καταθέσεις του που τηρούνται σε αυτά, καθώς και την αξία αποτίμησής τους. Συγκεκριμένα, ανακτώνται τα κάτωθι στοιχεία:

α. Αριθμός αίτησης

β. ΑΦΜ χρηματοδοτικού φορέα

γ. ΑΦΜ δικαιούχου

δ. Κωδικός χρηματοοικονομικού προϊόντος

ε. Είδος χρηματοοικονομικού προϊόντος

στ. Αξία χρηματοοικονομικού προϊόντος

ζ. Μέσος όρος τελευταίου δωδεκαμήνου

η. Ένδειξη κατάθεσης

θ. Δεσμευμένο ποσό

ι. Είδος κατάθεσης

ια. Ημερομηνία αποτίμησης

ιβ. Νόμισμα

Τα στοιχεία α’ έως ιβ’ αντλούνται αυτόματα με εικόνα κλεισίματος του μήνα που προηγείται της ημερομηνίας υποβολής της αίτησης υπαγωγής στη ρύθμιση.

5. Ο έλεγχος εκπλήρωσης των κριτηρίων υπαγωγής στη ρύθμιση πραγματοποιείται με βάση:

α) τα δηλωθέντα από τον αιτούντα στοιχεία και

β) τις ηλεκτρονικές διασταυρώσεις ως προς αυτά.

Άρθρο 4 Διαδικασία ελέγχου προϋποθέσεων

1. Μετά την υποβολή της αίτησης υπαγωγής, ο e-ΕΦΚΑ ελέγχει αν οι οφειλές του ασφαλισμένου υπερβαίνουν τα όρια της παρ. 2 του άρθρου 61 του ν. 3863/2010. Αν οι οφειλές δεν υπερβαίνουν το ποσό αυτό, η συνταξιοδοτική πράξη εκδίδεται και η σύνταξη καταβάλλεται σύμφωνα με τις παρ. 1, 2 και 3 του άρθρου 61 του ν. 3863/2010.

2. Αν οι οφειλές υπερβαίνουν τα ως άνω όρια, ο e-ΕΦΚΑ ελέγχει αν πληρούνται οι προϋποθέσεις των περ. β), γ) και δ) της παρ. 1 του άρθρου 2. Ειδικότερα:

α) εφόσον ο ασφαλισμένος έχει συμπληρώσει το 67ο έτος της ηλικίας του, ελέγχει αν έχει εξοφλήσει εισφορές για το χρόνο ασφάλισης της περ γ) της παρ. 1 του άρθρου 2, ή

β) εφόσον ο ασφαλισμένος δεν έχει συμπληρώσει το 67ο έτος της ηλικίας του, αλλά έχει συμπληρώσει το 62ο έτος της ηλικίας του, ελέγχει αν ο ασφαλισμένος έχει χρόνο ασφάλισης τουλάχιστον σαράντα (40) ετών καθώς και αν έχει καταβάλει εισφορές για το χρόνο ασφάλισης της περ. γ) της παρ. 1 του άρθρου 2 και

γ) ελέγχει αν οι καταθέσεις του ασφαλισμένου υπερβαίνουν τα όρια της περ. δ) της παρ. 1 του άρθρου 2.

3. Αν από τους ελέγχους της παρ. 2 προκύψει ότι δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις αυτές, τότε ο e-ΕΦΚΑ προχωρεί σε κοινοποίηση της οφειλής προς τον ασφαλισμένο σύμφωνα με το πέμπτο εδάφιο της παρ. 2 του άρθρου 61 του ν. 3863/2010 και εφαρμόζονται όσα προβλέπονται στην παρ. 3 του άρθρου 61 του ν. 3863/2010. Αν παρέλθει άπρακτη η προθεσμία, ο e-ΕΦΚΑ προβαίνει σε απόρριψη της αίτησης συνταξιοδότησης λόγω οφειλών.

4. Εάν από τους ελέγχους της παρ. 2 προκύψει ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις αυτές, τότε: α) Εάν το συνολικό ποσό οφειλών υπερβαίνει τις 20.000 € αλλά όχι τις 30.000 € ή τις 6.000 €, αλλά όχι τις 10.000 € για τον π. ΟΓΑ, τότε η αίτηση υπαγωγής γίνεται δεκτή και ο e-ΕΦΚΑ προχωρεί στην έκδοση της συνταξιοδοτικής πράξης σύμφωνα με τα αναφερόμενα στο άρθρο 5 της παρούσας.

β) Εάν το συνολικό ποσό οφειλών υπερβαίνει τις 30.000 € ή τις 10.000 € για τον π. ΟΓΑ, τότε κοινοποιείται έγγραφο οφειλής προκειμένου ο ασφαλισμένος να καταβάλει το υπερβάλλον των 30.000 € ή των 10.000 € για τον π. ΟΓΑ, εντός διμήνου από την κοινοποίησή του και να υπαχθεί στις διατάξεις της παρούσας. Αν παρέλθει άπρακτη η προθεσμία, ο e-ΕΦΚΑ προβαίνει σε απόρριψη της αίτησης συνταξιοδότησης λόγω οφειλών.

Άρθρο 5 Αποδοχή αίτησης

1. Εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις της παρ. 1 του άρθρου 2, ο e-ΕΦΚΑ προχωρεί στην έκδοση της συνταξιοδοτικής πράξης και στην καταβολή της σύνταξης, εφαρμόζοντας παρακράτηση επί του ποσού της σύνταξης, όπως ορίζεται από την παρ. 5 του άρθρου 61 του ν. 3863/2010.

2. Ειδικότερα, το υπερβάλλον των είκοσι χιλιάδων (20.000) ευρώ ή των έξι χιλιάδων (6.000) ευρώ για τον π. ΟΓΑ, ποσό οφειλής, συμψηφίζεται με το εξήντα τοις εκατό (60%) του μηνιαίου ποσού των καταβαλλόμενων συντάξεων, μέχρι τον μηδενισμό του.

3. Το μηνιαίως συμψηφιζόμενο υπερβάλλον ποσό της παρ. 2 δεν μπορεί να υπολείπεται των τριακοσίων τριάντα τριών ευρώ και τριάντα τριών λεπτών του ευρώ (333,33 €) γενικά και των εκατό ευρώ (100 €) για τον π. ΟΓΑ. Σε αντίθετη περίπτωση, το ποσοστό παρακράτησης προσαρμόζεται αναλόγως.

4. Μετά τον μηδενισμό του υπερβάλλοντος ποσού της παρ. 2, για την εναπομένουσα οφειλή εφαρμόζονται οι παρ. 1, 2 και 3 του άρθρου 61 του ν. 3863/2010.

Άρθρο 6 Εκκρεμείς αιτήσεις

1. Αιτήσεις συνταξιοδότησης που έχουν υποβληθεί μέχρι την έναρξη ισχύος του ν. 5078/2023 και εκκρεμούν σε οποιοδήποτε στάδιο της διοικητικής διαδικασίας δύνανται να υπαχθούν στις ρυθμίσεις της παρούσας κατόπιν αίτησης του ασφαλισμένου. Ο e-ΕΦΚΑ ενημερώνει τους αιτούντες για τη δυνατότητα υπαγωγής στη ρύθμιση και η αίτηση υπαγωγής υποβάλλεται εντός προθεσμίας δέκα (10) εργασίμων ημερών από την ενημέρωση. Στην περίπτωση αυτή, η αίτηση θεωρείται υποβληθείσα κατά την ημερομηνία έναρξης ισχύος του άρθρου 115 του ν. 5078/2023 και τα οικονομικά αποτελέσματα εκκινούν από την ημερομηνία αυτή.

2. Αιτήσεις συνταξιοδότησης που έχουν υποβληθεί μετά την έναρξη ισχύος του ν. 5078/2023 και εκκρεμούν σε οποιοδήποτε στάδιο της διοικητικής διαδικασίας, δύνανται να υπαχθούν στις ρυθμίσεις της παρούσας κατόπιν αίτησης του ασφαλισμένου. Στην περίπτωση αυτή, ο e-ΕΦΚΑ ενημερώνει τους αιτούντες για τη δυνατότητα υπαγωγής στη ρύθμιση και η αίτηση υπαγωγής υποβάλλεται εντός προθεσμίας δέκα (10) εργασίμων ημερών από την ως άνω ενημέρωση εκ μέρους του e-ΕΦΚΑ. Στην περίπτωση αυτή, η αίτηση θεωρείται υποβληθείσα κατά την ημερομηνία υποβολής της αίτησης συνταξιοδότησης.

3. Σε περίπτωση που η αίτηση συνταξιοδότησης έχει ήδη απορριφθεί λόγω οφειλών, απαιτείται επανυποβολή της για την υπαγωγή στις ρυθμίσεις της παρούσας.

Άρθρο 7 Προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα

1. Για τους σκοπούς εφαρμογής της παρούσης, ο Ηλεκτρονικός Εθνικός Φορέας Κοινωνικής Ασφάλισης (e-ΕΦΚΑ) λειτουργεί ως Υπεύθυνος Επεξεργασίας, σύμφωνα με τις διατάξεις του Γενικού Κανονισμού για την Προστασία Δεδομένων (ΓΚΠΔ) και οφείλει να τηρεί

όλες τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τον Γενικό Κανονισμό για την Προστασία Δεδομένων (ΕΕ) 2016/679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 27ης Απριλίου 2016 (Γ.Κ.Π.Δ.), καθώς και τις διατάξεις του ν. 4624/2019.

2. Σκοπός της επεξεργασίας των προσωπικών δεδομένων είναι ο έλεγχος της συνδρομής των προϋποθέσεων για την υπαγωγή στις ρυθμίσεις της παρούσας και είναι απαραίτητη για την εκπλήρωση καθήκοντος που εκτελείται προς το δημόσιο συμφέρον και της ανάγκης συμμόρφωσης του e-ΕΦΚΑ προς την έννομη υποχρέωση απόδοσης συνταξιοδοτικών παροχών (στοιχ. γ και δ της παρ. 1 του άρθρου 6 του Γ.Κ.Π.Δ.).

3. Υποβάλλονται σε επεξεργασία τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που περιλαμβάνονται στην αίτηση υπαγωγής στη ρύθμιση που υποβάλλει ο οφειλέτης καθώς και τα δεδομένα που διαβιβάζονται από τους χρηματοδοτικούς φορείς και την Α.Α.Δ.Ε. προς τον e-ΕΦΚΑ βάσει του άρθρου 3. Τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, τα οποία τυγχάνουν επεξεργασίας, περιορίζονται στα απολύτως απαραίτητα, προκειμένου να περαιωθεί ο σκοπός της παρούσας.

4. Οι κατηγορίες δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που υποβάλλονται σε επεξεργασία από τον e-ΕΦΚΑ είναι:

α) στοιχεία ταυτοποίησης,

β) στοιχεία επικοινωνίας (κινητό και e-mail),

γ) διεύθυνση κατοικίας,

δ) δεδομένα οικογενειακής κατάστασης,

ε) δεδομένα που σχετίζονται με τον εργασιακό βίο (ενδεικτικά χρόνος έναρξης ασφάλισης, τυχόν στοιχεία σχετικά με ιδιωτική ασφάλιση, έτη απασχόλησης κ.λπ.),

στ) οποιοδήποτε προσωπικό δεδομένο τους σχετίζεται με την εφαρμογή της κοινωνικοασφαλιστικής νομοθεσίας και το οποίο είναι σε γνώση του e-ΕΦΚΑ βάσει αυτής,

ζ) απαραίτητα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που ο e-ΕΦΚΑ θα αναζητήσει μέσω των διασυνδέσεων με τις βάσεις δεδομένων άλλων φορέων του δημόσιου τομέα, που πραγματοποιούνται μέσω του Κέντρου Διαλειτουργικότητας (ΚΕ.Δ.) και αποκλειστικά για τους σκοπούς της παρούσας και η) δεδομένα τραπεζικών καταθέσεων που διαβιβάζονται από τους χρηματοδοτικούς φορείς και περιγράφονται στο άρθρο 3.

5. Ο e-ΕΦΚΑ κατά άρθρο 32 του Γ.Κ.Π.Δ., λαμβάνοντας υπόψη τις τελευταίες εξελίξεις, το κόστος εφαρμογής και τη φύση, το πεδίο εφαρμογής, το πλαίσιο και τους σκοπούς της επεξεργασίας, καθώς και τους κινδύνους διαφορετικής πιθανότητας επέλευσης και σοβαρότητας για τα δικαιώματα και τις ελευθερίες των φυσικών προσώπων, εφαρμόζει κατάλληλα τεχνικά και οργανωτικά μέτρα προκειμένου να διασφαλίζεται το κατάλληλο επίπεδο ασφάλειας έναντι των κινδύνων και, κατ’ ελάχιστον, την καταγραφή και παρακολούθηση των προσβάσεων, τη διασφάλιση ιχνηλασιμότητας και την προστασία των διακινούμενων δεδομένων, προσωπικού ή μη χαρακτήρα, από κάθε παραβίαση, καθώς και από σκόπιμη ή τυχαία απειλή.

6. Τα προσωπικά δεδομένα τηρούνται για 5 έτη και στην συνέχεια αρχειοθετούνται προς το δημόσιο συμφέρον.

4. Η ασφαλιστική διαδρομή ενός ελεύθερου επαγγελματία/αυτοαπασχολούμενου/αγρότη είναι πολύ πιο αμφίρροπη/μεταβλητή/μετέωρη εν συγκρίσει με εκείνη ενός μισθωτού/δημοσίου υπαλλήλου/υπαλλήλου ΔΕΚΟ (η επιρροή των οποίων στη διαμόρφωση των μισθολογικών αποδοχών είναι από περιορισμένη έως ανύπαρκτη), με αποτέλεσμα το “κτίσιμο” της συνταξιοδοτικής του παροχής να επαφίεται αποκλειστικώς στον ίδιο, συνεπεία των επιλογών, στις οποίες προβαίνει ως προς την υπαγωγή του σε ασφαλιστικές κατηγορίες. Η ρευστότητα και η αβεβαιότητα ως προς τις κινήσεις τακτικής που θα πρέπει να εφαρμόζουν οι ως άνω κατηγορίες επαγγελματιών αναδεικνύουν την απόλυτη αναγκαιότητα της κατάρτισης ενός συνταξιοδοτικού πλάνου, το οποίο θα καθορίζει τις επιλογές του σε ετήσια βάση, εν είδει σκακιέρας!

Ενδεικτικώς, αναφέρουμε ότι ελεύθεροι επαγγελματίες με χαμηλές εισφορές και λίγα έτη ασφάλισης ευνοούνται, αφού λαμβάνουν ολόκληρη την εθνική σύντα-

ξη, η οποία καλύπτει σε μεγάλο μέρος τις συντάξιμες αποδοχές. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι δεν υφίσταται αναλογία μεταξύ εισφορών και συντάξεων, λόγω του πάγιου ποσού της εθνικής σύνταξης. Έτσι, ελεύθερος επαγγελματίας που καταβάλλει την κατώτατη εισφορά, λαμβάνει συνολική σύνταξη με 40 έτη ασφάλισης, η οποία δύναται να αντιστοιχεί στο 102% των αποδοχών του ως σύνταξη. Αντίθετα, ελεύθερος επαγγελματίας που καταβάλλει την ανώτατη εισφορά, δύναται να λάβει εν τέλει συνολική σύνταξη με 40 έτη ασφάλισης, η οποία αντιστοιχεί μόλις στο 65% των αποδοχών του ως σύνταξη !!

Ένας άλλος πάγιος κανόνας που έχει διαμορφωθεί τα έτη εφαρμογής των διατάξεων του Ν. 4387/2016, όπως αυτός έχει πολλάκις τροποποιηθεί έως και σήμερα, είναι ότι, όσο αυξάνονται οι ασφαλιστικές κατηγορίες ή/και τα έτη ασφάλισης, τόσο περισσότερα έτη απόσβεσης απαιτούνται. Ασφαλισμένοι που καταβάλλουν υψηλότερες εισφορές και έχουν αρκετά έτη ασφάλισης, θα χρειαστούν εν τέλει περισσότερα έτη λήψης σύνταξης, ώστε να αποσβέσουν τις υψηλότερες εισφορές που κατέβαλαν. Ακόμη, θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή από τους παλαιούς ασφαλισμένους, δεδομένου ότι στην εξίσωση για το ποσό της σύνταξης που θα λάβουν υπολογίζονται και οι αποδοχές από το 2002 μέχρι τη στιγμή της αίτησης, όπου οι σημερινοί ελεύθεροι επαγγελματίες μετρούν ήδη κάποια έτη ασφάλισης με τα παλαιά συστήματα ασφάλισης, όπως δηλαδή με βάση τις κλάσεις του πρώην ΟΑΕΕ ή/και με βάση το εισόδημα την τελευταία 3ετία. Επειδή, λοιπόν, για τη διαμόρφωση του τελικού ποσού των συντάξιμων αποδοχών προσμετρώνται και οι εισφορές που έχουν καταβληθεί από το 2002 και μετά, θα πρέπει σαφώς οι ελεύθεροι επαγγελματίες να οδηγηθούν στην επιλογή ασφαλιστικής κατηγορίας που θα διατηρήσει το ύψος των κεκτημένων συντάξιμων αποδοχών τους και κατά συνέπεια το ύψος της σύνταξης τους!

5. Όσο προβλέψιμη και αν μπορεί από τη μία πλευρά να χαρακτηρισθεί η πορεία ενός μισθωτού/υπαλλήλου ΔΕΚΟ/δημοσίου υπαλλήλου, από τη σκοπιά της αναμενόμενης εκ του νόμου ωρίμανσης των μισθολογικών του αποδοχών, βάσει της πολυετίας του, άλλο τόσο ανεξερεύνητη και ανέλεγκτη μπορεί να θεωρηθεί η συνταξιοδοτική του τύχη, εάν είχε εγκαίρως μεριμνήσει και προνοήσει για τη συμβολή του στον καθορισμό του ύψους των μισθολογικών του αποδοχών. Και ναι, ασφαλώς στο Δημόσιο ή στις ΔΕΚΟ, οι μισθολογικές αποδοχές τυγχάνει να διαμορφώνονται υποχρεωτικώς, βάσει αναγκαστικού δικαίου νομοθετικών διατάξεων περί των μισθολογικών κλιμακίων ή ενός ενιαίου μισθολογίου, ωστόσο, στην περίπτωση της απλής μισθωτής σχέσης, τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά για τον εργαζόμενο υπάλληλο ή εργατοτεχνίτη.

Και τούτο, διότι ο μισθωτός δύναται επί της ουσίας να επιλέξει αν εκείνος θα παραμείνει απλός θεατής ή ενεργός συμμέτοχος ως προς την τελική διαμόρφωση του ύψους των μισθολογικών αποδοχών, είτε επιλέγοντας συνειδητά και ορθολογιστικά με ποιον εργοδότη εν τέλει θα συμβληθεί που θα του εγγυάται ωστόσο ένα συγκεκριμένο ύψος μισθού, είτε, συνεννοούμενος/διαπραγματευόμενος με τον νυν εργοδότη του, ως προς τον ακριβή προσδιορισμό, πλην των μισθολογικών όρων, ακόμη και των όρων θεμελίωσης του συνταξιοδοτικού του δικαιώματος (π.χ οριοθέτηση βάσης υπολογισμού εξαγοράς πλασματικών ετών για απομείωση του υπέρογκου κόστους της, βελτίωση του Μ.Ο των συντάξιμων αποδοχών από 01/01/2002 και μετά κλπ.).

Συμπερασματικώς και εν κατακλείδι, βάσει των ως άνω εκτεθέντων, εφόσον προσδιορίσαμε ως ύστατο και έσχατο χρονικό σημείο κατάρτισης ενός συνταξιοδοτικού πλάνου το ηλικιακό όριο των 60 ετών, οπότε και δύναται να εκκινείται επισήμως η διαδικασία ανακεφαλαίωσης του συνολικού χρόνου ασφάλισης, η ανεύρεση του κατάλληλου χρονικού σημείου για να “σκανάρει” ο ασφαλισμένος τη συνταξιοδοτική του διαδρομή δεν εξαρτάται μόνο από τις ιδιαιτερότητες του ασφαλιστικού του ιστορικού ή τις αδυναμίες εξασφάλισης δικαιολογητικών/πιστοποιητικών που θα του ζητηθούν από τον e-ΕΦΚΑ, κατά το χρονικό σημείο υποβολής του αιτήματος συνταξιοδότησης.

Κατά τη γνώμη μας, το καθοριστικό και επιθυμητό κριτήριο για την έναρξη κατάρτισης ενός συνταξιοδοτικού πλάνου συνιστά πρωτίστως η ισχυρή και αποφασιστική βούληση του ασφαλισμένου να αποτελέσει συν-διαμορφωτής και συμ-μέτοχος του τελικού συνταξιοδοτικού αποτελέσματος και όχι ένας απαθής θεατής που θα αποδεχθεί μοιρολατρικά όρους και συνθήκες, αναμένοντας με απάθεια το πώς εν τέλει θα καταλήξει η ροή του εργάσιμου βίου του.

Κατά συνέπεια -και τηρουμένων των ισχυόντων νομοθετικών δεδομένων που αφορούν στον τρόπο θεμελίωσης συνταξιοδοτικού δικαιώματος, στα προβλεπόμενα όρια ηλικίας, αλλά και τον τρόπο υπολογισμού των συντάξεων, όπως αυτά προέκυψαν από την έλευση του Ν. 4387/2016 και την πανσπερμία των μεταγενέστερων νόμων και εγκυκλίων που ακολούθησαν μετά την ασφαλιστική μεταρρύθμιση του 2016- θεωρούμε πως ρεαλιστικό χρονικό σημείο για να αξιολογήσει ο ασφαλισμένος τη μέχρι τώρα διανυθείσα πορεία του και, κυρίως, να εισέλθει σε στρατηγική φάση συντήρησης/βελτίωσης/διόρθωσης των μελλοντικών συνταξιοδοτικών του όρων και κριτηρίων είναι ιδανικά το 40ο ηλικιακό έτος, οπότε και ο ασφαλισμένος λογίζεται ότι ευρίσκεται στο “μέσον του ασφαλιστικού του βίου”, ώστε να έχει τη χρονική ευχέρεια να επιδράσει, με αναληφθείσες πρωτοβουλίες, επί των τελικών συνταξιοδοτικών του όρων.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

Η μεθοδολογία κατάρτισης του συνταξιοδοτικού πλάνου

ΠΡΩΤΟ ΒΗΜΑ

Σταχυολόγηση προσωπικών και ασφαλιστικών δεδομένων/χαρακτηριστικών

1. Εξαντλητική καταγραφή του προσωπικού status του ασφαλισμένου και υποψήφιου συνταξιούχου

Η κατάρτιση ενός “συνταξιοδοτικού πλάνου” έχει ως πρώτο αναγκαίο, επιτακτικό, αλλά και αναπόφευκτο βήμα, την πληρέστατη αποτύπωση των προσωπικών δεδομένων και χαρακτηριστικών του ασφαλισμένου-υποψήφιου συνταξιούχου. Ο τελευταίος θα πρέπει να είναι απολύτως συνεργάσιμος και πρόθυμος να χορηγήσει όλα τα δεδομένα που αντικατοπτρίζουν το προσωπικό και ασφαλιστικό του status, άλλως θα πρέπει να αναλάβει το ρίσκο της λήψης μιας ατελούς και αναποτελεσματικής νομικής συμβουλευτικής, η οποία δεν θα έχει σταθμίσει εις το ακέραιο όλες τις πιθανές παραμέτρους. Δυστυχώς, στην πράξη, πολλές αιτήσεις απονομής σύνταξης απορρίπτονται, είτε διότι ο αιτών δεν έχει συνυπολογίσει και συνεκτιμήσει επαρκώς τα ιδιαίτερα προσωπικά και ασφαλιστικά του χαρακτηριστικά, είτε διότι έχει παραλείψει να καταχωρήσει κρίσιμα δεδομένα, τα οποία σχετίζονται με τον ασφαλιστικό του βίο και τα οποία θα οδηγούσαν με μαθηματική ακρίβεια στην άρτια θεμελίωση του συνταξιοδοτικού του δικαιώματος.

Θα πρέπει λοιπόν με άκρα επιμέλεια και μέριμνα να συλλέγονται από τον εξειδικευμένο επαγγελματία και καταρτίζοντα το συνταξιοδοτικό πλάνο όλα εκείνα τα έγγραφα/δικαιολογητικά/πιστοποιητικά, από τα οποία θα τεκμαίρονται με αμάχητο τρόπο, αφενός μεν η ακριβής προσωπική και οικογενειακή κατάσταση του ασφαλισμένου, η ημερομηνία γέννησής του και η επαγγελματική του ιδιότητα, αφετέρου δε η υφιστάμενη ασφαλιστική του ικανότητα και ο ασφαλιστικός φορέας ή οι φορείς, στους οποίους έχει διαδοχικώς ή παραλλήλως ασφαλισθεί τόσο στην Ελλάδα ή και στο εξωτερικό (κράτη-μέλη της ΕΕ, τρίτα κράτη με ή χωρίς διμερείς συμβάσεις κοινωνικής ασφάλισης).

Η ως άνω αποτύπωση έχει βαρύνουσα σημασία, ως προς τον καταρτίζοντα το συνταξιοδοτικό πλάνο, για την εξαγωγή έγκυρων και καίριων -από πλευράς αποτελεσματικότητας της συμβουλευτικής -πορισμάτων, τόσο για τη συναγωγή ασφαλών συμπερασμάτων για τη δυνατότητα ή μη θεμελίωσης συνταξιοδοτικού δικαιώματος, καθώς και για τους εναλλακτικούς τρόπους εξόδου σε σύνταξη, όσο και για τη δυνατότητα χρήσης ή μη πλασματικών ετών ασφάλισης, κατόπιν εξαγοράς (π.χ σπουδές, τέκνα, κενά διαστήματα ασφάλισης κλπ.) ή απλής αναγνώρισής τους (π.χ επιδότηση λόγω ανεργίας, ασθενείας κλπ.).

Ιδίως δε το ζήτημα της ορθής καταγραφής εν δυνάμει πλασματικού χρόνου προς αξιοποίηση αποκτά μια πρωτεύουσα και εξέχουσα σημασία, αν αναλογισθεί κανείς ότι η θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος, με ιδιαίτερα αυξημένες προυποθέσεις (βλ. υποχρεωτική 40ετία ασφάλισης για έξοδο στα 62 με 40ετία ασφάλισης, άλλως η σύνταξη θα καταστεί μειωμένη, εάν δεν συντρέχουν ειδικότερες προυποθέσεις) απαιτεί ουκ ολίγες φορές την επιτακτική επιστράτευση πλασματικών ετών, ώστε να καταστεί εφικτή.