Ο ΔΗΜΟΣΙΟΣ ΥΠΑΛΛΗΛΟΣ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ 

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Ο δημόσιος υπάλληλος - Εισαγωγικό κεφάλαιο 1

Στέλλα Χριστοφορίδου

1.1. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΥΠΑΛΛΗΛΟΥ 2

1.2. ΤΟ ΣΩΜΑ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ 4

1.3. ΕΙΔΙΚΕΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΕΣ ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΕΙΣ (άρθρα 103 παρ. 8 και 104 Συντ.) 9

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

Η στελέχωση της δημόσιας διοίκησης 11

Ιωάννης Ιακωβίδης / Στέλλα Χριστοφορίδου

2.1. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ 12

2.2. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ 12

2.3. ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ 13

2.4. Ο ΔΙΟΡΙΣΜΟΣ 14

2.5. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΕΙΑΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ 15

2.6. ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 17

2.7. ΕΙΔΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΙΟΛΟΓΙΑ 18

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

Τα δικαιώματα του δημοσίου υπαλλήλου 29

Χριστίνα Ακριβοπούλου

3.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Ο ΔΗΜΟΣΙΟΣ ΥΠΑΛΛΗΛΟΣ ΩΣ ΦΟΡΕΑΣ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΚΑΤΑ
ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ, ΤΟΝ ΥΠΑΛΛΗΛΙΚΟ ΚΩΔΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΔΙΚΑΙΟ 31

3.2. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΗΣ ΕΚΦΡΑΣΗΣ 32

3.3. ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΤΟΥ ΕΚΛΕΓΕΣΘΑΙ 36

3.4. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΑΘΡΟΙΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΖΕΣΘΑΙ 38

3.5. ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΑΠΕΡΓΙΑΣ 38

3.6. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ 40

3.7. ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗ ΜΟΝΙΜΟΤΗΤΑ 42

3.8. ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΟ ΜΙΣΘΟ 45

3.9. ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗΝ ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ Η ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗ
ΠΕΡΙΘΑΛΨΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΥΠΑΛΛΗΛΟΥ 46

3.10. ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 47

3.11. ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΑΔΕΙΑΣ 49

3.12. ΗΘΙΚΕΣ ΑΜΟΙΒΕΣ ΚΑΙ ΒΡΑΒΕΥΣΕΙΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΥΠΑΛΛΗΛΟΥ 50

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

Υποχρεώσεις και περιορισμοί του δημοσίου υπαλλήλου 53

Δέσποινα Σκουλά

4.1 ΟΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΥΠΑΛΛΗΛΟΥ ΣΥΜΦΩΝΑ
ΜΕ ΤΟΝ ΥΠΑΛΛΗΛΙΚΟ ΚΩΔΙΚΑ 55

4.2 ΟΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΥΠΑΛΛΗΛΟΥ ΩΣ ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΑΡΧΕΣ
ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΗΣ 67

4.3 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΥΠΑΛΛΗΛΟΥ & ΑΣΥΜΒΙΒΑΣΤΑ ΕΡΓΑ
Ή ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ 87

4.4 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 96

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5

Υπηρεσιακές μεταβολές και εξέλιξη του Δημοσίου Υπαλλήλου 103

Ιωάννης Ιακωβίδης / Χριστίνα Δημολιού

5.1. ΥΠΗΡΕΣΙΑΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΚΑΙ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ 104

5.2. ΥΠΗΡΕΣΙΑΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ
ΤΗΣ ΥΠΑΛΛΗΛΙΚΗΣ ΣΧΕΣΗΣ 113

5.3. ΠΡΟΑΓΩΓΕΣ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΩΝ 119

5.4. ΥΠΗΡΕΣΙΑΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΟΥ ΕΠΙΔΡΟΥΝ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑΚΗ
ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ 130

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

Η αξιολόγηση του δημοσίου υπαλλήλου 141

Μαρία Ραμματά

6.1. Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ 143

6.2. Η ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ 145

6.3. ΟΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΑΙ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ
ΤΟΥΣ ΣΤΟ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ 152

6.4. ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ
ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ 159

6.5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 175

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7

Τα συλλογικά όργανα της Δημόσιας Διοίκησης 189

Γεώργιος Κουκούτσης

7.1. ΤΑ ΣΥΛΛΟΓΙΚΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ 191

7.2. ΣΥΛΛΟΓΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΩΝ ΣΤΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ 204

7.3. Η ΕΚΠΡΟΣΩΠΗΣΗ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ 216

7.4. ΟΙ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΤΡΟΠΕΣ 217

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8

Η αστική ευθύνη του δημοσίου υπαλλήλου 221

Βασιλική Αθανασάκη

8.1. ΤΑ ΑΡΘΡΑ 104-106 ΕΙΣΝΑΚ 223

8.2 ΟΙ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΘΕΜΕΛΙΩΣΗΣ ΑΣΤΙΚΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ
ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΥΠΑΛΛΗΛΟΥ 230

8.3. Η ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΑΣΤΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ 238

8.4. Η ΔΙΚΑΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΕΝΩΠΙΟΝ ΤΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΩΝ,
ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ 244

8.5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 249

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9

Πειθαρχικά παραπτώματα του δημοσίου υπαλλήλου
και πειθαρχική διαδικασία 255

Δέσποινα Σκουλά

9.1. ΠΕΙΘΑΡΧΙΚΑ ΠΑΡΑΠΤΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΟΙΝΕΣ 257

9.2 ΣΧΕΣΗ ΠΕΙΘΑΡΧΙΚΟΥ - ΠΟΙΝΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΠΕΙΘΑΡΧΙΚΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
ΜΕ ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΚΗ 270

9.3 ΠΕΙΘΑΡΧΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ 276

9.4 ΕΝΔΙΚΑ ΜΕΣΑ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΠΕΙΘΑΡΧΙΚΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ 288

9.5 ΠΑΡΑΓΡΑΦΗ ΠΑΡΑΠΤΩΜΑΤΟΣ – ΔΙΑΓΡΑΦΗ ΠΟΙΝΩΝ 293

9.6 ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ. ΤΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΤΗΣ ΑΡΓΙΑΣ 296

9.7. ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΕΙΘΑΡΧΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ (Ν 5225/2025) 299

9.8 ΚΑΤΑΛΗΚΤΙΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ 304

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10

Η ποινική ευθύνη του δημοσίου υπαλλήλου
και τα εγκλήματα σχετικά με την υπηρεσία 321

Καλλιόπη Κηπουρίδου

10.1. Η ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΠΕΙΘΑΡΧΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΟΙΝΙΚΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ 323

10.2. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΥΠΑΛΛΗΛΟΥ ΣΤΟ ΠΟΙΝΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ 325

10.3. ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ. ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ 329

10.4. ΔΩΡΟΛΗΨΙΑ-ΔΩΡΟΔΟΚΙΑ-ΕΜΠΟΡΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗΣ 333

10.5. ΚΑΤΑΧΡΗΣΗ ΕΞΟΥΣΙΑΣ 343

10.6. ΨΕΥΔΗΣ ΒΕΒΑΙΩΣΗ, ΝΟΘΕΥΣΗ, ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ κ.λπ. ΕΓΓΡΑΦΟΥ 346

10.7. ΠΑΡΑΒΙΑΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑΚΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ 351

10.8. ΠΑΡΑΒΑΣΗ ΚΑΘΗΚΟΝΤΟΣ 353

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11

Ηθική και δεοντολογία κατά την άσκηση των καθηκόντων
του δημοσίου υπαλλήλου 359

Μαρία Ραμματά

11.1. ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ – Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΚΑΙ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ
ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ 361

11.2. ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟ ΥΠΑΛΛΗΛΟ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΚΑΙΑ
ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΜΕΣΩ ΚΩΔΙΚΩΝ 369

11.3. OΙ ΚΩΔΙΚΕΣ ΗΘΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ
ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ 381

11.4. ΤΟ ΕΥΡΥΤΕΡΟ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΚΤΗΣΗ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ
ΚΑΙ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟ ΤΟΜΕΑ 386

11.5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ 388

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12

Ο ρόλος των ανεξάρτητων αρχών στον έλεγχο
των δημοσίων υπαλλήλων 397

Μαριάνθη Σταθάκη

12.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 399

12.2. Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ: ΚΑΚΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΦΘΟΡΑ 400

12.3. Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΩΝ ΑΡΧΩΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ
ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΚΑΚΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ
ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΙΑΦΘΟΡΑΣ 403

12.4. Η ΕΘΝΙΚΗ ΑΡΧΗ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑΣ 409

12.5. Ο ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ 420

12.6. ΤΟ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ (Α.Σ.Ε.Π.) 425

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13

Η δικαστική προστασία του δημοσίου υπαλλήλου 435

Γεώργιος Κουκούτσης

13.1. Η ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ ΤΗΣ ΥΠΑΛΛΗΛΙΚΗΣ ΠΡΟΣΦΥΓΗΣ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ 437

13.2. Η ΕΝΣΤΑΣΗ ΣΤΑ ΠΕΙΘΑΡΧΙΚΑ ΣΥΜΒΟΥΛΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΟ
ΠΕΙΘΑΡΧΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ 442

13.3. Η ΠΡΟΣΦΥΓΗ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ
ΕΦΕΤΕΙΑ 445

13.4. Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ
ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ 448

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14

Επισκόπηση ισχύοντος Υπαλληλικού Κώδικα 459

Χριστίνα Δημολιού

14.1. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ – ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ
(άρθρα 1-3 ΥΚ) 460

14.2. ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΥΠΑΛΛΗΛΙΚΗΣ ΣΧΕΣΗΣ (άρθρα 4-23 ΥΚ) 464

14.3. ΚΑΘΗΚΟΝΤΑ - ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ - ΚΩΛΥΜΑΤΑ - ΑΣΤΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ -
(άρθρα 24-38 ΥΚ) 473

14.4. ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΥΠΑΛΛΗΛΟΥ (άρθρα 39-60 ΥΚ)
ΚΑΙ ΗΘΙΚΕΣ ΑΜΟΙΒΕΣ (άρθρα 61-64 ΥΚ) 479

14.5. ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ (άρθρα 65-75 ΥΚ), ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΥΠΑΛΛΗΛΙΚΗΣ ΣΧΕΣΗΣ
(άρθρα 76-98 ΥΚ) ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ:
ΔΙΑΘΕΣΙΜΟΤΗΤΑ - ΑΡΓΙΑ - ΑΝΑΣΤΟΛΗ ΑΣΚΗΣΗΣ ΚΑΘΗΚΟΝΤΩΝ
(άρθρα 99-105 ΥΚ) 485

14.6. ΠΕΙΘΑΡΧΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ (άρθρα 106-146 Β ΥΚ) 498

14.7. ΛΥΣΗ ΤΗΣ ΥΠΑΛΛΗΛΙΚΗΣ ΣΧΕΣΗΣ (άρθρα 147-156 ΥΚ) 512

14.8. ΣΥΛΛΟΓΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ (άρθρα 157-167 ΥΚ) 516

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 15

Το δημόσιο management και ο δημόσιος υπάλληλος 521

Δέσποινα Γρηγοριάδου

15.1 ΤΟ MANAGEMENT ΣΤΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ 524

15.2. Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ 541

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 16

Ανθρώπινο δυναμικό και public management 557

Στυλιανή Ξανθοπούλου / Ευτυχία Κεσσοπούλου

16.1 ΔΗΜΟΣΙΟΣ ΥΠΑΛΛΗΛΟΣ ΚΑΙ ΗΓΕΣΙΑ 558

16.2 ΔΗΜΟΣΙΟΣ ΥΠΑΛΛΗΛΟΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΙΝΗΣΗ 569

16.3 MENTORING, COACHING ΚΑΙ ΕΝΔΥΝΑΜΩΣΗ ΤΗΣ ΟΜΑΔΑΣ 577

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 17

Διαμορφώνοντας το αύριο: Ο δημόσιος υπάλληλος
και οι συνέργειες ποιότητας, καινοτομίας και διαχείρισης αλλαγών 585

Στυλιανή Ξανθοπούλου / Ευτυχία Κεσσοπούλου

17.1 ΔΗΜΟΣΙΟΣ ΥΠΑΛΛΗΛΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ
ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟ ΤΟΜΕΑ 587

17.2 Η ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ (INNOLABS)
ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟ ΤΟΜΕΑ 595

17.3 ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΑΘΗΣΗ
ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟ ΤΟΜΕΑ 605

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18

Μοντελοποίηση διοικητικών διαδικασιών στον Δημόσιο Τομέα 615

Κωνσταντίνος Βεργίδης / Γεώργιος Τσακαλίδης

18.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ 617

18.2. ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΤΟΜΕΑ 628

18.3. ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΩΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ 651

18.4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 657

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ 659

1 Ο δημόσιος υπάλληλος - Εισαγωγικό κεφάλαιο

Στέλλα Χριστοφορίδου
Δ.Ν., Δικηγόρος, Μέλος ΣΕΠ ΕΑΠ

ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ

Μονιμότητα § σταδιοδρομία § αξιοκρατία § νομιμότητα § υπακοή

ΠΡΟΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ

Η θέση του δημοσίου υπαλλήλου καθορίζεται στο άρθρο 103 Συντ. Το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο δεν μπορεί να κατανοηθεί εάν προηγουμένως δεν ερευνηθεί το πλαίσιο που θέτει το ίδιο το Σύνταγμα για την οργάνωση της δημόσιας διοίκησης και τη μεταχείριση του δημοσίου υπαλλήλου ως (έμμεσου) οργάνου του κράτους. Στο παρόν κεφάλαιο, συμπυκνώνονται το συνταγματικό πλαίσιο και οι βασικές έννοιες, ανάλυση των οποίων πραγματοποιείται και στα κεφάλαια που έπονται. Το άρθρο 103 Συντ. διατηρεί αρκετές επιφυλάξεις υπέρ του νόμου, για μερικές εκ των οποίων ο νομοθέτης απολαμβάνει ευρείας ελευθερίας να προσδιορίσει για παράδειγμα τον τρόπο διορισμού ή τις οργανικές θέσεις που απαιτούνται σε κάποια υπηρεσία. Σε άλλες περιπτώσεις, ο συντακτικός νομοθέτης θέτει ο ίδιος το πλαίσιο, όπως στην περίπτωση της πρόβλεψης της μονιμότητας (άρθρο 103 παρ. 4 Συντ.), της απαγόρευσης μονιμοποίησης με νόμο (άρθρο 103 παρ. 8 Συντ.) και της απαγόρευσης της κατοχής δεύτερης θέσης (άρθρο 104 Συντ.).

ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ

 Οργάνωση της δημόσιας διοίκησης

 Συγκρότηση του σώματος των δημοσίων υπαλλήλων

 Ορολογικές αποσαφηνίσεις

 Καθήκον υπακοής

 Μονιμότητα

 Πρόβλεψη οργανικών θέσεων

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Παρουσιάζονται συνοπτικά οι συνταγματικές διατάξεις που ρυθμίζουν το πλαίσιο που διέπει τις σχέσεις των δημοσίων υπαλλήλων με το δημόσιο. Έμφαση δίνεται σε αυτές που ισχύουν παράλληλα με το άρθρο 103 Συντ., το οποίο αποτελεί τη βασική συνταγματική διάταξη, καθώς το εμπλουτίζουν τόσο από πλευράς ουσίας και περιεχομένου όσο και διαδικαστικά.

1.1. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΥΠΑΛΛΗΛΟΥ

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η θεωρία του Weber για την κατανόηση του γραφειοκρατικού συστήματος με το οποίο είναι συνυφασμένη η δημόσια διοίκηση:

§ Ιεραρχία

§ Συγκεκριμένες αρμοδιότητες κάθε οργάνου που προσδιορίζονται σαφώς από τον νόμο

§ Απρόσωπες σχέσεις (όχι σχέσεις προσωπικής εμπιστοσύνης)

§ Αντικειμενικοί και γενικοί κανόνες, κατά κανόνα γραπτοί

§ Στελέχωση με βάση τεχνοκρατικά και αξιοκρατικά κριτήρια

§ Δυνατότητα ανέλιξης

Η δημόσια διοίκηση έχει αναφορά στον τρόπο οργάνωσης του κράτους και στηρίζεται στη λειτουργία οργάνων τα οποία προβλέπονται στον νόμο και ενεργούν με βάση τις αρμοδιότητες που τους απονέμονται προκειμένου να εξυπηρετήσουν τους σκοπούς τους. Ο τρόπος με τον οποίο το κράτος εκπληρώνει τις υποχρεώσεις του πραγματοποιείται μέσω της στελέχωσης των δημοσίων υπηρεσιών του, με πρόσωπα τα οποία συμβάλλονται μαζί του αποκτώντας μια ειδική νομική σχέση μαζί του. Το άρθρο 103 Συντ. προσδιορίζει το καθεστώς που διέπει τον δημόσιο υπάλληλο ως έμμεσο όργανο του κράτους (τεχνοκρατικό μοντέλο οργάνωσης της δημόσιας διοίκησης). Το άρθρο αυτό βρίσκεται στο Τμήμα ΣΤ’ του Συντάγματος για τη Διοίκηση, στο Κεφάλαιο Δεύτερο αυτού το οποίο είναι αφιερωμένο στην υπηρεσιακή κατάσταση των Οργάνων της Διοίκησης. Παρότι τα όργανα αυτά ανήκουν κατά κανόνα στην εκτελεστική λειτουργία, με βάση τη τριμερή διάκριση των λειτουργιών του κράτους κατά το άρθρο 26 Συντ., δεν θα πρέπει να συγχέονται με τις πολιτικές θέσεις αυτής και τα πολιτικά αξιώματα.

Κατ’ ουσίαν δημόσιοι υπάλληλοι στελεχώνουν τις υπηρεσίες και των δύο άλλων κρατικών λειτουργιών, της νομοθετικής (υπάλληλοι της Βουλής) και της δικαστικής (δικαστικοί υπάλληλοι). Όσον αφορά την πρώτη, σύμφωνα με το άρθρο 103 παρ. 6: «Oι διατάξεις των προηγούμενων παραγράφων έχουν εφαρμογή και στους υπαλλήλους της Bουλής, οι οποίοι κατά τα λοιπά διέπονται εξ ολοκλήρου από τον Kανονισμό της, καθώς και στους υπαλλήλους των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και των λοιπών νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου». Όσον αφορά τους δικαστικούς υπαλλήλους, το καθεστώς τους διέπεται από το άρθρο 92 Συντ.

§ Οι υπάλληλοι που στελεχώνουν τις υπηρεσίες της εκτελεστικής λειτουργίας χαρακτηρίζονται και ως διοικητικοί υπάλληλοι, ενίοτε δε πολιτικοί διοικητικοί υπάλληλοι προκειμένου να διακρίνονται από τους στρατιωτικούς υπαλλήλους.

Μεταξύ των διαφόρων κατηγοριών υπαλλήλων, η διαφορά έγκειται στο νομοθετικό πλαίσιο που εφαρμόζεται (ειδικές ρυθμίσεις). Σε κάθε περίπτωση, ελλείψει ειδικών διατάξεων εφαρμογή έχει ο ΥΚ.

Βλ. Ν 4622/2019 για το επιτελικό κράτος

Προκειμένου το παραπάνω να γίνει περισσότερο κατανοητό, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη το εξής. Σύμφωνα με το άρθρο 82 παρ. 1 Συντ., η Kυβέρνηση, όπως αυτή προσδιορίζεται στο προηγούμενο άρθρο, καθορίζει και κατευθύνει τη γενική πολιτική της Xώρας, σύμφωνα με τους ορισμούς του Συντάγματος και των νόμων.

Τυπικοί είναι οι νόμοι που εκδίδονται από τη Βουλή. Ουσιαστικοί είναι οι νόμοι που μπορεί να έχουν εκδοθεί και από την κανονιστικώς δρώσα Διοίκηση (υπουργικές αποφάσεις, προεδρικά διατάγματα).

Οι πολιτικές αποφάσεις που λαμβάνονται από την Κυβέρνηση μετουσιώνονται σε νόμους με βάση την προβλεπόμενη στο Σύνταγμα και τον Κανονισμό της Βουλής νομοπαραγωγική διαδικασία. Οι νόμοι αυτοί, σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει να είναι σύμφωνοι με το Σύνταγμα, εφόσον μάλιστα πρόκειται για ουσιαστικούς νόμους, θα πρέπει να έχουν εκδοθεί εντός των ορίων της νομοθετικής τους εξουσιοδότησης.

Στο άρθρο 103 παρ. 1 Συντ. ορίζεται ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι είναι εκτελεστές της θέλησης του Κράτους. Στον αντίποδα, συνεπώς, του συλλογικού οργάνου της Κυβέρνησης και των υπόλοιπων κυβερνητικών οργάνων, οι δημόσιοι υπάλληλοι δεν καθορίζουν τις υιοθετούμενες πολιτικές, παρά μόνο ενεργούν εντός των ορίων της ανατεθειμένης με νόμο σε αυτούς δραστηριότητας, εκδίδοντας διοικητικές πράξεις κατά δέσμια αρμοδιότητα ή διακριτική ευχέρεια.

Η δημόσια διοίκηση δρα intra legem και secundum legem ! = Αρχή νομιμότητας ή διακριτική ευχέρεια.

Κατά συνέπεια, υλοποιούν, εφαρμόζοντας τον νόμο, τις πολιτικές που έχουν υιοθετηθεί από ένα δημοκρατικά νομιμοποιημένο όργανο. Περαιτέρω, οι δημόσιοι υπάλληλοι δεν εναλλάσσονται με την αλλαγή Κυβερνήσεων, με εξαίρεση τους μετακλητούς υπαλλήλους. Η μονιμότητα δε, τους προφυλάσσει από πιθανή απομάκρυνση στις περιπτώσεις αυτές.

Δημόσιος υπάλληλος =

§ Εκτέλεση συγκεκριμένων καθηκόντων

§ Πειθαρχική ευθύνη

§ Προαιρετική σχέση

§ Σχέση ιεραρχικής εξάρτησης

§ Σχέση που διέπεται από τους κανόνες του δημοσίου δικαίου

ΠΡΟΣΟΧΗ! Οι δημόσιοι υπάλληλοι διακρίνονται από τους δημόσιους λειτουργούς. Οι τελευταίοι απολαμβάνουν μεγαλύτερο βαθμό ελευθερίας και συνήθως καλύπτονται από εχέγγυα προσωπικής και λειτουργικής ανεξαρτησίας

1.2. ΤΟ ΣΩΜΑ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ

1.2.1. Καθήκον υπακοής (άρθρο 103 παρ. 1 εδ. α΄ Συντ.)

Όλα τα παραπάνω προσιδιάζουν στον χαρακτήρα της δημόσιας διοίκησης ως πολιτικά ουδέτερης και συνδέονται με την υποχρέωση των υπαλλήλων να τηρούν πολιτική ουδετερότητα κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους. Στο πλαίσιο του καθήκοντος αυτού, οι δημόσιοι υπάλληλοι οι οποίοι οφείλουν πίστη στο Σύνταγμα και αφοσίωση στην πατρίδα (άρθρο 103 παρ. 1 Συντ.) δεν μπορούν να αρνηθούν να εφαρμόσουν νόμο για λόγους πολιτικοϊδεολογικούς, ούτε να τον εφαρμόσουν με τρόπο που συνάδει με τα προσωπικά τους πολιτικά ή άλλα πιστεύω.

Η πρόδηλη αντισυνταγματικότητα έχει το νόημα ότι η αντίθεση στο Σύνταγμα θα πρέπει να στηρίζεται στο γράμμα της συνταγματικής διάταξης και να μην είναι αποτέλεσμα ερμηνείας (π.χ. παραβίαση οικιακού ασύλου, απορρήτου των επικοινωνιών, παράνομη κατακράτηση, βασανιστήρια κ.λπ.).

Καθώς οι σχέσεις τους διέπονται από ιεραρχική εξάρτηση από τους πολιτικοδιοικητικούς τους προϊσταμένους (Υπουργοί, κ.λπ.) οφείλουν να εφαρμόζουν τον νόμο με βάση

τις κατευθύνσεις που δέχονται. Κατά το άρθρο 25 του Υπαλληλικού Κώδικα, μόνο επί προδήλως αντισυνταγματικής διαταγής οφείλουν να αρνηθούν την εκτέλεσή της, ενώ, σε κάθε άλλη περίπτωση, οφείλουν μόνο να αναφέρουν τις αντιρρήσεις τους.

§ Μια (πρόδηλα) αντισυνταγματική διαταγή είναι μια παράνομη διαταγή. Η διάκριση του νόμου (παράγραφοι 2 και 3 του άρθρου 25 ΥΚ) σε πρόδηλα αντισυνταγματική ή παράνομη διαταγή έχει το νόημα ότι η διαταγή (μπορεί να) παραβιάζει κοινό νόμο, -π.χ. τυπικό νόμο, προεδρικό διάταγμα, υπουργική απόφαση-, (=παράνομη) και όχι το Σύνταγμα (=αντισυνταγματική).

1.2.2. Πρόσβαση στο σώμα (άρθρο 103 παρ. 1 εδ. β΄ και 7 Συντ.)

Στο δεύτερο εδάφιο της διάταξης της παρ. 1 του άρθρου 103 Συντ., προβλέπεται η έκδοση εκτελεστικού νόμου ο οποίος καθορίζει τα προσόντα και τον τρόπο διορισμού των δημοσίων υπαλλήλων.

Για τις προσλήψεις στον δημόσιο τομέα εφαρμογή έχει ο Ν 4765/2021, όπως ισχύει, και αρμόδιο είναι το ΑΣΕΠ το οποίο είναι Ανεξάρτητη Αρχή (άρθρο 103 παρ. 7 Συντ.).

Η πρόσβαση στον δημόσιο τομέα στηρίζεται στην αρχή της αξιοκρατίας (άρθρα 4 παρ. 1 και 5 παρ. 1 Συντ.) και αποτελεί δικαίωμα όλων των πολιτών (άρθρο 4 παρ. 1, 2 και 4 Συντ.), εφόσον κατέχουν τα εκ του νόμου προσόντα, συμπεριλαμβανομένων των πολιτών της Ένωσης (βλ. άρθρο 4 ΥΚ), εφόσον γνωρίζουν την ελληνική γλώσσα, πλην κάποιων ρητά προβλεπόμενων εξαιρέσεων θέσεων που μπορούν να καλυφθούν μόνο από όσους κατέχουν την ελληνική ιθαγένεια.

Η αρχή της αξιοκρατίας συνιστά ειδικότερη έκφανση της αρχής της ισότητας.

Κανόνας προσωπικής αξίας = αντικειμενικά και απρόσωπα κριτήρια (έρεισμα η δημοκρατική αρχή σε συνδυασμό με το άρθρο 5 παρ. 1 Συντ.)

Αμεροληψία οργάνων επιλογής

Αντικειμενικές διαδικασίες επιλογής (γραπτός διαγωνισμός, μοριοδότηση, κ.λπ.)

Ίσες ευκαιρίες για όλους = επιλογή μεταξύ όσων έχουν τα ίδια προσόντα

Τα κοινωνικά κριτήρια εισάγουν μια πιο ουσιαστική έκφραση της ισότητας, καθώς διασφαλίζουν την ισότητα των ευκαιριών σε ειδικές κατηγορίες προσώπων που παρουσιάζουν στοιχεία ευαλωτότητας (βλ. και άρθρο 21 Συντ.).

Κατά την πρόσβαση στον δημόσιο τομέα, η αρχή της αξιοκρατίας κάμπτεται προκειμένου να εξυπηρετηθεί η αρχή του κοινωνικού κράτους (άρθρο 25 παρ. 1 Συντ.), πράγμα το οποίο σημαίνει ότι πέραν των τυπικών προσόντων, συνεκτιμώνται και κοινωνικά κριτήρια.

Ο νομοθέτης μπορεί να επιφυλάσσει έναν συγκεκριμένο αριθμό θέσεων για την κάλυψη από πρόσωπα στα οποία συντρέχουν κοινωνικά κριτήρια ή ακόμη μπορεί να μοριοδοτεί στις γενικές κατηγορίες στοιχεία που σχετίζονται με την προσωπική/οικογενειακή ή άλλη κατάσταση των υποψηφίων (βλ. και άρθρο 21 Συντ.). Το σημαντικό είναι να μην ανατρέπεται η αρχή της αξιοκρατίας, ιδίως όταν πρόκειται για την κάλυψη θέσεων οι οποίες προορίζεται να καλύψουν ανάγκες για τις οποίες απαιτείται ειδική επιστημονική γνώση ή κατάλληλη φυσική κατάσταση.

ΕΙΔΙΚΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ

§ Ηλικιακό κριτήριο: Τα ανώτατα όρια κατά κανόνα απαγορεύονται, κατ’ εξαίρεση επιτρέπονται (βλ. άρθρο 6 ΥΚ)

§ Οι έμφυλες διακρίσεις απαγορεύονται (άμεσα και έμμεσα). Έμμεσα = όταν ένα επί της αρχής ουδέτερο κριτήριο καταλήγει κατά την εφαρμογή να αποκλείει κατά κανόνα τις γυναίκες. Προκειμένου να κριθεί δικαιολογημένη μια τέτοια παρέκκλιση θα πρέπει να δικαιολογείται από αντικειμενικούς λόγους που συνδέονται με τη φύση και τις ανάγκες της υπηρεσίας (π.χ. ελάχιστο ύψος, επιδόσεις σε αθλήματα, κ.λπ.).

§ Το ίδιο με τα παραπάνω ισχύει και για τις διακρίσεις λόγω θρησκείας, καταγωγής, κ.λπ.

Κατά την εξέλιξη στον δημόσιο τομέα, η αρχή της αξιοκρατίας βρίσκει επίσης εφαρμογή, συνήθως σε συνδυασμό με το κριτήριο της αρχαιότητας.

Γενικά τυπικά προσόντα: ιθαγένεια, κατώτατο όριο ηλικίας

Κωλύματα διορισμού: μη εκπλήρωση στρατιωτικών υποχρεώσεων, ποινική δίωξη ή καταδικαστική ποινική απόφαση για εγκλήματα που προβλέπονται στον νόμο, απόλυση από άλλη θέση για πειθαρχικούς λόγους, έλλειψη υγείας.

Κατά τον χρόνο της προκήρυξης και κατά τον χρόνο του διορισμού

Το σύστημα συγκρότησης του σώματος δημοσίων υπαλλήλων που εφαρμόζεται κατά κανόνα είναι αυτό της σταδιοδρομίας (τακτικοί δημόσιοι υπάλληλοι), το οποίο συνδυάζεται με το σύστημα της μονιμότητας. Ισχύουν παράλληλα όμως και στοιχεία του συστήματος των συγκεκριμένων θέσεων (π.χ. μετακλητοί υπάλληλοι).

1.2.3. Μονιμότητα και σταδιοδρομία (άρθρο 103 παρ. 2-4 Συντ.)

Υποχρεώσεις δημοσίου υπαλλήλου:

§ Νομιμοφροσύνης

§ Υπακοής

§ Πολιτικής ουδετερότητας

Σε όλα τα στάδια της υπηρέτησης στον δημόσιο τομέα, ο δημόσιος υπάλληλος απολαμβάνει όλα τα δικαιώματα που του αναγνωρίζονται ως πολίτη, ατόμου και μέλους του κοινωνικού συνόλου, εκτός από συγκεκριμένους περιορισμούς που προβλέπονται ρητά στον νόμο: π.χ. απαγόρευση απόκτησης εμπορικής ιδιότητας – περιορισμός της οικονομικής ελευθερίας, ή στο Σύνταγμα, δικαιολογούνται στο πλαίσιο της ειδικής νομικής σχέσης που έχει με το δημόσιο και, κατά κανόνα, περιορίζονται κατά τον χρόνο που εκτελεί τα καθήκοντά του.

Συνταγματικές διατάξεις που αφορούν συγκεκριμένα τους δημοσίους υπαλλήλους:

§ Άρθρο 4 παρ. 4 Συντ. (ιθαγένεια ως προϋπόθεση για την πρόσληψη)

§ Άρθρο 22 παρ. 3 Συντ. (ΣΣΕ)

§ Άρθρο 23 παρ. 2 εδ. γ΄(απεργία)

§ Άρθρο 46 παρ. 1 Συντ. (διορισμός και παύση)

§ Άρθρο 56 Συντ. (δικαίωμα του εκλέγεσθαι)

Η θεωρία της ειδικής νομικής σχέσης του δημοσίου υπαλλήλου με το κράτος σταδιακά εγκαταλείπεται και ολοένα αμβλύνονται οι νομοθετικοί περιορισμοί επί ατομικών και πολιτικών δικαιωμάτων των δημοσίων υπαλλήλων που έχουν επιβληθεί λόγω αυτής. Στην πραγματικότητα, κάθε πολίτης διατηρεί κάποιο νομικό δεσμό, δηλαδή νομική σχέση, με το κράτος (λ.χ. ιθαγένεια). Η ειδική νομική σχέση του δημοσίου υπαλλήλου με το κράτος θεωρείτο ότι μπορούσε να δικαιολογήσει εντονότερος περιορισμούς σε σχέση με αυτούς που θα μπορούσαν να δικαιολογηθούν εάν επιβαλόταν σε πολίτες. Η σχέση αυτή συστήνεται με τον διορισμό, το πρόσωπο αναλαμβάνει πλέον δε, μία δημόσια θέση και ενεργεί ως όργανο του κράτους για την επίτευξη των σκοπών του. Σε κάθε περίπτωση -από κατηγορίες υπαλλήλων όπως οι ΙΔΑΧ, όπου υφίσταται σύμβασης εργασίας-, η σχέση ιδρύεται με την έκδοση προεδρικού διατάγματος (διορισμός). Ο διορισμός βέβαια δεν είναι υποχρεωτικός, ο υποψήφιος δημόσιος υπάλληλος μπορεί να τον αποδεχτεί ή να τον απορρίψει. Τυχόν απόρριψη μπορεί να επισύρει κάποιες συνέπειες (π.χ. τη μεσολάβηση χρονικού διαστήματος κατά το οποίο ο υπάλληλος δεν μπορεί να προσληφθεί σε νέα θέση).

Προϋπόθεση του διορισμού είναι η κενή οργανική θέση, εκτός εάν πρόκειται για πρόσληψη έκτακτων υπαλλήλων.

Η μονιμότητα του δημοσίου υπαλλήλου προβλέπεται ρητά στο άρθρο 103 παρ. 4 Συντ. και συνδέεται με την ύπαρξη οργανικής θέσης, η κατάργηση της οποίας συμπαρασύρει το προστατευτικό καθεστώς της μονιμότητας. Στις περιπτώσεις αυτές, ο δημόσιος υπάλληλος, σύμφωνα με τις προβλέψεις του νόμου, εντάσσεται στο σύστημα κινητικότητας των δημοσίων υπαλλήλων. Η νομοθετική πρόβλεψη οργανικής θέσης αποτελεί στοιχείο που εξυπηρετεί την αρχή της διαφάνειας (βλ. άρθρο 103 παρ. 2 Συντ.).

Η μονιμότητα, όπως και η κάλυψη των δημοσίων θέσεων με βάση την αρχή της αξιοκρατίας, αποτελούν τον κανόνα, όπως αυτός υπαγόρεύεται και από τις οικείες συνταγματικές διατάξεις. Ο κανόνας αυτός δεν είναι απόλυτος, αλλά επιδέχεται εξαιρέσεων, προκειμένου για την κάλυψη συγκεκριμένων θέσεων. Η μονιμότητα, συνεπώς, δεν μπορεί να καταργηθεί διά νόμου. Θα πρέπει όμως να θεωρηθεί ότι ούτε και να ανατραπεί η σχέση κανόνα εξαίρεσης, πράγμα το οποίο θα οδηγούσε σε καταστρατήγηση του Συντάγματος.

Μονιμότητα δεν σημαίνει ότι ο δημόσιος υπάλληλος δεν μπορεί να απομακρυνθεί από τη θέση του παρά μόνο εάν το επιθυμεί ο ίδιος (παραίτηση) ή με τη συμπλήρωση του ορίου ηλικίας, αλλά ότι υφίσταται μια δέσμη εγγυήσεων που τον προστατεύουν στις περιπτώσεις των υπηρεσιακών μεταβολών και ιδίως στις περιπτώσεις του υποβιβασμού ή της απόλυσης.

§ Μεσολάβηση υπηρεσιακού συμβουλίου

§ Δικαστικός έλεγχος

Κάμψη της μονιμότητας αποτελεί και η δοκιμαστική περίοδος που θα πρέπει να διανύσει ο νεοδιοριζόμενος δημόσιος υπάλληλος

Με συμβάσεις ΙΔΟΧ καλύπτονται:

§ Πρόσκαιρες ανάγκες (π.χ. εποχικές)

§ Έκτακτες και απρόβλεπτες ανάγκες

§ = έκτακτο προσωπικό

Σε κάθε περίπτωση, ωστόσο, θα πρέπει να σημειωθεί ότι με βάση την Οδηγία 1999/70/ΕΚ μόνιμοι δημόσιοι υπάλληλοι και εργαζόμενοι του δημοσίου τομέα με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου απολαμβάνουν τα ίδια δικαιώματα. Την ίδια προστασία αναφορικά με τα εργασιακά τους δικαιώματα απολαμβάνουν και όσοι συμβάλλονται με το δημόσιο με σχέση εξαρτημένης εργασίας ιδιωτικού δικαίου ορισμένου χρόνου.

Περιπτώσεις λύσεις της δημοσιοϋπαλληλικής σχέσης

§ Αυτοδικαίως: θάνατος, συμπλήρωση ορίου ηλικίας ή ετών υπηρεσίας – συνταξιοδότηση/λήξη θητείας, έκπτωση λόγω καταδίκης επί συγκεκριμένων εγκλημάτων, παραίτηση (δικαίωμα του υπαλλήλου που υπόκειται σε ορισμένες περιπτώσεις σε περιορισμούς)

§ Απόλυση με απόφαση του αρμοδίου οργάνου: με υπαιτιότητα του υπαλλήλου ή χωρίς υπαιτιότητα του υπαλλήλου

§ Κατάργηση θέσης

1.3. ΕΙΔΙΚΕΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΕΣ ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΕΙΣ (άρθρα 103 παρ. 8 και 104 Συντ.)

ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΕΙΣ

§ Απαγόρευση με νόμο μονιμοποίησης (άρθρο 103 παρ. 8 Συντ.)

§ Απαγόρευση κατοχής δεύτερης θέσης στο δημόσιο, εκτός εάν:

– Προβλέπεται στον νόμο και

– Oι πρόσθετες αποδοχές ή απολαβές δεν υπερβαίνουν το σύνολο των αποδοχών της οργανικής θέσης (άρθρο 104 Συντ.).

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Ανδρονόπουλος Β./Ανδρονοπούλου Μ., Ερμηνεία του Υπαλληλικού Κώδικα (Ν 3528/2007), Σάκκουλας, 2022

Βενιζέλος Ε., Το αναθεωρητικό κεκτημένο. Το συνταγματικό φαινόμενο στον εικοστό πρώτο αιώνα και η εισφορά της αναθεώρησης του 2001, Αντ. Σάκκουλας, 2002

Βλαχόπουλος Σπ./Κοντιάδης Ξ., Εγχειρίδιο Συνταγματικού Δικαίου, Νομική Βιβλιοθήκη, 2025

Βλαχόπουλος Σπ./Κοντιάδης Ξ./Τασσόπουλος Γ., Σύνταγμα, Κατ’ άρθρο ερμηνεία, Νομική Βιβλιοθήκη, 2024

Κονδύλης Β., Άρθρο 103, σε Φ. Σπυρόπουλος/Ξ. Κοντιάδης/Χ. Ανθόπουλος, Γ. Γεραπετρίτης (επιμ.), Σύνταγμα Κατ Άρθρο Ερμηνεία, Σάκκουλας, 2017

Κονδύλης Β./Κτιστάκη Στ./Τζιράκη Ε., Υπαλληλικός κώδικας, Κατ’ άρθρο ερμηνεία, Νομική Βιβλιοθήκη, 2018

Κονδύλης Β., Ουδετερότητα και πολιτικοποίηση των δημοσίων υπαλλήλων σε συνθήκες κρίσης, σε: Θεσμοί δημοσίων υπαλλήλων και η λειτουργία τους σε συνθήκες κρίσης, Σύλλογος Εργαζομένων στη Γενική Γραμματεία Δημόσιας Διοίκησης. Εθνικό Τυπογραφείο, 2014, σελ. 36 επ.

Κτιστάκη Στ., Δημοσιοϋπαλληλικό δίκαιο & ΕΣΔΑ, Η επίδραση της νομολογίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των δικαιωμάτων του ανθρώπου στο ιδιαίτερο καθεστώς των δημοσίων υπαλλήλων, Σάκκουλας, 2004

Λυμπερόπουλος Λ., Το Ανώτατο Συμβούλιο Επιλογής Προσωπικού ως ανεξάρτητη αρχή, ΕλλΔ/νη 2012, σελ. 1217

Σπηλιωτόπουλος Επ., Εγχειρίδιο Διοικητικού Δικαίου, Νομική Βιβλιοθήκη, 2011

Σπηλιωτόπουλος Επ./Χρυσανθάκης Χ., Βασικοί θεσμοί δημοσιοϋπαλληλικού δικαίου, Νομική Βιβλιοθήκη, 2021

Συμεωνίδης Ι., Η μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων στην εποχή των μνημονίων. Από την καθιέρωση της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων στα μνημονιακά καθεστώτα της διαθεσιμότητας και κινητικότητας και της αυτοδίκαιης αργίας, Σάκκουλας, 2014

Συμεωνίδης Ι./Τάχος Α., Ερμηνεία Υπαλληλικού Κώδικα - ΕρμΥΚ - Τόμοι Ι και ΙΙ, 3η έκδ., Σάκκουλας, 2007

Τάχος Α., Δημόσιο υπαλληλικό δίκαιο, Σάκκουλας, 1996

Χρυσανθάκης Χ., Συστήματα πρόσληψης των δημοσίων υπαλλήλων, Σταμούλης, 2001

2 Η στελέχωση της δημόσιας διοίκησης

Ιωάννης Γ. Ιακωβίδης
Δρ., Μέλος ΣΕΠ ΕΑΠ, Διδάσκων Sofia state University st. Kliment Ohridski, Εισηγητής ΕΚΔΔΑ-ΙΝΕΠ, Δημόσιος υπάλληλος, Πρ/νος Προσωπικού, Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων

Στέλλα Χριστοφορίδου
Δ.Ν., Δικηγόρος, Μέλος ΣΕΠ ΕΑΠ

ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ

Δημόσιοι Υπάλληλοι § Κατηγορίες Υπαλλήλων § Συστήματα Πρόσβασης § Στελέχωση, διορισμός

ΠΡΟΕΠΙΣΚΟΠHΣΗ

Η στελέχωση της δημόσιας διοίκησης έχει ως σκοπό την κάλυψη των δημοσίων θέσεων με τρόπο ώστε να ικανοποιούνται οι υπηρεσιακές ανάγκες και να θεραπεύονται οι δημόσιοι σκοποί με την παροχή των ανάλογων υπηρεσιών. Προκειμένου να επιτυγχάνεται τούτο, προϋπόθεση είναι η επιλογή του κατάλληλου προσωπικού για την κάθε θέση. Ταυτόχρονα, μέριμνα θα πρέπει να δίνεται και στην εφαρμογή συνταγματικών κανόνων και αρχών, όπως η αρχή της αξιοκρατίας, η διαφάνεια, καθώς και η προστασία των δικαιωμάτων των δημοσίων υπαλλήλων, τα οποία δεν θα πρέπει να καταστρατηγούνται.

ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ

 Η έννοια και τα χαρακτηριστικά της στελέχωσης των δημοσίων υπηρεσιών

 Συστήματα στελέχωσης

 Μέθοδοι και τρόποι επιλογής υπαλλήλων-διορισμός

 Το νομοθετικό πλαίσιο διορισμών που υπάρχει και ο προγραμματισμός τους

 Οι θέσεις ευθύνης και το νομοθετικό πλαίσιο

 Οι κατά κλάδο και κατηγορία ειδικές περιπτώσεις προσλήψεων

 Συμβασιούχοι υπάλληλοι και οι ιδιαιτερότητες αυτών

 Σύσταση και λειτουργία των Ανεξάρτητων Αρχών

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Στο παρόν κεφάλαιο αναλύονται το σύστημα συγκρότησης των δημοσίων υπαλλήλων, καθώς και η πρόσβαση των δημοσίων υπαλλήλων με βάση τους σχετικούς συνταγματικούς κανόνες και αρχές, συμπεριλαμβανομένου και του διορισμού τους.

2.1. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

Τα ζητήματα που αφορούν στη στελέχωση της δημόσιας διοίκησης μπορούν να διακριθούν με βάση το χρονικό ορόσημο του διορισμού. Πριν τον διορισμό, η στελέχωση αφορά στην επιλογή του προσωπικού, ενώ μετά τον διορισμό, η στελέχωση αφορά στην πορεία του μέσα στην υπηρεσία, τη διάθεση και τοποθέτησή του, πιθανές μετακινήσεις τους, ακόμη και την πιθανή εξέλιξή του μέχρι και την κάλυψη θέσεων ευθύνης. Σε κάθε ένα από αυτά τα στάδια υφίστανται αντίρροπες δυνάμεις οι οποίες θα πρέπει να εξισορροπηθούν. Για παράδειγμα, η ανάγκη για ταχεία κάλυψη των υπηρεσιακών αναγκών, πιθανώς να συναντά εμπόδια όταν ως μέθοδος επιλογής προσωπικού επιλέγεται ο γραπτός διαγωνισμός ή το σύστημα των συγκεκριμένων θέσεων, κατά το οποίο δεν υφίσταται κινητικότητα του υπαλλήλου. Στις περιπτώσεις αυτές εξυπηρετεί περισσότερο τις ανάγκες της υπηρεσίας, αλλά έρχεται σε αντίθεση με την ανάγκη του υπαλλήλου να εξελιχθεί ή να καλύψει μια θέση που είναι καταλληλότερη γι’ αυτόν με βάση τα προσόντα του -αυτά που είχε κατά τον διορισμό του ή που απέκτησε στη συνέχεια. Σε κάθε περίπτωση, αυτό που θα πρέπει να λεχθεί είναι ότι το Σύνταγμα (ιδίως στο άρθρο 103) θέτει τα όρια εντός των οποίων μπορεί να κινηθεί ο νομοθέτης προκειμένου για τη στελέχωση της δημόσιας διοίκησης προκειμένου να επιτυγχάνονται οι αρχές της αποτελεσματικότητας, της διαφάνειας, της καλύτερης εξυπηρέτησης, καθώς και της ίσης πρόσβασης και κατάληψης μιας δημόσιας θέσης.

2.2. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ

Τα συστήματα συγκρότησης των δημοσίων υπαλλήλων καθορίζουν τον τρόπο στελέχωσης της δημόσιας διοίκησης. Ιδεοτυπικά διακρίνονται στο σύστημα σταδιοδρομίας και συγκεκριμένων θέσεων και αντίστοιχα στο σύστημα των μονίμων και

μετακλητών υπαλλήλων. Συνήθως, όπως συμβαίνει και στην ελληνική έννομη τάξη, το σύστημα που εφαρμόζεται είναι μικτό ώστε να μπορεί να αντλήσει τα θετικά στοιχεία από κάθε έναν τύπο συγκρότησης εξισορροπώντας τα αρνητικά του με έναν άλλον τύπο συγκρότησης.

Κατά το Σύνταγμα, η διοίκηση στελεχώνεται με βάση τον κανόνα της μονιμότητας. Μονιμότητα δεν σημαίνει ότι αποκλείεται σε κάθε περίπτωση ο υπάλληλος να απομακρυνθεί από τη θέση του, αλλά ότι προκειμένου να χωρήσει η απομάκρυνσή του θα πρέπει προηγουμένως να έχει εκφέρει γνώμη ένα σώμα ομότιμων, δηλαδή ένα συμβούλιο συγκροτημένο από δημοσίους υπαλλήλους. Ενώ, επιπλέον, ο δημόσιος υπάλληλος μπορεί να αξιώσει και δικαστική προστασία.

Ο κανόνας της μονιμότητας δεν είναι απόλυτος. Αντιθέτως, το Σύνταγμα στο άρθρο 103 επιτρέπει για διάφορους λόγους την πρόσληψη υπαλλήλων που δεν καλύπτονται από τον κανόνα της μονιμότητας, με χαρακτηριστικότερο την επιλογή μετακλητών υπαλλήλων. Τούτο όμως μόνο κατ’ εξαίρεση, καθώς δεν επιτρέπεται να αντιστραφεί η σχέση κανόνα-εξαίρεσης. Η κάλυψη θέσεων επιστημονικών συμβούλων επί θητεία, ή με συμβάσεις ορισμένου χρόνου, όπως είναι οι θέσεις που αφορούν την κάλυψη έκτακτων ή περιοδικών αναγκών, επίσης, αποτελούν εξαίρεση στον κανόνα της μονιμότητας, σύμφωνα με τον οποίο ο υπάλληλος απολύεται με τη συμπλήρωση του ορίου ηλικίας συνταξιοδότησης, ή με τον θάνατο ή την παραίτησή του. Σε κάθε περίπτωση, για όσο διαρκεί η σύμβαση, και πάλι ο συμβασιούχος προστατεύεται από τυχόν παράνομη απόλυση.

Η μονιμότητα διασφαλίζει την απρόσκοπτη λειτουργία της υπηρεσίας ανεξαρτήτων πολιτικών μεταβολών και ταυτόχρονα την ανεξαρτησία και αμεροληψία του οργάνου το οποίο δεν επηρεάζεται για τη συνέχιση της εργασίας του από τις αλλαγές στην Κυβέρνηση. Από την άλλη, το σύστημα των μετακλητών βοηθάει ώστε τα πρόσωπα που στελεχώνουν τη διοίκηση να είναι πρόσωπα επιλογής και εμπιστοσύνης της πολιτικής ηγεσίας, διασφαλίζοντας ότι οι υιοθετούμενες πολιτικές θα εφαρμοστούν απρόσκοπτα. Από τη μονιμότητα μπορεί να καλύπτεται τόσο το σύστημα συγκεκριμένων θέσεων όσο και το σύστημα σταδιοδρομίας.

Βασικό μειονέκτημα του συστήματος μετακλητών υπαλλήλων είναι ότι διαρρηγνύει τον κανόνα της ίσης πρόσβασης στις δημόσιες θέσεις και την επιλογή του προσωπικού με βάση αξιοκρατικά κριτήρια.

2.3. ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

Τόσο κατά την πρόσβαση στη δημόσια θέση όσο και κατά την υπηρεσιακή εξέλιξη, ιδίως κατά τη στελέχωση θέσεων ευθύνης, είναι ιδιαιτέρως σημαντικό να τηρείται η γενική αρχή της ισότητας και της αξιοκρατίας προκειμένου να επιτυγχάνεται άλ-

λωστε και η διαφάνεια, και άρα, μεταξύ άλλων, η επιλογή να στηρίζεται σε αντικειμενικά τυπικά κριτήρια τα οποία είναι ήδη καθορισμένα κατά τη διαδικασία επιλογής. Διάφορες μέθοδοι επιλογής μπορεί να ικανοποιούν τις παραπάνω απαιτήσεις, όπως η επιλογή κατόπιν γραπτού διαγωνισμού, από σώμα εκλεκτόρων, από τον προϊστάμενο της υπηρεσιακής μονάδας, με βάση τη μοριοδότηση κατόπιν δημόσιας πρόσκλησης (από ειδικά συγκροτούμενο όργανο ή όχι), ή η αποφοίτηση από ειδική παραγωγική σχολή, όπου κατ’ ουσίαν μεσολαβούν οι εξετάσεις εισαγωγής και επιτυχούς ολοκλήρωσης.

Κάθε μία από τις μεθόδους αυτές έχει πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα αναφορικά με την ταχύτητα ολοκλήρωσης της διαδικασίας, εξεύρεσης του καταλληλότερου υποψηφίου, εκτίμησης των ουσιαστικών του προσόντων κ.λπ.

Με γνώμονα ότι προέχει ο κανόνας της προσωπικής αξίας, και άρα, ότι καθένας θα πρέπει να τυγχάνει μεταχείρισης ως προς την επιλογή για την κάλυψη δημόσιας θέσης, με βάση την προσωπική του αξία, μέθοδοι που προκρίνουν την ουσιαστική εκτίμηση των προσόντων των υποψηφίων μπορούν να θεωρηθούν ως καταλληλότεροι (λ.χ. γραπτός διαγωνισμός). Από την άλλη, η προσμέτρηση απλώς των τυπικών προσόντων με βάση τα μόρια που δίνονται για το καθένα διασφαλίζει ότι το όργανο που αξιολογεί και κατατάσσει τους υποψηφίους ενεργεί κατόπιν δέσμιας αρμοδιότητας και άρα, δεν μπορεί να εμφιλοχωρήσει κρίση η οποία θα καταστρατηγούσε τον κανόνα αυτόν.

2.4. Ο ΔΙΟΡΙΣΜΟΣ

Σε κάθε περίπτωση, με την ολοκλήρωση της διαδικασίας επιλογής και εφόσον ο υποψήφιος αποδεχθεί τη θέση, η διαδικασία του διορισμού ολοκληρώνεται με την ανάληψη καθηκόντων εκ μέρους του και την ορκομωσία, καθώς και την έκδοση του ΦΕΚ διορισμού. Ο υποψήφιος μπορεί να αρνηθεί να αναλάβει τα καθήκοντά του -εάν έχει εκδοθεί το ΦΕΚ διορισμού, τότε θα πρέπει στην πραγματικότητα να κινήσει τη διαδικασία της παραίτησης-, χωρίς να αποκλείεται να έχει κάποιες κυρώσεις από τον νόμο, όπως λ.χ. το να μην μπορεί να διοριστεί εκ νέου εάν δεν περάσει κάποιο χρονικό διάστημα. Η διοίκηση μπορεί να ανακαλέσει τον διορισμό, εάν ο υποψήφιος δεν εκπλήρωσε κάποια από τις υποχρεώσεις διορισμού του. Επί παράνομου διορισμού, εάν η παρανομία δεν οφείλεται σε ενέργεια του υποψηφίου, επίσης ο διορισμός μπορεί να ανακληθεί εντός διετίας. Το χρονικό αυτό διάστημα δεν ισχύει εάν πρόκειται για παρανομία που συντελέστηκε από τον ίδιο τον υποψήφιο.

2.5. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΕΙΑΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ

Στην Ελλάδα η υπηρεσιακή εξέλιξη και η επιλογή των υπαλλήλων ή και των στελεχών της δημόσιας διοίκησης, στηρίζεται σε σχετικά νομοθετήματα που ονομάζονται υπαλληλικοί κώδικες αλλά και από άλλες συμπληρωματικές ειδικές διατάξεις ή σε αρκετές περιπτώσεις και από ξεχωριστούς κώδικες. Ήδη από το 1822 και το «Σύνταγμα της Επιδαύρου», γίνεται η πρώτη αναφορά περί ισότητας και δικαιωμάτων και πρόσβασης σε θέσεις και αξιώματα, αφού όπως αναφερόταν στο περιεχόμενό του οι Έλληνες απολάμβαναν χωρίς καμία διάκριση όλα τα πολιτικά δικαιώματα. Και στη συνέχεια, στο Σύνταγμα του Άστρους το 1823 γίνεται ειδική αναφορά στην απονομή ίσων δικαιωμάτων για όλους τους Έλληνες. Τέλος, στο Σύνταγμα της Τροιζήνας το 1827 παρατηρείται και πάλι η ισότιμη πρόσβαση όλων των Ελλήνων στα δημόσια επαγγέλματα. Μετά τη δημιουργία του πρώτου Ελληνικού κράτους το 1830, η πρώτη καταγραφή περί δικαιωμάτων, στοιχείων επιλογής ή και εξέτασης της κατάστασης των δημοσίων υπαλλήλων εντοπίζεται στην έκδοση σχετικού πλαισίου για τα «βιβλία ποιότητας» των δημοσίων υπαλλήλων, τα οποία συστήθηκαν με το Διάταγμα της 30ης Απριλίου του 1833. Το 1884 ακολουθεί η έκδοση νόμου που περιείχε σύστημα διαγωνισμού για την επιλογή υπαλλήλων και το 1910 έχουμε την δημοσίευση του νόμου περί προσόντων πειθαρχίας και μονιμότητας, για κάποιους υπαλλήλους. Το 1911 στο Σύνταγμα κατοχυρώθηκε η μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων, με το άρθρο 102, ενώ το 1917 ξεκίνησε η πρώτη προσπάθεια κατάρτισης υπαλληλικού κώδικα στον οποίο θα περιλαμβανόταν και θέματα εξέλιξης αλλά και επιλογής υπαλλήλων, κατηγορίες, σχέσεις και συστήματα πρόσβασης στο δημόσιο τομέα, την παράλληλη εγκατάσταση στην Αθήνα της Κυβέρνησης Βενιζέλου και την διοικητική ένωση της Ελλάδας (Ιακωβίδης, 2012).

Το 1931, πραγματοποιείται η κατάρτιση ενός προσχεδίου Υπαλληλικού Κώδικα και το 1947 η σύσταση και λειτουργία διακομματικής επιτροπής, με το Ν 342/1947, για τη σύνταξη ενός σύγχρονου τότε υπαλληλικού κώδικα. Αυτό το προσχέδιο, όταν ολοκληρώθηκε η επεξεργασία του, ψηφίστηκε και έγινε νόμος του κράτους με τον αριθμό 1811 του 1951. Ήδη από την περίοδο εκείνη στην Ελλάδα είχε επισημανθεί το πρόβλημα της πολυνομίας και των αντίθετων μεταξύ τους νομοθετημάτων.

Μετά την μεταπολίτευση, ανευρίσκουμε τρεις βασικούς νόμους που ψηφίστηκαν και εφαρμόστηκαν με αντικείμενο την υπαλληλική κατάσταση οι οποίοι περιείχαν και νομοθετήματα σχετικά με την υπαλληλική σταδιοδρομία, τα θέματα επιλογής, τα κριτήρια επιλογής και την πρόσβαση στις δημόσιες υπηρεσίες, υπαλλήλων με επιλογή, ή άλλες διαδικασίες σχετικές με τις υπηρεσιακές μεταβολές των δημοσίων υπαλλήλων.

Το πρώτο νομοθέτημα ήταν το Π.Δ. 611/1977: «Προεδρικό Διάταγμα 611/1977 με ημερομηνία 15 Ιουλίου 1977, ΦΕΚ 198 Α’ 15-7-1977 με θέμα: Περί κωδικοποιήσεως εις ενιαίον κείμενον, υπό τίτλον «υπαλληλικός κώδιξ», των ισχυουσών διατάξεων των αναφερομένων εις την κατάστασιν των υπαλλήλων του δημοσίου και των ν.π.δ.δ.». Ήταν ο πρώτος υπαλληλικός κώδικας μετά τη μεταπολίτευση που αφορούσε σε προσλήψεις, κριτήρια, προαγωγές, χαρακτηριστικά υπαλλήλων και περιείχε σχετικά άρθρα για την υπαλληλική σταδιοδρομία και τις υπηρεσιακές μεταβολές των δημοσίων υπαλλήλων.

Το δεύτερο νομοθέτημα ήταν ο νόμος υπ. αριθμ. 2683, ΦΕΚ Α΄ 19/9.2.1999 «Κύρωση του Κώδικα Κατάστασης Δημοσίων Πολιτικών Διοικητικών Υπαλλήλων και Υπαλλήλων Ν.Π.Δ.Δ. και άλλες διατάξεις».

Το τρίτο νομοθέτημα, το οποίο ισχύει έως και σήμερα, είναι ο Ν 3528/2007 ο οποίος περιλαμβάνει στα άρθρα του όλα τα θέματα που αφορούν στην επιλογή, τα κριτήρια, τις προϋποθέσεις διορισμού ή πρόσληψης, τα συστήματα προαγωγής, την στελέχωση, τις κρίσεις για θέσεις ευθύνης. Συμπληρωματικά να αναφέρουμε ότι στις μεταβατικές διατάξεις του νόμου 3839/2010, ο οποίος και τροποποιεί σχετικά άρθρα του Ν 3528/2007, γίνεται για πρώτη φορά αναφορά και περιγράφεται τρόπος μοριοδότησης για την επιλογή υπαλλήλων σε θέσεις ευθύνης μετά από κρίση επιτροπής ή αλλιώς των αρμόδιων υπηρεσιακών συμβουλίων ή συμβουλίων επιλογής.

Τα ανωτέρω τρία νομοθετήματα περιλαμβάνουν όλα τους σχετικές ρυθμίσεις τόσο για τη στελέχωση υπηρεσιών όσο και ρυθμίσεις, μεταξύ άλλων, για τα θέματα επιλογής υπαλλήλων, για κριτήρια, για συστήματα διορισμού και υπηρεσιακών μεταβολών. Για κάθε κατηγορία υπαλλήλων όμως ισχύουν κάποιοι νόμοι κοινοί αλλά και κάποιοι ειδικοί ή και ειδικότεροι νόμοι.

Ιεραρχία των θέσεων ευθύνης

Στο δύσκολο εγχείρημα της σωστής στελέχωσης των δημοσίων υπηρεσιών και της διαδικασίας πρόσβασης σε θέσεις στελεχών αλλά και της υπηρεσιακής εξέλιξης των υπαλλήλων, συμμετέχει ενεργά το ΕΚΔΔΑ και οι υπηρεσίες του, και έχουν συμβάλει σε μεγάλο βαθμό τόσο σε επίπεδο κεντρικής κυβέρνησης και υπηρεσιών όσο και σε περιφερειακό επίπεδο, με τη συνεχή και άρτια εκπαίδευση και επιμόρφωση του ανθρώπινου δυναμικού.

Σύμφωνα με το άρθρο 84 του Ν 3528/2007 όπως τροποποιήθηκε και ισχύει με το νόμο 4369/2016 και όπως τροποποιήθηκε με την παρ. 1 άρθρο 45, του Ν 4674/2020 με ισχύ την 11/3/2020, οι οργανικές μονάδες και η ιεραρχία στην Ελληνική δημόσια διοίκηση είναι:

– η θέση Υπηρεσιακού Γραμματέα Υπουργείου

– η Γενική Διεύθυνση

– η Διεύθυνση

– η Υποδιεύθυνση

– το Τμήμα

– το Αυτοτελές Τμήμα ή Αυτοτελές γραφείο και οι άλλες οργανικές μονάδες, καθώς και τυχόν ενδιάμεσα επίπεδα διοίκησης, όπως αυτά προβλέπονται από τις οικείες οργανικές διατάξεις. Όπου στις διατάξεις αναφέρεται οργανική μονάδα επιπέδου Διεύθυνσης, είναι και η Υποδιεύθυνση. Η Γενική Διεύθυνση Διοικητικής Υποστήριξης, Οικονομικών Υπηρεσιών, Οικονομικών και Διοικητικών Υπηρεσιών, Πληροφορικής, Διεύθυνση Διοικητικού/Προσωπικού, Πληροφορικής, Προμηθειών, Προϋ­πολογισμού, αποτελούν οριζόντιες θέσεις ευθύνης», όπως αναφέρεται στο νόμο.

Διοίκηση και θέσεις με τοποθέτηση:

– Ο Γενικός γραμματέας, που είναι μετακλητή θέση ειδικής κατηγορίας (η τελευταία με πολιτική τοποθέτηση)

Διοίκηση και θέσεις ευθύνης με κρίσεις:

– Υπηρεσιακός γραμματέας Υπουργείου (θεσμοθέτηση της θέσης με το Ν 4622/2019, αρθρ. 36, παρ. 1)

– Προϊστάμενος / Γενικός Διευθυντής

– Προϊστάμενος / Διευθυντής

– Προϊστάμενος / επικεφαλής τμήματος (ενδιάμεση οργανική μονάδα ανάμεσα στη διεύθυνση και το τμήμα)

– Προϊστάμενοι αυτοτελών τμημάτων, προϊστάμενοι γραφείων

Οι Υπουργοί και τα στελέχη της Κυβέρνησης είναι Ανώτατοι Διοικητικοί Λειτουργοί και δεν είναι Δημόσιοι Υπάλληλοι.

2.6. ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Για τους διορισμούς των δημοσίων υπαλλήλων, του δημοσίου τομέα, εφαρμόζονται οι διατάξεις του νόμου 3528/2007 και οι ρυθμίσεις του νόμου 2190/1994 (μέσω ΑΣΕΠ), του Ν 3584/2007, ή και άλλων ειδικών διατάξεων που ισχύουν σχετικά με προσλήψεις ή διορισμό.

Στο άρθρο 68 του Ν 4622/2019 για το Επιτελικό Κράτος, αναφέρεται ότι «δημόσιος τομέας», νοείται, αυτός που ορίζεται στην περίπτωση (α) της παραγράφου 1 του άρθρου 14 του Ν 4270/2014 και συγκεκριμένα: α. ο Δημόσιος τομέας: περιλαμβάνει τη Γενική Κυβέρνηση, τα εκτός αυτής νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου (ΝΠΔΔ), καθώς και τις εκτός αυτής δημόσιες επιχειρήσεις και οργανισμούς του Κεφαλαίου Α’

του Ν 3429/2005 (Α’ 314), ανεξαρτήτως εάν έχουν εξαιρεθεί από την εφαρμογή του. β. Γενική Κυβέρνηση: περιλαμβάνει τρία υποσύνολα, ή αλλιώς υπο-τομείς: της Κεντρικής Κυβέρνησης, των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ) και των Οργανισμών Κοινωνικής Ασφάλισης (ΟΚΑ).

Όλες οι υπηρεσίες του δημοσίου είναι υποχρεωμένες να καταθέτουν σε συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα σχέδια που αφορούν τον προγραμματισμό τους σε ανάγκες για τακτικό και έκτακτο προσωπικό, και όλα εκκινούν μετά την έγκριση της Τριμελούς Επιτροπής της ΠΥΣ 33/2006 (Υπουργικό Συμβούλιο). Την τριμελή αυτή επιτροπή αποτελούν οι Υπουργοί Εσωτερικών, Οικονομίας και ο εκάστοτε Γενικός Γραμματέας της Κυβέρνησης. Η ανωτέρω επιλογή προσωπικού αφορά όλους τους φορείς που βρίσκονται κάτω από τον έλεγχο του ΑΣΕΠ και πραγματοποιείται μετά από δημόσια πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος με όλες τις σχετικές υποχρεωτικές διαδικασίες, όπως ημερομηνίες, δημοσιότητα, έγγραφα, διαδικασία κ.α. Η διαδικασία επιλογής γίνεται είτε με γραπτό διαγωνισμό είτε με προκαθορισμένα κριτήρια και μοριοδότηση είτε με μια ειδική διαδικασία επιλογής που αφορά όμως μόνον ειδικό επιστημονικό προσωπικό με θητεία.

Όλα τα ανωτέρω, εφαρμόζονται εφόσον καλύπτονται οι προϋποθέσεις των σχετικών νομοθετημάτων και ειδικότερα των σχετικών άρθρων του Συντάγματος, του Ν 3528/2007 για δημοσίους υπαλλήλους, ή του Ν 3584/2007 εάν πρόκειται για υπαλλήλους της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Α’ Βαθμού, ή άλλων κατηγοριών ανάλογα.

2.7. ΕΙΔΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΙΟΛΟΓΙΑ

2.7.1. Εκπαιδευτικοί

Από το 2019 ισχύει νέο σύστημα προσλήψεων του εκπαιδευτικού προσωπικού πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, σύμφωνα με το οποίο το Α.Σ.Ε.Π. προκηρύσσει και διενεργεί κάθε δύο (2) σχολικά έτη διαδικασία κατάταξης με σειρά προτεραιότητας κατά κλάδο και ειδικότητα υποψηφίων εκπαιδευτικών και μελών Ειδικού Εκπαιδευτικού Προσωπικού (Ε.Ε.Π.) και Ειδικού Βοηθητικού Προσωπικού (Ε.Β.Π.).

Στις προσλήψεις εκπαιδευτικών εφαρμόζεται ο νόμος 4521/2018 (ΦΕΚ 38/Α/2-3-2018) και το άρθρο 29 όπου περιλαμβάνονται και οι νέοι κλάδοι και ειδικότητες εκπαιδευτικού προσωπικού πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, οι οποίοι μειώθηκαν λόγω ομαδοποίησης, αλλά και τα άρθρα 53 έως 67 του Ν 4589/2019 «Συνέργειες Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, Πανεπιστημίου Θεσσαλίας με τα πρώην Τ.Ε.Ι. Θεσσαλίας και Στερεάς Ελλάδας, Παλλημνιακό Ταμείο και άλλες διατάξεις» (Α΄13). Έτσι ακολουθεί προκήρυξη για τη διαδικασία κατάταξης με σειρά προτεραιότητας, κατά κλάδο και

ειδικότητα, υποψήφιων εκπαιδευτικών Δευτεροβάθμιας Γενικής Εκπαίδευσης διαφόρων κατηγοριών κατηγορίας.

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να αναφερθεί ότι για τις υπόλοιπες κατηγορίες εκπαιδευτικών υπάρχει και ειδικότερη νομοθεσία με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά για τις προσλήψεις τους, όπως π.χ. μουσικές ειδικότητες, εμπειροτέχνες, εκκλησιαστική εκπαίδευση, μειονοτικά σχολεία κ.α., αλλά και ειδικεύσεις όπως αυτές που υπάρχουν στην επαγγελματική εκπαίδευση και αναφέρονται στο Ν 4763/2020 με τις τροποποιήσεις του Ν 5082/2024 και το Εθνικό Σύστημα Επαγγελματικής Εκπαίδευσης, Κατάρτισης και Διά Βίου Μάθησης ή στον Ν 3432/2006 για τη «Δομή και λειτουργία της Εκκλησιαστικής Εκπαίδευσης». Φυσικά, εξακολουθούν και ισχύουν οι ρυθμίσεις του νόμου 1566/1985 και των άρθρων 12, 13, 14, και 15, όπως τροποποιήθηκαν και ισχύουν σήμερα σχετικά με την «Δομή και λειτουργία της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης».

Τέλος αξίζει να διευκρινιστεί ότι υπάρχει ξεχωριστό σύστημα και νομοθεσία και για άλλες κατηγορίες εκπαιδευτικών, όπως είναι αυτές της Δημόσιας Υπηρεσίας Απασχόλησης (ΔΥΠΑ) αλλά και για τους εκπαιδευτικούς που διορίζονται σε Δημόσια ΙΕΚ, ή σε άλλα ΙΕΚ, όπως είναι για παράδειγμα αυτά των Νοσοκομείων, δηλαδή τα ΙΕΚ του Υπουργείου Υγείας αλλά και τα ΙΕΚ των ΕΚΑΒ. Για όλα όσα αναφέρθηκαν στην προηγούμενη παράγραφο υπάρχει σχετική νομοθετική ρύθμιση στην απόφαση υπ. αριθμ. Γ6α/ΓΠ. 7037 της 22.8.2022, σχετικά με τον «κανονισμό λειτουργίας των Δημοσίων Ινστιτούτων Επαγγελματικής Κατάρτισης (Δ.Ι.Ε.Κ.) αρμοδιότητας Υπουργείου Υγείας και του Ι.Ε.Κ. Ε.Κ.Α.Β.», όπου στο άρθρο 26, παρ. 6, γίνεται αναφορά στον τρόπο και την επιλογή των εκπαιδευτικών από την αρμόδια τριμελή επιτροπή η οποία ορίζεται με απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου του Νοσοκομείου στο οποίο λειτουργεί το κάθε ΔΙΕΚ αλλά και τον πρόσφατα ψηφισθέντα νόμο 5082/2024 για τις αλλαγές και την μετονομασία των ΙΕΚ σε ΣΑΕΚ.

2.7.2. Κλήρος και κληρικοί

Για την εκκλησία και τους άλλους φορείς της, π.χ. κληρικοί της εκκλησίας, προβλέπεται διαφορετικός τρόπος επιλογής. Για παράδειγμα εφαρμογή έχει ο Κανονισμός της Εκκλησίας της Ελλάδος υπ. αριθμ. 327/2021, για την επιλογή κληρικών και εκκλησιαστικών υπαλλήλων, το ΠΔ 7/2021 (ΦΕΚ 10/Α) με την τροποποίηση των διατάξεων του Π.Δ. 54/2019 σχετικά με την «Προέλευση, προσόντα, επιλογή και εξέλιξη των Κληρικών της Ελληνικής Αστυνομίας» (Α΄ 92).

Επίσης, σύμφωνα με το νέο νόμο 4957/2022 (Α΄) στα σχετικά άρθρα, όπως το 335Α γίνεται αναφορά για τις οργανικές θέσεις των κληρικών και των εκκλησιαστικών υπαλλήλων στις Επαρχίες του Οικουμενικού Θρόνου, και τα άρθρα 347 και 348 για

τις οργανικές θέσεις των κληρικών στην Εκκλησία της Ελλάδος αλλά και στην Εκκλησία της Κρήτης, ενώ έως τώρα υπήρχε ο αναγκαστικός νόμος 536/1945.

Οι οργανικές θέσεις Εφημέριων και Διακόνων προϋποθέτουν ως ελάχιστο προσόν το οριζόμενο στο άρθρο 140 του Ν 4823/2021 (Α’ 136), για τις θέσεις ιεροκηρύκων όπου απαιτείται πτυχίο της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης ή Ορθόδοξης Θεολογικής Σχολής ή πτυχίο του Προγράμματος Ιερατικών Σπουδών των Ανώτατων Εκκλησιαστικών Ακαδημιών. Τέλος για τις θέσεις Μητροπολίτη και βοηθού Επισκόπου είναι απαραίτητο ως προσόν το οριζόμενο στην περ. γ) της παρ. 1 του άρθρου 18 του Ν 590/1977 (Α’ 146).

2.7.3. Πανεπιστημιακοί-Ακαδημαϊκοί

Τα πανεπιστήμια διαθέτουν διαφορετικό σύστημα προσλήψεων διδακτικού προσωπικού όπου εκεί εφαρμόζεται τα τελευταία χρόνια το ψηφιακό σύστημα Apella για τις διαδικασίες προκήρυξης και πρόσληψης ακαδημαϊκού προσωπικού, και αυτό είναι πραγματικά ένα βήμα αξιοκρατίας. Εκεί εφαρμόζεται η μοριοδότηση ανάλογα με τα κριτήρια, πτυχία, εργασία, δημοσιεύσεις κ.α. σύμφωνα με το νόμο 4957/2022 και τα σχετικά άρθρα στο Κεφάλαιο ΙΖ’ που αφορούν τη διαδικασία εκλογής και εξέλιξης των μελών του διδακτικού και του ερευνητικού προσωπικού, άρθρα 138 έως και 151.

Η διαδικασία της κρίσης για την εκλογή και την εξέλιξη των μελών ΔΕΠ γίνεται από ειδικά εκλεκτορικά σώματα. Τα σώματα αυτά αποτελούνται από εσωτερικούς και εξωτερικούς εκλέκτορες και για την πραγματοποίηση της εκλογής γίνονται οι σχετικές συνεδριάσεις των οργάνων και στη συνέχεια η εκλογή. Τα καθήκοντα, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις των καθηγητών ρυθμίζονται από τους Οργανισμούς που υπάρχουν σε κάθε ΑΕΙ της χώρας.

Το προσωπικό των ΑΕΙ τα μέλη ΔΕΠ διακρίνονται σε διδακτικό και ερευνητικό προσωπικό που αποτελείται από καθηγητές, αναπληρωτές καθηγητές, επίκουρους καθηγητές και επίκουρους καθηγητές επί θητεία. Για το διορισμό υποχρεωτικός όρος είναι η κατοχή διδακτορικού διπλώματος, και η συνάφεια του έργου με το αντικείμενο της θέσης αλλά και η προηγούμενη 3ετής ή 5ετής, ανάλογα με τη θέση, διδακτική προϋπηρεσία, μετά τη λήψη του διδακτορικού τίτλου.

2.7.4. Πυροσβεστικό Σώμα και Υπηρεσία

Ο Ν 4662/2020 και τα άρθρα από το 74 και εξής αφορούν την Υγειονομική Υπηρεσία Πυροσβεστικού Σώματος (ΥΓ.Υ.Π.Σ.). Το κεφάλαιο Α’ αναφέρεται στην «αναδιοργάνωση κεντρικών και περιφερειακών υπηρεσιών πυροσβεστικού σώματος». Στη συνέχεια, στο κεφάλαιο Β΄ υπάρχουν οι ρυθμίσεις θεμάτων ιεραρχίας, αξιολόγησης και υπηρεσιακής εξέλιξης του πυροσβεστικού προσωπικού του πυροσβεστικού σώματος, ενώ η ιεραρχία, οι βαθμοί, η αρχαιότητα και οι καταστάσεις προσωπικού αναλύονται στο άρθρο 93.