Ο ΝΕΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΔΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (2 ΤΟΜΟΙ)

ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 2ης ΕΚΔΟΣΗΣ

ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 1ης ΕΚΔΟΣΗΣ

Συνεργάτες 1ου τόµου (καθ’ ύλη)

Συνεργάτες δίτοµου έργου 

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ 1ου ΤΟΜΟΥ

ΒΙΒΛΙΟ ΠΡΩΤΟ

ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

Δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων

Άρθρο 1. Ποιες διαφορές υπάγονται στα πολιτικά δικαστήρια 1

Άρθρο 2. Πολιτικές και διοικητικές διαφορές 57

Άρθρο 3. Δωσιδικία αλλοδαπών. Ετεροδικία 66

Άρθρο 4. Έλλειψη δικαιοδοσίας. Έρευνα και αποτέλεσµα. Εξέταση της δικαιοδοσίας 74

Άρθρο 5. Διαδικαστικές πράξεις στην αλλοδαπή 78

Άρθρο 6. Διαδικαστικές πράξεις για αλλοδαπές αρχές 81

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ

Προσδιορισµός της αξίας του αντικειµένου της δίκης

Άρθρο 7. Αξία του αντικειµένου δίκης 82

Άρθρο 8. Πώς προσδιορίζεται 82

Άρθρο 9. Αίτηµα αγωγής. Παρεπόµενα αιτήµατα. Διαιρετά δικαιώµατα 83

Άρθρο 10. Χρόνος υπολογισµού 86

Άρθρο 11. Προσδιορισµός σε ειδικές περιπτώσεις 87

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ

Καθ’ ύλην αρµοδιότητα

Άρθρο 12. Δύο βαθµοί δικαιοδοσίας 90

Άρθρο 13. Πρωτοβάθµια δικαστήρια 92

Άρθρο 14. Καθ’ ύλη αρµοδιότητα µονοµελών πρωτοδικείων 94

Άρθρο 15. Καταργήθηκε 95

Άρθρο 16. Αποκλειστική αρµοδιότητα µονοµελών πρωτοδικείων 96

Άρθρο 17. Εξαιρετική αρμοδιότητα μονομελών πρωτοδικείων 104

Άρθρο 17Α. Καταργήθηκε 107

Άρθρο 18. Αρμοδιότητα πολυμελών πρωτοδικείων στον πρώτο και δεύτερο βαθμό 108

Άρθρο 19. Αρμοδιότητα εφετείων 110

Άρθρο 20. Αρμοδιότητα Αρείου Πάγου 111

Άρθρο 20Α. Επιτάχυνση της πολιτικής δίκης 112

Άρθρο 21. Ποιο δικαστήριο δικάζει ανακοπή ερημοδικίας ή αναψηλάφηση 116

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ

Κατά τόπον αρµοδιότητα

Άρθρο 22. Δωσιδικία κατοικίας του εναγομένου (γενική δωσιδικία) 117

Άρθρο 23. Δωσιδικία διαμονής ή ειδικής κατοικίας 124

Άρθρο 24. Δωσιδικία κρατικών υπαλλήλων που υπηρετούν στο εξωτερικό 126

Άρθρο 25. Δωσιδικία δημοσίου και νομικών προσώπων 128

Άρθρο 26. Δωσιδικία δικηγόρων και συμβολαιογράφων 133

Άρθρο 27. Δωσιδικία εταιρικών διαφορών 134

Άρθρο 28. Δωσιδικία διαχείρισης ύστερα από δικαστική εντολή 139

Άρθρο 29. Δωσιδικία τοποθεσίας ακινήτων 141

Άρθρο 30. Δωσιδικία κληρονομίας 150

Άρθρο 31. Παρεπόμενες ή συναφείς διαφορές 163

Άρθρο 32. Δωσιδικία δημοσίων υπαλλήλων 166

Άρθρο 33. Δωσιδικία δικαιοπραξίας 167

Άρθρο 34. Δωσιδικία ανταγωγής 172

Άρθρο 35. Διαφορές από αδικοπραξία 174

Άρθρο 36. Δωσιδικία διαχείρισης χωρίς δικαστική εντολή 179

Άρθρο 37. Δωσιδικία λόγω ομοδικίας 180

Άρθρο 38. Δωσιδικία ειδικής κατηγορίας προσώπων 183

Άρθρο 39. Δωσιδικία γαμικών διαφορών 184

Άρθρο 39Α. Ειδική δωσιδικία διατροφών 188

Άρθρο 40. Δωσιδικία περιουσίας κατοίκων αλλοδαπής 190

Άρθρο 40Α. Καταργήθηκε 192

Άρθρο 41. Επιλογή από τον ενάγοντα 192

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ

Παρέκταση της αρμοδιότητας

Άρθρο 42. Συμφωνία για παρέκταση αρμοδιότητας 193

Άρθρο 43. Συμφωνία παρέκτασης για μελλοντικές διαφορές 198

Άρθρο 44. Δημιουργία αποκλειστικής δωσιδικίας 202

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ

Έρευνα της αρμοδιότητας

Άρθρο 45. Αμετάβλητο αρμοδιότητας 204

Άρθρο 46. Αυτεπάγγελτη έρευνα αρμοδιότητας. Παραπομπή 205

Άρθρο 47. Αδυναμία άσκησης ενδίκων μέσων λόγω αναρμοδιότητας 208

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ

Παραπομπή από δικαστήριο σε δικαστήριο

Άρθρο 48. Πότε γίνεται παραπομπή 210

Άρθρο 49. Ποιος ζητεί την παραπομπή 211

Άρθρο 50. Αρμόδιο δικαστήριο για τη λήψη απόφασης παραπομπής σε δικαστήριο 212

Άρθρο 51. Διαδικασία της παραπομπής 213

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΓΔΟΟ

Εξαίρεση δικαστών και υπαλλήλων της γραμματείας

Άρθρο 52. Λόγοι εξαίρεσης 222

Άρθρο 53. Πότε δεν επιτρέπεται 239

Άρθρο 54. Αρμόδιο δικαστήριο για την αίτηση εξαίρεσης 241

Άρθρο 55. Δήλωση εξαίρεσης 242

Άρθρο 56. Αυτεπάγγελτη ενέργεια 245

Άρθρο 57. Πότε προτείνεται η εξαίρεση 246

Άρθρο 58. Πώς προτείνεται. Συζήτηση. Αποχή 251

Άρθρο 59. Αίτηση εξαίρεσης κατά τη διάρκεια της συζήτησης 254

Άρθρο 60. Απόφαση 256

Άρθρο 61. Αδυναμία συγκρότησης δικαστηρίου. Παραπομπή 258

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ

Διάδικοι

Άρθρο 62. Ποιοι μπορούν να είναι διάδικοι 259

Άρθρο 63. Ποιοι μπορούν να παρίστανται στο δικαστήριο 268

Άρθρο 64. Πώς εκπροσωπούνται οι ανίκανοι, τα νομικά πρόσωπα, οι ενώσεις προσώπων 269

Άρθρο 65. Γενική και ειδική εξουσιοδότηση διεξαγωγής δίκης 280

Άρθρο 66. Ικανότητα παράστασης αλλοδαπών 283

Άρθρο 67. Συμπλήρωση ελλείψεων σχετικά με την ικανότητα δικαστικής παράστασης 285

Άρθρο 68. Άμεσο έννομο συμφέρον για δικαστική προστασία 289

Άρθρο 69. Πότε άλλοτε μπορεί να ζητηθεί 299

Άρθρο 70. Αναγνωριστική αγωγή 308

Άρθρο 71. Διαπλαστική αγωγή 330

Άρθρο 72. Υποκατάσταση στην άσκηση δικαστικής προστασίας. Πλαγιαστική αγωγή 332

Άρθρο 73. Έρευνα των προϋποθέσεων 338

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ

Οµοδικία

Άρθρο 74. Ομοδικία απλή. Περιπτώσεις 341

Άρθρο 75. Ανεξάρτητες ενέργειες. Επίσπευση δίκης 347

Άρθρο 76. Ομοδικία αναγκαστική. Συνέπειες 352

Άρθρο 77. Επιρροή αντιφατικών ισχυρισμών 366

Άρθρο 78. Έλλειψη προϋποθέσεων. Χωρισμός δίκης 367

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΔΕΚΑΤΟ

Συµµετοχή τρίτων στη δίκη

Άρθρο 79. Παρέμβαση κύρια 368

Άρθρο 80. Παρέμβαση πρόσθετη 385

Άρθρο 81. Πώς ασκείται η παρέμβαση. Στοιχεία δικογράφου. Αποτελέσματα 392

Άρθρο 82. Διαδικαστικές πράξεις του προσθέτως παρεμβαίνοντος 395

Άρθρο 83. Πρόσθετη παρέμβαση και αναγκαστική ομοδικία 398

Άρθρο 84. Έκταση δικαιωμάτων του προσθέτως παρεμβαίνοντος 401

Άρθρο 85. Ο προσθέτως παρεμβαίνων ως κύριος διάδικος 403

Άρθρο 86. Προσεπίκληση των αναγκαστικών ομοδίκων 406

Άρθρο 87. Προσεπίκληση του αληθινού κυρίου ή νομέα 412

Άρθρο 88. Προσεπίκληση των δικονομικών εγγυητών 413

Άρθρο 89. Πώς και πότε ασκείται η προσεπίκληση 421

Άρθρο 90. Πότε το δικαστήριο διατάσσει την προσεπίκληση 424

Άρθρο 91. Ανακοίνωση δίκης. Πώς ασκείται 426

Άρθρο 92. Δικαιώματα του τρίτου. Συνέπειες αν δεν μετάσχει στη δίκη 431

Άρθρο 93. Παρέμβαση σε δίκη για απαίτηση δεκτική κατάθεσης 433

Άρθρο 93Α. Καταργήθηκε 433

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΩΔΕΚΑΤΟ

Πληρεξουσιότητα

Άρθρο 94. Παράσταση με δικηγόρο ή χωρίς δικηγόρο 434

Άρθρο 95. Δικαιώματα περισσοτέρων πληρεξουσίων 446

Άρθρο 96. Τύπος πληρεξουσιότητας 449

Άρθρο 97. Γενική πληρεξουσιότητα. Έκταση. Διάρκεια 454

Άρθρο 98. Πότε απαιτείται ειδική πληρεξουσιότητα 456

Άρθρο 99. Ανάκληση ομολογιών από το διάδικο 460

Άρθρο 100. Πότε παύει η πληρεξουσιότητα 461

Άρθρο 101. Συνέχιση πληρεξουσιότητας σε περίπτωση θανάτου ή ανικανότητας 468

Άρθρο 102. Πότε παύει η πληρεξουσιότητα απέναντι στον αντίδικο 472

Άρθρο 103. Υποχρεώσεις πληρεξουσίου που παραιτήθηκε 475

Άρθρο 104. Έλεγχος πληρεξουσιότητας 477

Άρθρο 105. Συμπλήρωση ελλείψεων 486

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΤΡΙΤΟ

Θεµελιώδεις δικονοµικές αρχές

Άρθρο 106. Αρχή διάθεσης και συζήτησης 493

Άρθρο 107. Ευχέρεια του δικαστηρίου για την απόδειξη 497

Άρθρο 108. Οι διάδικοι κινούν τις διαδικασίες 498

Άρθρο 109. Αναφαίρετος ο νόμιμος δικαστής 500

Άρθρο 110. Οι διάδικοι έχουν τα ίδια δικαιώματα και υποχρεώσεις 503

Άρθρο 111. Απαραίτητη η προδικασία 516

Άρθρο 112. Όχι δημόσια η προδικασία 521

Άρθρο 113. Δημόσιες οι συνεδριάσεις των δικαστηρίων 523

Άρθρο 114. Λόγοι περιορισμού της δημοσιότητας 531

Άρθρο 115. Έγγραφη προδικασία. Προφορική συζήτηση και προτάσεις 536

Άρθρο 116. Καλοπιστία, ειλικρίνεια και επιμέλεια 542

Άρθρο 116Α. Διαμεσολάβηση 565

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ

Εκθέσεις

Άρθρο 117. Ουσιώδη στοιχεία της έκθεσης 569

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΠΕΜΠΤΟ

Δικόγραφα

Άρθρο 118. Στοιχεία δικογράφων 573

Άρθρο 119. Ακριβής καθορισμός διεύθυνσης. Ηλεκτρονικός φάκελος δικογραφίας 582

Άρθρο 120. Επίδοση στην αναγραφόμενη διεύθυνση 591

Άρθρο 121. Συνέπειες μη αναγραφής διεύθυνσης 593

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΕΚΤΟ

Επιδόσεις

Άρθρο 122. Όργανα επίδοσης 599

Άρθρο 122Α. Επίδοση και με ηλεκτρονικά μέσα 603

Άρθρο 123. Παραγγελία για επίδοση 607

Άρθρο 124. Πού μπορεί να γίνει η επίδοση 610

Άρθρο 125. Πότε μπορεί να γίνει η επίδοση 612

Άρθρο 126. Σε ποιον γίνεται η επίδοση 614

Άρθρο 127. Παράδοση του εγγράφου 621

Άρθρο 128. Πώς γίνεται η επίδοση σε κατοικία 623

Άρθρο 129. Πώς γίνεται η επίδοση στον τόπο εργασίας 630

Άρθρο 130. Άρνηση παραλαβής εγγράφου 634

Άρθρο 131. Επίδοση σε νοσοκομείο ή σωφρονιστικό κατάστημα 636

Άρθρο 132. Επίδοση σε πρόσωπα υπηρετούντα σε εμπορικά πλοία 639

Άρθρο 133. Επίδοση σε προσωπικό των Eνόπλων Δυνάμεων, της Αστυνομίας και
του Λιμενικού Σώματος - Ελληνική Ακτοφυλακή 642

Άρθρο 134. Επίδοση σε πρόσωπα με διαμονή στην αλλοδαπή 645

Άρθρο 134Α. Διαδικασία επίδοσης δικογράφου στην αλλοδαπή 645

Άρθρο 135. Επίδοση σε πρόσωπα άγνωστης διαμονής 663

Άρθρο 136. Καταργήθηκε 668

Άρθρο 137. Επίδοση με διατυπώσεις αλλοδαπού νόμου 668

Άρθρο 138. Άρνηση παραλαβής σε ορισμένες περιπτώσεις 670

Άρθρο 139. Στοιχεία έκθεσης επίδοσης 671

Άρθρο 140. Πρωτότυπα της έκθεσης επίδοσης. Χορήγηση αντιγράφων 677

Άρθρο 141. Αυτεπάγγελτη επίδοση 679

Άρθρο 142. Αντίκλητος. Δήλωση διορισμού 681

Άρθρο 143. Αντίκλητος πληρεξούσιος δικηγόρος. Ποιες επιδόσεις μπορούν
να γίνουν σε αυτόν 684

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΕΒΔΟΜΟ

Προθεσµίες

Άρθρο 144. Έναρξη και λήξη προθεσμιών 692

Άρθρο 145. Υπολογισμός προθεσμίας 699

Άρθρο 146. Διακοπή προθεσμίας λόγω θανάτου 701

Άρθρο 147. Αναστολή προθεσμιών 704

Άρθρο 148. Παράταση προθεσμιών 713

Άρθρο 149. Καταργήθηκε 715

Άρθρο 150. Σύντμηση των νόμιμων προθεσμιών 715

Άρθρο 151. Συνέπειες παρέλευσης προθεσμίας 718

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΟΓΔΟΟ

Επαναφορά των πραγµάτων στην προηγούµενη κατάσταση

Άρθρο 152. Απώλεια της προθεσμίας. Επαναφορά 728

Άρθρο 153. Προθεσμία για την αίτηση επαναφοράς 743

Άρθρο 154. Εκκρεμοδικία-Αρμοδιότητα 744

Άρθρο 155. Πώς ασκείται η αίτηση επαναφοράς. Λόγοι 746

Άρθρο 156. Συζήτηση της αίτησης 749

Άρθρο 157. Δεν έχει ανασταλτικό αποτέλεσμα 751

Άρθρο 158. Πότε αποκλείεται η αίτηση επαναφοράς 752

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΕΝΑΤΟ

Ακυρότητες

Άρθρο 159. Πότε υπάρχει ακυρότητα 753

Άρθρο 160. Ποιος και πότε προτείνει την ακυρότητα 785

Άρθρο 161. Αποτελέσματα ακυρότητας 788

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΙΚΟΣΤΟ

Εγγυοδοσία

Άρθρο 162. Καθορισμός από το δικαστήριο 790

Άρθρο 163. Κατάθεση μετρητών στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων 793

Άρθρο 164. Εγγυητικές επιστολές. Υποθήκη. Ομολογίες, μετοχές κ.λπ. 794

Άρθρο 165. Κατάθεση των τίτλων στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων. Διαδικασία ολοκλήρωσης εγγυοδοσίας 795

Άρθρο 166. Αποτελέσματα κατάθεσης 796

Άρθρο 167. Συμπλήρωση ή αντικατάσταση εγγύησης 797

Άρθρο 168. Διαδικασία άρσης ή κατάπτωσης εγγύησης 798

Άρθρο 169. Εγγυοδοσία για τα έξοδα 802

Άρθρο 170. Πότε δεν επιβάλλεται 807

Άρθρο 171. Αναστολή απάντησης ή συζήτησης 808

Άρθρο 172. Συνέπειες μη δόσης εγγύησης 809

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΙΚΟΣΤΟ ΠΡΩΤΟ

Δικαστικά έξοδα

Άρθρο 173. Προκαταβολή των εξόδων. Ειδικότερα επί δίκης διατροφής 810

Άρθρο 174. Καθορισμός από τον δικαστή. Απόδειξη προκαταβολής 822

Άρθρο 175. Μη προκαταβολή των εξόδων 823

Άρθρο 176. Καταδίκη στην πληρωμή των εξόδων 826

Άρθρο 177. Πότε καταδικάζεται ο ενάγων 830

Άρθρο 178. Συμψηφισμός δικαστικών εξόδων 832

Άρθρο 179. Πότε είναι δυνητικός 834

Άρθρο 180. Ενοχή κατ’ ίσα μέρη. Πότε σε ολόκληρο 838

Άρθρο 181. Σε περίπτωση κύριας παρέμβασης 840

Άρθρο 182. Σε περίπτωση πρόσθετης παρέμβασης 841

Άρθρο 183. Σε περίπτωση ενδίκων μέσων 842

Άρθρο 184. Ερημοδικία ή αναβολή συζήτησης 844

Άρθρο 185. Υπαιτιότητα του διαδίκου που νίκησε 847

Άρθρο 186. Καταδίκη τρίτων σε πληρωμή των εξόδων 848

Άρθρο 187. Έξοδα δικαστικού συμβιβασμού 850

Άρθρο 188. Σε περίπτωση παραίτησης ή αποδοχής 851

Άρθρο 189. Ποια έξοδα αποδίδονται 854

Άρθρο 190. Κατάλογος εξόδων και εκκαθάριση 860

Άρθρο 191. Διάταξη απόφασης για τα έξοδα 862

Άρθρο 192. Εκκαθάριση εξόδων 865

Άρθρο 193. Προσβολή της απόφασης για τα έξοδα 867

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΙΚΟΣΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ

Ευεργέτημα Πενίας

Άρθρο 194. Σε ποιους παρέχεται το ευεργέτημα 870

Άρθρο 195. Σε αλλοδαπούς και ανιθαγενείς 875

Άρθρο 196. Στοιχεία αίτησης και δικαιολογητικά 876

Άρθρο 197. Εκδίκαση της αίτησης 881

Άρθρο 198. Ισχύς του ευεργετήματος 882

Άρθρο 199. Ποια έξοδα περιλαμβάνει το ευεργέτημα 883

Άρθρο 200. Ορισμός δικηγόρου, συμβολαιογράφου και δικαστικού επιμελητή 886

Άρθρο 201. Παύση του ευεργετήματος 888

Άρθρο 202. Ανάκληση ή περιορισμός 888

Άρθρο 203. Εκκαθάριση και είσπραξη των εξόδων 890

Άρθρο 204. Ποινή για αναληθή στοιχεία και δηλώσεις 893

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΙΚΟΣΤΟ ΤΡΙΤΟ

Ποινές

Άρθρο 205. Χρηματικές ποινές σε στρεψόδικους 895

Άρθρο 206. Διαγραφή ανάρμοστων φράσεων. Επιβολή πειθαρχικών ποινών 900

Άρθρο 207. Ποινές σε άτομα που θορυβούν. Ποινές σε δικηγόρους 903

ΒΙΒΛΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ

ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

Απόπειρα συμβιβασμού

Άρθρο 208. Εγγραφή και εξάλειψη συναινετικής προσημείωσης υποθήκης
με πράξη δικηγόρου 905

Άρθρο 209. Συμβιβαστική επέμβαση 909

Άρθρο 210. Ελεύθερη εκτίμηση των περιστατικών 912

Άρθρο 211. Καταργήθηκε 914

Άρθρο 212. Πρακτικό για το συμβιβασμό 914

Άρθρο 213. Αίτηση συμβιβαστικής επέμβασης 916

Άρθρο 214. Καταργήθηκε 918

Άρθρο 214Α. Εξώδικη επίλυση διαφοράς 918

Άρθρο 214Β. Δικαστική μεσολάβηση 923

Άρθρο 214Γ. Προσφυγή σε διαδικασία διαμεσολάβησης 928

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ

Άσκηση της αγωγής

Άρθρο 215. Άσκηση αγωγής 930

Άρθρο 216. Ποια στοιχεία πρέπει να περιέχει 948

Άρθρο 217. Εφαρμογή και σε άλλα δικόγραφα 956

Άρθρο 218. Προϋποθέσεις σώρευσης αγωγών 957

Άρθρο 219. Επικουρική βάση ή αίτημα της αγωγής 968

Άρθρο 220. Ποιες αγωγές εγγράφονται στα βιβλία διεκδικήσεων. Διαδικασία διαγραφής 977

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ

Συνέπειες από την άσκηση της αγωγής

Άρθρο 221. Συνέπειες της κατάθεσης και της επίδοσης της αγωγής 985

Άρθρο 222. Συνέπειες της εκκρεμοδικίας 1000

Άρθρο 223. Απαράδεκτη η μεταβολή του αιτήματος 1007

Άρθρο 224. Απαράδεκτη η μεταβολή της βάσης της αγωγής. Συμπλήρωση ισχυρισμών 1011

Άρθρο 225. Ελεύθερη μεταβίβαση του επιδίκου πράγματος ή δικαιώματος 1029

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ

Εισαγωγή της αγωγής για συζήτηση

Άρθρο 226. Ορισμός δικασίμου. Εγγραφή στο πινάκιο. Αναβολή. Νέα συζήτηση 1032

Άρθρο 227. Συμπλήρωση τυπικών παραλείψεων 1039

Άρθρο 228. Προθεσμία κλήτευσης των διαδίκων 1046

Άρθρο 229. Καταργήθηκε 1047

Άρθρο 230. Επίσπευση συζήτησης 1048

Άρθρο 231. Καταργήθηκε 1049

Άρθρο 232. Προδικαστικές ενέργειες του δικαστηρίου 1049

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ

Συζήτηση στο ακροατήριο

Άρθρο 233. Ενέργειες του δικαστή κατά τη συζήτηση στο ­ακροατήριο 1052

Άρθρο 234. Δικαιώματα μελών του δικαστηρίου, διαδίκων, πληρεξουσίων
και τεχνικών συμβούλων 1053

Άρθρο 235. Απόκρουση ή απαγόρευση ερωτήσεων 1054

Άρθρο 236. Διασάφηση ισχυρισμών με φροντίδα του δικαστή 1054

Άρθρο 237. Προθεσμία κατάθεσης προτάσεων και προσθήκης - αντίκρουσης 1057

Άρθρο 238. Κατάθεση παρεμπιπτουσών αγωγών, ανταγωγών, παρεμβάσεων,
προσεπικλήσεων και ανακοινώσεων 1074

Άρθρο 239. Καταργήθηκε 1078

Άρθρο 240. Προσαγωγή προτάσεων προηγουμένων συζητήσεων 1078

Άρθρο 241. Αναβολή συζήτησης 1080

Άρθρο 242. Εκφώνηση της υπόθεσης και συζήτηση. Συμφωνία των διαδίκων
να δι­κασθούν χωρίς να παραστούν κατά την εκφώνηση 1084

Άρθρο 243. Αναπλήρωση του δικαστή για σπουδαίο λόγο 1087

Άρθρο 244. Καταργήθηκε 1088

Άρθρο 245. Αυτοπρόσωπη εμφάνιση των διαδίκων 1088

Άρθρο 246. Συνεκδίκαση εκκρεμών δικών 1091

Άρθρο 247. Χωρισμός αγωγής ή ανταγωγής 1095

Άρθρο 248. Διαδοχική ή περιορισμένη συζήτηση 1097

Άρθρο 249. Αναστολή δίκης για προκριματικά ζητήματα 1097

Άρθρο 250. Αναβολή μέχρι περάτωσης ποινικής διαδικασίας 1103

Άρθρο 251. Καταργήθηκε 1107

Άρθρο 252. Διορισμός διερμηνέα 1107

Άρθρο 253. Συνεννόηση με κωφούς ή πρόσωπα με σοβαρή ανα­πηρία λόγου 1109

Άρθρο 254. Επανάληψη συζήτησης για τη συμπλήρωση κενών 1110

Άρθρο 255. Απομάκρυνση προσώπων για λόγους τάξεως 1117

Άρθρο 256. Περιεχόμενο πρακτικών 1118

Άρθρο 257. Ανάγνωση των πρακτικών 1120

Άρθρο 258. Υπογραφή των πρακτικών 1121

Άρθρο 259. Πλήρης απόδειξη. Ελεύθερη εκτίμηση ομολογιών 1122

Άρθρο 260. Ματαίωση της συζήτησης 1123

Άρθρο 261. Απάντηση στους ισχυρισμούς 1128

Άρθρο 262. Περιεχόμενο ένστασης 1134

Άρθρο 263. Χρόνος πρότασης ορισμένων ενστάσεων 1142

Άρθρο 264. Παραπομπή υπόθεσης στη διαιτησία 1145

Άρθρο 265. Πρόωρη αγωγή κατά κληρονόμου 1149

Άρθρο 266. Αναβολή λόγω προσεπίκλησης 1150

Άρθρο 267. Ιδιαίτερη συζήτηση επί ορισμένων ενστάσεων 1151

Άρθρο 268. Άσκηση ανταγωγής. Προϋποθέσεις και συνέπειες 1151

Άρθρο 269. Αρχή της συγκεντρώσεως 1156

Άρθρο 270. Καταργήθηκε 1162

Άρθρο 270Α. Καταργήθηκε 1162

Άρθρο 271. Ερημοδικία εναγομένου 1163

Άρθρο 272. Ερημοδικία ενάγοντος. Πότε απορρίπτεται η αγωγή. Τύχη της ανταγωγής 1175

Άρθρο 273. Ερημοδικία κυρίως παρεμβαίνοντος 1186

Άρθρο 274. Ερημοδικία ή εμφάνιση του προσθέτως παρεμβαίνοντος 1187

Άρθρο 275. Ερημοδικία επί ομοδικίας 1189

Άρθρο 276. Ερημοδικία προσώπων του άρθρου 87 1190

Άρθρο 277. Προσεπίκληση του υποχρέου προς αποζημίωση 1191

Άρθρο 278. Υποκατάσταση του προσεπικαλέσαντος 1192

Άρθρο 279. Καταργήθηκε 1193

Άρθρο 280. Ειδικές περιπτώσεις ερημοδικίας 1193

Άρθρο 281. Πότε αρχίζει η συζήτηση 1194

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ

Παρεμπίπτοντα

Άρθρο 282. Προϋποθέσεις παρεμπιπτόντων ζητημάτων 1196

Άρθρο 283. Παρεμπίπτουσες αγωγές σε κάθε στάδιο της δίκης 1197

Άρθρο 284. Εξέταση των παρεμπιπτόντων ζητημάτων 1202

Άρθρο 285. Συνεκδίκαση ή παραπομπή σε ιδιαίτερη συζήτηση 1204

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ

Διακοπή και επανάληψη της δίκης

Άρθρο 286. Σε ποιες περιπτώσεις επέρχεται βίαιη διακοπή της δίκης 1205

Άρθρο 287. Πώς και πότε επέρχεται διακοπή της δίκης 1218

Άρθρο 288. Επί αναγκαστικής ομοδικίας 1223

Άρθρο 289. Άκυρες μετά τη διακοπή πράξεις 1223

Άρθρο 290. Εκούσια επανάληψη 1224

Άρθρο 291. Αναγκαστική επανάληψη 1226

Άρθρο 292. Προθεσμία για κληρονόμο 1228

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΓΔΟΟ

Κατάργηση και περάτωση της δίκης

Άρθρο 293. Διαδικασία και αποτελέσματα συμβιβασμού 1229

Άρθρο 294. Παραίτηση από το δικόγραφο της αγωγής. Πότε είναι απαράδεκτη 1236

Άρθρο 295. Αποτέλεσμα της παραίτησης 1240

Άρθρο 296. Παραίτηση από το δικαίωμα της αγωγής. Πότε είναι απαράδεκτη 1245

Άρθρο 297. Πώς γίνεται η παραίτηση από το δικόγραφο ή το δικαίωμα 1248

Άρθρο 298. Αποδοχή της αγωγής από τον εναγόμενο 1251

Άρθρο 299. Εφαρμογή σε όλες τις διαδικαστικές πράξεις 1256

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ

Απόφαση

Άρθρο 300. Πότε και από ποιον εκδίδεται 1262

Άρθρο 301. Διάσκεψη και ψηφοφορία επί πολυμελών δικαστηρίων 1264

Άρθρο 302. Απόφαση κατά πλειοψηφία. Τρόπος σχηματισμού της 1265

Άρθρο 303. Διχασμός ψήφων 1267

Άρθρο 304. Σύνταξη απόφασης 1267

Άρθρο 305. Τι πρέπει να περιλαμβάνει το πρωτότυπο της απόφασης 1268

Άρθρο 306. Ποιοι υπογράφουν το πρωτότυπο της απόφασης 1271

Άρθρο 307. Προσδιορισμός προθεσμιών έκδοσης αποφάσεων για υποθέσεις τακτικής
διαδικασίας, ειδικών διαδικασιών, εκούσιας δικαιοδοσίας και ασφαλιστικών
μέτρων - Επανάληψη συζήτησης λόγω αδυναμίας έκδοσης απόφασης 1271

Άρθρο 308. Πότε εκδίδεται οριστική απόφαση 1276

Άρθρο 309. Η οριστική απόφαση δεν ανακαλείται. Δυνητική ανάκληση
μη οριστικής απόφασης 1280

Άρθρο 310. Πώς γίνεται η επίδοση της απόφασης 1282

Άρθρο 311. Καταργήθηκε 1283

Άρθρο 312. Τι αποδεικνύει η δικαστική απόφαση. Αντίθεση του πρακτικού συζήτησης 1283

Άρθρο 313. Πότε δικαστική απόφαση αναγνωρίζεται ως ανύπαρκτη 1284

Άρθρο 314. Αναστολή εκτέλεσης ανύπαρκτης απόφασης 1290

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ

Διαδικασία διόρθωσης και ερμηνείας αποφάσεων

Άρθρο 315. Λάθη κατά τη σύνταξη της απόφασης 1291

Άρθρο 316. Ερμηνεία απόφασης 1296

Άρθρο 317. Περιεχόμενο αίτησης διόρθωσης ή ερμηνείας απόφασης 1300

Άρθρο 318. Διαδικασία συζήτησης της αίτησης 1303

Άρθρο 319. Ένδικα μέσα κατά της απόφασης 1305

Άρθρο 320. Σημείωση στο πρωτότυπο 1306

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΔΕΚΑΤΟ

Δεδικασμένο

Άρθρο 321. Ποιες αποφάσεις αποτελούν δεδικασμένο 1317

Άρθρο 322. Τι καλύπτει το δεδικασμένο 1326

Άρθρο 323. Προϋποθέσεις δεδικασμένου από αλλοδαπή απόφαση 1332

Άρθρο 324. Για ποια δικαιώματα υπάρχει δεδικασμένο 1342

Άρθρο 325. Υπέρ και κατά ποιων ισχύει το δεδικασμένο 1348

Άρθρο 326. Δεδικασμένο και καταπιστευματοδόχος 1357

Άρθρο 327. Δεδικασμένο και κληρονόμος ή εκτελεστής διαθήκης 1359

Άρθρο 328. Δεδικασμένο και εγγυητής 1362

Άρθρο 329. Δεδικασμένο και μέλη νομικού προσώπου 1365

Άρθρο 330. Ποιες ενστάσεις καλύπτει το δεδικασμένο 1372

Άρθρο 331. Δεδικασμένο και παρεμπίπτοντα 1375

Άρθρο 332. Πώς λαμβάνεται υπόψη 1381

Άρθρο 333. Προσβολή δεδικασμένου λόγω δόλου 1382

Άρθρο 334. Μεταρρύθμιση τελεσίδικης απόφασης για περιοδικές παροχές λόγω
μεταβολής οικονομικών συνθηκών. Προϋποθέσεις και διαδικασία 1386

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΩΔΕΚΑΤΟ

Απόδειξη

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΣ

Γενικές διατάξεις

Άρθρο 335. Αντικείμενο της απόδειξης 1392

Άρθρο 336. Γεγονότα κοινώς γνωστά ή γνωστά στο δικαστήριο.
Διδάγματα της κοινής πείρας 1398

Άρθρο 337. Γνώση του αλλοδαπού δικαίου 1402

Άρθρο 338. Ποιος φέρει το βάρος της απόδειξης 1408

Άρθρο 339. Ποια είναι τα αποδεικτικά μέσα 1414

Άρθρο 340. Ελεύθερη εκτίμηση και κατά συνείδηση κρίση 1421

Άρθρο 341. Καταργήθηκε 1427

Άρθρο 342. Καταργήθηκε 1427

Άρθρο 343. Καταργήθηκε 1427

Άρθρο 344. Καταργήθηκε 1427

Άρθρο 345. Καταργήθηκε 1427

Άρθρο 346. Κοινά αποδεικτικά μέσα 1427

Άρθρο 347. Πιθανολόγηση περιστατικών με όλα τα πρόσφορα μέσα 1429

Άρθρο 348. Διεξαγωγή συντηρητικής απόδειξης 1431

Άρθρο 349. Στοιχεία αίτησης και διαδικασία εκδίκασής της 1433

Άρθρο 350. Πώς διεξάγεται η συντηρητική απόδειξη 1435

Άρθρο 351. Πώς λαμβάνεται υπόψη η συντηρητική απόδειξη 1436

ΤΙΤΛΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΣ

Οµολογία

Άρθρο 352. Αποδεικτική δύναμη της ομολογίας 1437

Άρθρο 353. Αποδεικτική δύναμη σύνθετης ομολογίας 1443

Άρθρο 354. Προϋποθέσεις ανάκλησης ομολογίας 1444

ΤΙΤΛΟΣ ΤΡΙΤΟΣ

Aυτοψία

Άρθρο 355. Πότε διατάσσεται 1446

Άρθρο 356. Συνδυασμός αυτοψίας με πραγματογνωμοσύνη και εξέταση μαρτύρων 1449

Άρθρο 357. Τόπος και χρόνος ενέργειας της αυτοψίας 1450

Άρθρο 358. Μέσα αυτοψίας 1450

Άρθρο 359. Περιεχόμενο της έκθεσης αυτοψίας 1451

Άρθρο 360. Κατάθεση της έκθεσης αυτοψίας 1452

Άρθρο 361. Συνδρομή των διαδίκων 1453

Άρθρο 362. Ανοχή διαδίκου ή τρίτου 1453

Άρθρο 363. Υποχρέωση διευκόλυνσης της αυτοψίας 1454

Άρθρο 364. Κλήτευση διαδίκου ή τρίτου 1455

Άρθρο 365. Εξαναγκασμός για την ενέργεια της αυτοψίας 1456

Άρθρο 366. Ματαίωση αυτοψίας. Κρίση του δικαστηρίου 1457

Άρθρο 367. Παρακώλυση αυτοψίας. Ποινές 1459

ΤΙΤΛΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟΣ

Πραγµατογνωµοσύνη

Άρθρο 368. Πότε διορίζονται πραγματογνώμονες 1460

Άρθρο 369. Έργο των πραγματογνωμόνων 1467

Άρθρο 370. Διορισμός και αντικατάσταση πραγματογνωμόνων 1468

Άρθρο 371. Κατάλογος πραγματογνωμόνων 1471

Άρθρο 372. Ορισμός ή διορισμός πραγματογνωμόνων 1471

Άρθρο 373. Ποιοι δεν μπορούν να διορισθούν 1472

Άρθρο 374. Υποχρεωτική η εκτέλεση των καθηκόντων πραγματογνωμοσύνης 1473

Άρθρο 375. Κοινοποίηση της διάταξης διορισμού πραγματογνώμονα 1474

Άρθρο 376. Εξαίρεση πραγματογνωμόνων. Λόγοι 1476

Άρθρο 377. Αίτηση εξαίρεσης πραγματογνώμονα 1477

Άρθρο 378. Απόφαση επί αίτησης εξαίρεσης - Διορισμός άλλου πραγματογνώμονα 1478

Άρθρο 379. Παροχή οδηγιών προς τους πραγματογνώμονες 1479

Άρθρο 380. Γνώση στοιχείων της δικογραφίας και διευκρινίσεις 1480

Άρθρο 381. Καταργήθηκε 1481

Άρθρο 382. Παράσταση των πραγματογνωμόνων σε διαδικαστικές πράξεις 1482

Άρθρο 383. Γνωμοδότηση πραγματογνωμόνων. Στοιχεία που πρέπει
να περιέχει. Κατάθεση της έκθεσης 1482

Άρθρο 384. Διευκρινίσεις σχετικά με τη γνωμοδότηση 1484

Άρθρο 385. Όρκιση πραγματογνωμόνων 1485

Άρθρο 386. Άρνηση εκτέλεσης καθηκόντων. Ποινές 1486

Άρθρο 387. Ελεύθερη εκτίμηση της γνωμοδότησης 1486

Άρθρο 388. Νέα πραγματογνωμοσύνη 1489

Άρθρο 389. Καταργήθηκε 1490

Άρθρο 390. Άλλες γνωμοδοτήσεις 1491

Άρθρο 391. Τεχνικοί σύμβουλοι των διαδίκων. 1492

Άρθρο 392. Πώς διορίζονται. Ποια δικαιώματα έχουν 1493

ΤΙΤΛΟΣ ΠΕΜΠΤΟΣ

Μάρτυρες

Άρθρο 393. Πότε δεν επιτρέπεται απόδειξη με μάρτυρες λόγω ποσού 1496

Άρθρο 394. Πότε επιτρέπεται ανεξάρτητα από το ποσό 1500

Άρθρο 395. Σχέση μαρτύρων με ένορκες βεβαιώσεις και τεκμήρια 1505

Άρθρο 396. Εξέταση μαρτύρων 1505

Άρθρο 397. Εξέταση μαρτύρων και με τηλεδιάσκεψη 1506

Άρθρο 398. Κλήτευση μαρτύρων. Συνέπειες μη προσέλευσης 1506

Άρθρο 399. Ποιοι δεν εξετάζονται ως μάρτυρες 1507

Άρθρο 400. Ποιοι μπορούν να εξαιρεθούν ως μάρτυρες 1509

Άρθρο 401. Ποιοι μπορούν να αρνηθούν την εξέτασή τους 1513

Άρθρο 402. Για ποια περιστατικά δεν υπάρχει υποχρέωση μαρτυρίας 1515

Άρθρο 403. Έρευνα των λόγων μη εξέτασης και απόφαση 1516

Άρθρο 404. Αδικαιολόγητη άρνηση μαρτυρίας 1518

Άρθρο 405. Μάρτυρες που δεν ορκίζονται 1518

Άρθρο 406. Εξέταση μαρτύρων στην κατοικία τους 1519

Άρθρο 407. Έρευνα στοιχείων και αξιοπιστίας του μάρτυρα 1519

Άρθρο 408. Όρκιση του μάρτυρα. Τύπος όρκου 1520

Άρθρο 409. Πώς γίνεται η εξέταση των μαρτύρων 1521

Άρθρο 410. Έκθεση ή πρακτικά εξέτασης των μαρτύρων 1523

Άρθρο 411. Συμπληρωματική εξέταση μαρτύρων 1524

Άρθρο 412. Καταργήθηκε 1525

Άρθρο 413. Μάρτυρες με ειδικές γνώσεις 1525

Άρθρο 414. Καταργήθηκε 1525

ΤΙΤΛΟΣ ΕΚΤΟΣ

Eξέταση των διαδίκων

Άρθρο 415. Προϋποθέσεις εξέτασης των διαδίκων 1526

Άρθρο 416. Πώς γίνεται 1529

Άρθρο 417. Εξέταση χωρίς όρκο. Δυνητική η ένορκη εξέταση δια­δίκου 1530

Άρθρο 418. Πότε αποκλείεται η ένορκη εξέταση 1531

Άρθρο 419. Συνέπειες μη εμφάνισης ή μη κατάθεσης διαδίκου 1531

Άρθρο 420. Ελεύθερη εκτίμηση 1532

ΤΙΤΛΟΣ ΕΒΔΟΜΟΣ

[Όρκος]

Άρθρο 421. Ένορκες βεβαιώσεις 1533

Άρθρο 422. Επίδοση κλήσης 1538

Άρθρο 423. Ενστάσεις και αιτήσεις εξαίρεσης εκείνου, που δίδει τη βεβαίωση,
καταχωρίζονται στο προοίμιο της ένορκης βεβαίωσης, κρίνονται όμως από
το Δικαστήριο 1547

Άρθρο 424. Μη λήψη υπόψη ένορκης βεβαίωσης 1549

Άρθρο 425-431. Καταργήθηκαν 1550

ΤΙΤΛΟΣ ΟΓΔΟΟΣ

Έγγραφα

Άρθρο 432. Πότε τα έγγραφα έχουν αποδεικτική δύναμη 1551

Άρθρο 433. Τεκμήριο επί τεμαχισμού ή διαγραφής 1555

Άρθρο 434. Μεταβολές στο έγγραφο 1556

Άρθρο 435. Απόδειξη περί υπάρξεως εγγράφου 1556

Άρθρο 436. Αναφορά εγγράφου σε άλλο έγγραφο 1558

Άρθρο 437. Συντηρητική απόδειξη με έγγραφο 1559

Άρθρο 438. Βεβαιώσεις του συντάκτη δημοσίων εγγράφων 1560

Άρθρο 439. Αλλοδαπά δημόσια έγγραφα 1563

Άρθρο 440. Γεγονότα που όφειλε να βεβαιώσει ο συντάκτης δημοσίων εγγράφων 1565

Άρθρο 441. Δηλώσεις συμβαλλομένων σε δημόσια έγγραφα 1567

Άρθρο 442. Άκυρα δημόσια έγγραφα 1569

Άρθρο 443. Στοιχεία ιδιωτικών εγγράφων 1569

Άρθρο 444. Επίσημα βιβλία εμπόρων και επαγγελματιών. Έννοια μηχανικής απεικόνισης 1572

Άρθρο 445. Αποδεικτική δύναμη ιδιωτικών εγγράφων 1578

Άρθρο 446. Τρόποι κτήσεως βεβαίας χρονολογίας 1582

Άρθρο 447. Αποδεικτική δύναμη υπέρ του εκδότη 1583

Άρθρο 448. Αποδεικτική δύναμη επαγγελματικών βιβλίων 1584

Άρθρο 449. Επίσημα αντίγραφα 1586

Άρθρο 450. Επίδειξη εγγράφων 1591

Άρθρο 451. Πώς ζητείται η επίδειξη 1597

Άρθρο 452. Εκτέλεση απόφασης επίδειξης εγγράφων 1602

Άρθρο 453. Πρωτότυπο, αντίγραφο, απόσπασμα 1605

Άρθρο 454. Μετάφραση ξενόγλωσσων εγγράφων 1606

Άρθρο 455. Γνησιότητα δημοσίων εγγράφων 1607

Άρθρο 456. Γνησιότητα αλλοδαπών δημοσίων εγγράφων 1607

Άρθρο 457. Γνησιότητα ιδιωτικών εγγράφων. Αναγνώριση υπογραφής 1608

Άρθρο 458. Πώς αποδεικνύεται 1612

Άρθρο 459. Παραβολή εγγράφων. Δείγμα γραφής ή υπογραφής 1612

Άρθρο 460. Προσβολή εγγράφων ως πλαστών 1614

Άρθρο 461. Πώς προτείνεται η πλαστογραφία 1617

Άρθρο 462. Υπόνοιες πλαστογραφίας 1619

Άρθρο 463. Προσαγωγή αποδεικτικών μέσων πλαστότητας 1621

Άρθρο 464. Προσβολή χωρίς να κατονομάζεται ο πλαστογράφος 1624

Άρθρο 465. Κήρυξη εγγράφου ως πλαστού. Γνωστοποίηση στον Εισαγγελέα 1625

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΤΡΙΤΟ

Ειδικές διατάξεις για τις µικροδιαφορές

Άρθρο 466. Ειδικές διατάξεις για τις μικροδιαφορές - Αξία αντικειμένου
διαφοράς μεγαλύτερη από οκτώ χιλιάδες (8.000) ευρώ 1627

Άρθρο 467. Ειδικές διατάξεις για τις μικροδιαφορές - Αξία αντικειμένου διαφοράς
μέχρι οκτώ χιλιάδες (8.000) ευρώ - Σώρευση απαιτήσεων - Προϋποθέσεις 1639

Άρθρο 468. Ειδικές διατάξεις για τις μικροδιαφορές - Πώς ασκείται η αγωγή -
Νέοι ισχυρισμοί - Παρεμβάσεις - Ανταγωγές - Προθεσμίες - Εγγραφή
στο πινάκιο - Εξουσιοδοτικές διατάξεις 1641

Άρθρο 469. Ειδικές διατάξεις για τις μικροδιαφορές - Συζήτηση της αγωγής -
Μη επιτρεπτό αναβολής συζήτησης – Νέοι ισχυρισμοί - Αποκλίσεις από
τις δικονομικές διατάξεις - Ανακοπή ερημοδικίας 1648

Άρθρο 470. Καταργήθηκε 1656

Άρθρο 471. Καταργήθηκε 1657

Άρθρο 472. Καταργήθηκε 1657

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ

Ειδικές διατάξεις για τη λογοδοσία

Άρθρο 473. Περιεχόμενο του αιτήματος της αγωγής 1658

Άρθρο 474. Ορισμός προθεσμίας κατάθεσης του λογαριασμού ή του καταλόγου 1663

Άρθρο 475. Συζήτηση μετά την κατάθεση 1664

Άρθρο 476. Καταδίκη του εναγομένου σε περίπτωση ομολογίας 1666

Άρθρο 477. Μη κατάθεση λογαριασμού ή καταλόγου 1667

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΠΕΜΠΤΟ

Ειδικές διατάξεις για τη διανοµή

Άρθρο 478. Απαράδεκτη η αγωγή 1670

Άρθρο 479. Προσδιορισμός μερίδων 1691

Άρθρο 480. Αυτούσια διανομή 1695

Άρθρο 480Α. Σύσταση οριζόντιας ιδιοκτησίας 1703

Άρθρο 481. Πότε δεν διατάσσεται απόδειξη 1709

Άρθρο 482. Αποφυγή κατάτμησης ακινήτων 1713

Άρθρο 483. Επιχείρηση ως οικονομικό σύνολο. Εξαγορά μερίδων 1716

Άρθρο 484. Ανέφικτη ή ασύμφορη διανομή. Πλειστηριασμός 1727

Άρθρο 485. Μερική αυτούσια διανομή 1732

Άρθρο 486. Κλήρωση 1732

Άρθρο 487. Πώς γίνεται η κλήρωση 1735

Άρθρο 488. Κλήρωση ενώπιον συμβολαιογράφου. Συμφωνία περί μη κληρώσεως 1737

Άρθρο 489. Μεταγραφή απόφασης και έκθεσης κλήρωσης ή διανομής 1738

Άρθρο 490. Έγγραφα αποδεικτικά των δικαιωμάτων 1741

Άρθρο 491. Προσεπίκληση τρίτων 1741

Άρθρο 492. Περιορισμός υποθήκης και ενεχύρου μετά τη διανομή 1744

Άρθρο 493. Περιορισμός επικαρπίας 1744

Άρθρο 494. Περιορισμός κατασχέσεων 1744

ΑΛΦΑΒΗΤΙΚΟ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ 1749

ΚΩΔΙΚΑΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΔΙΚΟΝΟΜΙΑΣ

ΒΙΒΛΙΟ ΠΡΩΤΟ

ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

Δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων

1 Ποιες διαφορές υπάγονται στα πολιτικά δικαστήρια

Στη δικαιοδοσία των τακτικών πολιτικών δικαστηρίων ανήκουν:

α) οι διαφορές του ιδιωτικού δικαίου, εφόσον ο νόμος δεν τις έχει υπαγάγει σε άλλα δικαστήρια, β) οι υποθέσεις εκούσιας δικαιοδοσίας που ο νόμος έχει υπαγάγει σ’ αυτά, γ) οι υποθέσεις δημόσιου δικαίου που ο νόμος έχει υπαγάγει σ’ αυτά.

Σχετικές διατάξεις: ΠολΔ Ι, ΣχΠολΔ I 9-12, 118-119, 173, 259 IX 9, 229, 230 ΠρΑνΕπ 1-2, 143, 552, 614.

Βιβλιογραφία-Αρθρογραφία: – Αρβανιτάκης Π., Παρατηρήσεις στην ΕφΑθ 2888/2009, ΕΠολΔ 2010, 197 επ. – Βεγλερής Φ., Ιδιοµορφίες και στάδια του ελληνικού διοικητικού δικαίου, σε: Προσφορά στον Γ. Μιχαηλίδη-Νουάρο, τόµ. Α, σελ. 107 επ. – Γέροντας Α., Δίκαιο δημοσίων συμβάσεων, 2024. – Γέροντας Α./Ψάλτης Α., Ερμηνεία ΚΕΔΕ (ΝΔ 356/1974 και η ανακοπή του ΚΔΔ, άρθρα 216-230), Γ΄ έκδ, 2016. – Γιαννακόπουλος Κ., Δημόσιες συμβάσεις και συμβάσεις παραχώρησης, 2019. – Δέγλερης Π., Οι δημόσιες συμβάσεις στην ενωσιακή έννομη τάξη, 2019. – Δεληκωστόπουλος Σ./Σινανιώτης Λ., Μαθήματα πολιτικής δικονομίας, τόμ. 1ος, τεύχ. Α΄, 1969. – Δετσαρίδης Χ., Η προδικαστική προσφυγή στο στάδιο ανάθεσης δημοσίων συμβάσεων, 2019. – Καΐσης Αθ., Ακύρωση διαιτητικών αποφάσεων (1989). – Καλαβρός Κ., Δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων για αθλητικές διαφορές, ΝοΒ 1984, 532 επ. – Καράκωστας Β., Παρατηρήσεις στην ΤρΔΠρΑθ 8201/1989, ΔΦΝ 1990, 1448 επ. – Κεραμεύς Κ., Αστικό δικονομικό δίκαιο, Γενικό μέρος, 1986. – Κλαμαρής Ν./Κουσούλης Σ./Πανταζόπουλος Σ., Πολιτική δικονομία, Δ΄ έκδ., 2022. – Κονδύλης Β. σε Ε. Βενιζέλου, Το Ελληνικό Σύνταγμα, κατ’ άρθρο ερμηνεία, 2025, άρθρο 8. – Κόρσος Δ., Οι διαφορές εκ της εφαρµογής της νοµοθεσίας περί εισπράξεως δηµοσίων εσόδων, Τιµητικός Τόµος Γ. Μητσόπουλου ΙΙ (1993), σελ. 663 επ. – Κουβαράς Η. σε Σ. Βλαχόπουλου/Ξ. Κοντιάδη/Γ. Τασόπουλου, Σύνταγμα, Ερμηνεία κατ’ άρθρο, 2024, άρθρο 8. – Κουσούλης Στ., Θεµελιώδη προβλήµατα της διαιτησίας, τόµ. Β (1996). – Κουταλιανός Στ., σε Ο νέος Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας, επιμ. Απαλαγάκη Χ./Σταματόπουλου Στ. 2022, άρθρο 1 ΚΠολΔ. – Ο ίδιος, (παρατηρήσεις στην ΑΠ 92/2010), ΕΠολΔ 2010, 826-829. – Κρητικός Αθ., Καθορισµός της προσήκουσας δικαιοδοσίας κατά του ελληνικού Δηµοσίου για την αγωγή αποζηµίωσης από αυτοκινητικό ατύχηµα βάσει του άρθρου 105 ΕισΝΑΚ, Δ 1990, 114 επ. – Κτιστάκης Γ., Ιερός Νόμος του Ισλάμ και μουσουλμάνοι Έλληνες πολίτες, μεταξύ κοινοτισμού και φιλελευθερισμού, 2006. – Λαζαράτος Π., Διοικητικό δικονομικό δίκαιο, 6η έκδ., 2025. – Μπέης Κ./Καλαβρός Κ., Ακύρωση διαιτητικής απόφασης σε περίπτωση συµβατικού και νοµοθετικού αποκλεισµού του σχετικού διαπλαστικού δικαιώµατος (γνωµ.) Δ 1987, 148 επ. – Μπέης Κ./Καλαβρός Κ./Σταματόπουλος Σ., Δικονομία των ιδιωτικών διαφορών, Γενικό μέρος, τόμ. Ι, 1999. – Μπεκιαρίδης Γ., Οι µουφτήδες ως θρησκευτικοί ηγέται των µουσουλµάνων της περιφερείας των και ως δηµόσιαι αρχαί, Αρµ 1973, 885 επ. – Μπουρόπουλος Ν., Η έννοια της δικαιοδοτικής λειτουργίας, 1951. – Νίκας Ν., Το κύρος της ρήτρας υπαγωγής των µεταξύ των αµειβοµένων καλαθοσφαιριστών και των σωµατείων τους συµβατικών διαφορών στις επιτροπές

επίλυσης οικονοµικών διαφορών αµειβόµενης καλαθοσφαίρισης, Αρµ 1994, 508 επ. – Ο ίδιος, Δικαιοδοσία για την εκδίκαση διαφορών από ατυχήµατα που προκαλούν αυτοκίνητα οδηγούµενα από κρατικά όργανα, ΕλλΔνη 1995, 525 επ. – Παπαχρήστου Β., Παρατηρήσεις στην ΑΕΔ 18/1993, Δ 1994, 873 επ. – Ο ίδιος, Παρατηρήσεις στην ΣτΕ 13/1994, Δ 1995, 332 επ. – Παυλίδου Ε., Η δεσμευτική ενέργεια των αποφάσεων της ποινικής και πολιτικής δικαιοδοσίας στη διοικητική δίκη, 2014. – Πικραμένος Μ., Τα κριτήρια της νομολογίας του ΑΕΔ και του ΣτΕ για τη διάκριση ιδιωτικών – διοικητικών διαφορών. Η προβληματική στο πεδίο του υπαλληλικού δικαίου, ΕφημΔΔ 2006, σελ. 735. – Ράικος Δ., Δικαστική ανεξαρτησία και αμεροληψία, 2008. – Ο ίδιος, Δίκαιο δημοσίων συμβάσεων, 2η έκδ., 2017. – Ο ίδιος, Διοικητικό δικονομικό δίκαιο, 2024. – Ράμμος Γ., Εγχειρίδιον αστικού δικονομικού δικαίου, τόμ. 1ος, 1978. – Ρέµελης Κ., Οι διαφορές από συµβάσεις εργασίας ιδιωτικού δικαίου µε το Δηµόσιο, ΝΠΔΔ και ΟΤΑ, ΕΕργΔ 1995, 387 επ. – Ο ίδιος, Διοικητική αρμοδιότητα και ιδιωτικό δίκαιο ΕΔΔ 2007, 379 επ. – Σκουρής Β., Οι διοικητικές συµβάσεις και τα πρωτόκολλα διοικητικής αποβολής, ΕΝΟΒΕ 1990, 31 επ. – Ο ίδιος, Διοικητικό δικονομικό δίκαιο, 1996. – Σοφιαλίδης Α., Η δικαιοδοσία των διοικητικών ή των πολιτικών δικαστηρίων στις διαφορές από την εφαρµογή του ΚΕΔΕ, ΕΝΟΒΕ 1990, 43 επ. – Σπηλιωτόπουλος Ε., Εγχειρίδιο διοικητικού δικαίου, τόμ. ΙΙ, 13η έκδ., 2010. – Σπυρόπουλος Φ., Συνταγματικό δίκαιο, 2018. – Σταθόπουλος Μ., Φύση και συνταγµατικότητα των συµβάσεων και επιτροπών ως προς τις σχέσεις ΤΑΚ και καλαθοσφαιριστών, ΕΑΔ 1995, 411 επ. – Σταµατόπουλος Στ., Διαφορές του ΚΕΔΕ και δικαιοδοσία των πολιτικών ή διοικητικών δικαστηρίων µετά τον Ν 1406/1983, Δ 1987, 45 επ. – Ο ίδιος, Οι διοικητικές διαφορές και τα πολιτικά δικαστήρια µετά το Ν 1406/1983, Δ 1984, 3 επ. – Συµεωνίδης Ι., Τα όρια της δικαιοδοσίας των πολιτικών και διοικητικών δικαστηρίων (1995). – Τζέμος Θ. σε Σ. Βλαχόπουλου/Ξ. Κοντιάδη/Γ. Τασόπουλου, Σύνταγμα, Ερμηνεία κατ’ άρθρο, 2024, άρθρο 99. – Τσάτσος Δ., Συνταγματικό δίκαιο, τόμ. Β΄, 1993. – Τσιρωνάς Α., Οι συγκρούσεις λειτουργιών και δικαιοδοσιών και η επίλυσή τους από το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο, 2015. – Ο ίδιος, σε Σ. Βλαχόπουλου/Ξ. Κοντιάδη/Γ. Τασόπουλου, Σύνταγμα, Ερμηνεία κατ’ άρθρο, 2024, άρθρο 93. – Ο ίδιος, Οι αξιώσεις αδικαιολόγητου πλουτισμού από την εκτέλεση διοικητικών συμβάσεων, 2007. – Τσιτσελίκης Κ., Η θέση του µουφτή στην ελληνική έννοµη τάξη, σε: Νοµικά ζητήµατα θρησκευτικής ετερότητας στην Ελλάδα, σελ. 271 επ. – Φλογαΐτης Σ., Η διοικητική σύμβαση, έννοια και φύση, 1991. – Χασάπης Κ., Τα δηµόσια έργα, ΝοΒ 1987, 1170 επ. – Χρονοπούλου Κ., Δικονοµικά ζητήµατα κατά την επίλυση αθλητικών διαφορών, 2008). – Χρυσανθάκης Χ., Η συνταγματική κατοχύρωση της διάκρισης των δικαιοδοσιών, Το πρόβλημα της οριοθέτησης της δικαιοδοσίας των διοικητικών δικαστηρίων, 1992. – Ψωµάς Ι., Ο αναιρετικός λόγος του άρθρου 559 αριθ. 4, Δ 1998, 579 επ.

Περιεχόµενα

Ι. Έννοια της δικαιοδοσίας 1

ΙΙ. Συνταγματική κατανομή της δικαιοδοσίας 2-6

1. Αρχή διάκρισης των δικαιοδοσιών 2

2. Δικαιολογία 3

3. Σχέση πολιτικής και ποινικής δικαιοδοσίας 4

4. Σύνδεση της οργανωτικής διάκρισης των δικαστηρίων με την ουσιαστική δικαιοδοσία τους 5

5. Όρια της συνταγματικής παραχώρησης στον κοινό νομοθέτη 6

ΙΙΙ. Γενικά χαρακτηριστικά της δικαιοδοσίας των πολιτικών δικαστηρίων 7

IV. Αντικείμενο της δικαιοδοσίας των πολιτικών δικαστηρίων 8-101

1. Ύπαρξη ιδιωτικής διαφοράς 9-17

2. Ύπαρξη διοικητικής διαφοράς 18-87

3. Υποθέσεις εκούσιας δικαιοδοσίας 88-95

4. Yποθέσεις δηµοσίου δικαίoυ 96-98

5. Διοικητικής (μη δικαιοδοτικής) φύσης αρμοδιότητες 99-101

V. Διασταύρωση των δικαιοδοσιών 102-105

1. Γενικό πλαίσιο 102

2. Αυτοκινητικές διαφορές 103

3. Διαφορές από την κατασκευή δημόσιου έργου 104

4. Διαφορές αναγνώρισης δικαιούχων και καθορισμού τιμής μονάδας σε περίπτωση αναγκαστικής απαλλοτρίωσης 105

VΙ. Έκταση αμοιβαίας δέσµευσης των δικαστηρίων από τις αποφάσεις δικαστηρίων άλλων δικαιοδοτικών κλάδων 106-115

1. Σχέση ποινικής και πολιτικής δικαιοδοσίας 107-111

2. Σχέση πολιτικής και διοικητικής δικαιοδοσίας 112-115

τόμ. Β΄, 1993, σελ. 506. Α. Τσιρωνάς σε Σ. Βλαχόπουλου/Ξ. Κοντιάδη/Γ. Τασόπουλου, Σύνταγμα, Ερμηνεία κατ’ άρθρο, 2024, άρθρο 93 § Ι σελ. 1169]. Με την οργανική προσέγγιση η δικαιοδοσία παραπέμπει στους διαφορετικούς δικαιοδοτικούς κλάδους μιας έννομης τάξης, στους κλάδους δηλαδή της δικαιοσύνης, οι οποίοι διακρίνονται οργανικά μεταξύ τους [Γ. Ράμμος, Εγχειρίδιον αστικού δικονομικού δικαίου ό.π. σελ. 59 επ. Ε. Παυλίδου, Η δεσμευτική ενέργεια των αποφάσεων της ποινικής και πολιτικής δικαιοδοσίας στη διοικητική δίκη, 2014, σελ. 396 επ.]. Η οργανική αυτή διάκριση έχει δύο βασικά χαρακτηριστικά και συντρέχει, αφενός, όταν οι αποφάσεις των δικαστηρίων κάθε δικαιοδοτικού κλάδου ελέγχονται από διαφορετικό ανώτατο δικαστήριο και, αφετέρου, όταν τα δικαστήρια των διαφορετικών δικαιοδοσιών δεν συνδέονται δικονομικά μεταξύ τους και, συνεπώς, το αναρμόδιο κατά δικαιοδοσία για ορισμένη υπόθεση δικαστήριο δεν έχει την εξουσία να την παραπέμψει στο αρμόδιο κατά την προσήκουσα άλλη δικαιοδοσία [Α. Τσιρωνάς σε Σ. Βλαχόπουλου/Ξ. Κοντιάδη/Γ. Τασόπουλου, Σύνταγμα, Ερμηνεία κατ’ άρθρο ό.π. άρθρο 93 § Ι 1 σελ. 1171]. Παράλληλα, με την ουσιαστική ή λειτουργική προσέγγιση η δικαιοδοσία διακρίνει τις βασικές κατηγορίες του λειτουργικού αντικειμένου της δικαιοσύνης [Μ. Πικραμένος, Τα κριτήρια της νομολογίας του ΑΕΔ και του ΣτΕ για τη διάκριση ιδιωτικών - διοικητικών διαφορών. Η προβληματική στο πεδίο του υπαλληλικού δικαίου, ΕφημΔΔ 2006, σελ. 735. Γ. Ράμμος, Εγχειρίδιον αστικού δικονομικού δικαίου ό.π. σελ. 104 επ. ιδίως 105]. Έτσι, το Σύνταγμα με τις προαναφερόμενες διατάξεις οργανώνει την απονομή της δικαιοσύνης με τη λειτουργία δικαιοδοτικών οργάνων αντίστοιχων προς τη φύση των διαφορών που ανακύπτουν, ως ιδιωτικών ή διοικητικών [Δ. Ράικος, Διοικητικό δικονομικό δίκαιο, 2024, σελ. 33] και ποινικών. Η καθιέρωση, πάντως, διαφόρων μορφών δικαιοδοτικής δράσης δεν διασπά την ενότητα της δικαιοσύνης, αφού πρόκειται για «παράλληλες εκφάνσεις της ίδιας πολιτειακής λειτουργίας, των οποίων η διαστολή επιβάλλεται από την ανάγκη ειδικεύσεως και από εκτιμήσεις αναγόμενες στον καταμερισμό των κρατικών έργων» [Κ. Κεραμεύς, Αστικό δικονομικό δίκαιο, Γενικό μέρος, 1986, αριθμ. 6 σελ. 29].

ΤΝΠ QUALEX] και το αντίστροφο (94 § 3) ανεξάρτητα από τη φύση της διαφοράς [Δ. Ράικος, Διοικητικό δικονομικό δίκαιο, ό.π. σελ. 33]. Η συνταγµατική αυτή παραχώρηση στον κοινό νοµοθέτη, πάντως, δεν του χορηγεί το δικαίωµα ή την εξουσιοδότηση να διαπλάσσει κατά το δοκούν την έννοια της ιδιωτικής ή διοικητικής διαφοράς [βλ. εκτενέστερα A. Τσιρωνά, Οι συγκρούσεις λειτουργιών και δικαιοδοσιών και η επίλυσή τους από το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο, 2015, σελ. 108-109. Ν. Νίκα, Πολιτική δικονομία τόμ. Ι ό.π. § 7 ΙΙ 2 αριθμ. περιθ. 8 σελ. 95]. Στον δικαστή δε µέσω της παρεχόµενης δυνατότητας του διάχυτου ελέγχου της συνταγµατικότητας των νόµων εναπόκειται να καθορίσει, αν µια υπόθεση ή διαφορά που έχει αχθεί ενώπιόν του ανήκει στον καθορισµένο συνταγµατικά χώρο της δικαιοδοτικής του δράσης. Από τη στιγμή δε που εν τέλει καταλείπεται στα δικαστήρια να εξειδικεύσουν την έννοια της διοικητικής και της ιδιωτικής διαφοράς, αναδεικνύεται η πιθανότητα δημιουργίας αμφισβητήσεων μεταξύ των δικαστηρίων, όταν αναφύεται ερμηνευτική διαφορά ως προς τα κριτήρια διάγνωσης της νομικής φύσης μιας διαφοράς ή προς τα νομικά ή πραγματικά περιστατικά που διαμορφώνουν τη φυσιογνωμία τους [Α. Τσιρωνάς, Οι συγκρούσεις λειτουργιών και δικαιοδοσιών ό.π. σελ. 109/110]. Το κριτήριο της διάκρισης μεταξύ διοικητικής και ιδιωτικής διαφοράς, πάντως, είναι ουσιαστικό και όχι δικονομικό και δεσμεύει τόσο το νομοθέτη όσο και το δικαστήριο και για το λόγο αυτό αποκλείει στον κοινό νομοθέτη την εξουσία να χαρακτηρίζει ως διοικητικές διαφορές όσες από τη φύση τους είναι ιδιωτικές και το αντίστροφο· διαφορετικά, θα κατεστρατηγείτο το συνταγματικό κριτήριο καθορισμού της δικαιοδοσίας των πολιτικών και διοικητικών δικαστηρίων [Δ. Ράικος, Διοικητικό δικονομικό δίκαιο ό.π. σελ. 34. ΣτΕ 2391/2014 ΔΕΕ 2015, 760 = ΤΝΠ QUALEX].

πολιτικών δικαστηρίων ανήκουν: (α) όλες οι διαφορές του ιδιωτικού δικαίου, εφόσον ο νόµος δεν τις έχει υπαγάγει σε άλλα δικαστήρια, (β) οι υποθέσεις εκούσιας δικαιοδοσίας που ο νόµος έχει υπαγάγει σε αυτά, (γ) οι υποθέσεις δηµοσίου δικαίου που ο νόµος έχει υπαγάγει σε αυτά και, τέλος, (δ) οι διοικητικές διαφορές που δεν υπάγονται στη δικαιοδοσία των διοικητικών δικαστηρίων. Ειδικότερα:

πόμενες δικονομικές σχέσεις σε συνάρτηση με τις επίδικες έννομες σχέσεις του ιδιωτικού δικαίου [Κ. Μπέης/Κ. Καλαβρός/Σ. Σταματόπουλος, Δικονομία των ιδιωτικών διαφορών, Γενικό μέρος ό.π. §§ 15. 2. 2 και 15. 2. 3, σελ. 233-234].

λαµβάνουν µέρος στις διοργανώσεις των αγώνων πρωταθλήµατος κ. λπ. δοθέντος ότι, για να ιδρυθεί τµήµα αµειβοµένων αθλητών απαιτείται απόφαση της γενικής συνέλευσης των µελών του αθλητικού σωµατείου, λαµβανόµενη µε την παρουσία του ηµίσεως τουλάχιστον των µελών και µε την απόλυτη πλειοψηφία των παρόντων [βλ. ΕφΑθ 4496/2008 ΕλλΔνη 2009, 555 επ. = ΝΟΜΟΣ, ΕφΑθ 712/2003 ΕλλΔνη 2004, 497 επ. = ΝΟΜΟΣ, ΜΠρΛαρ 15/2006 Δικογραφία 2006, 581, Μ. Σταθόπουλου, Φύση και συνταγµατικότητα των συµβάσεων και επιτροπών ως προς τις σχέσεις ΤΑΚ και καλαθοσφαιριστών, ΕΑΔ 1995, 411 επ.]. Αντίθετα, η µάλλον κρατούσα άποψη στη θεωρία κάνει λόγο για καθιέρωση αναγκαστικής υποχρεωτικής διαιτησίας, ήτοι επιβαλλόµενης διαιτησίας χωρίς συµφωνία των ενδιαφεροµένων µερών για εκούσια υπαγωγή τους σ’ αυτήν, που είναι συνταγµατικά ανεπίτρεπτη, διότι έτσι οι ενδιαφερόµενοι στερούνται άκοντες τον από το νόµο ορισµένο γι’ αυτούς φυσικό δικαστή τους (άρθρο 8 Συντ.) [βλ. Ν. Νίκα, Το κύρος της ρήτρας υπαγωγής των µεταξύ των αµειβοµένων καλαθοσφαιριστών και των σωµατείων τους συµβατικών διαφορών στις επιτροπές επίλυσης οικονοµικών διαφορών αµειβόµενης καλαθοσφαίρισης, Αρµ 1994, 508 επ., Κ. Μπέη/Κ. Καλαβρού, γνωμοδότηση Δ 1987, 148 επ. (154-155), Κ. Καλαβρού, Δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων για αθλητικές διαφορές, ΝοΒ 1984, 532 επ.].

καθώς και κάθε σχετικό θέμα για την εφαρμογή του νόμου. Σύμφωνα με την § 9 του άρθρου 146, οι αποφάσεις που εκδίδονται από τον Μουφτή επί υποθέσεων της αμφισβητούμενης δικαιοδοσίας δεν μπορούν να εκτελεστούν ούτε αποτελούν δεδικασμένο, αν δεν κηρυχθούν εκτελεστές από το μονομελές πρωτοδικείο της περιφέρειας, όπου η έδρα του Μουφτή, κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας [για το ζήτημα του ελέγχου συνταγματικότητας που ασκούν τα Πρωτοδικεία Ξάνθης, Κομοτηνής και Ορεστιάδας επί των αποφάσεων των Ιεροδικείων, βλ Γ. Κτιστάκη, Ιερός Νόμος του Ισλάμ και μουσουλμάνοι Έλληνες πολίτες ό.π. σελ. 118 επ. και 147 επ.]. Το (πολιτικό) δικαστήριο ερευνά μόνο αν η απόφαση εκδόθηκε μέσα στα όρια της δικαιοδοσίας του Μουφτή και αν οι διατάξεις που εφαρμόσθηκαν αντίκεινται στο Σύνταγμα και στο άρθρο 4 § 2 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου. Κατά της απόφασης του μονομελούς πρωτοδικείου χωρεί προσφυγή ενώπιον του οικείου πολυμελούς πρωτοδικείου, που δικάζει κατά την ίδια διαδικασία, ενώ κατά της απόφασης του πολυμελούς πρωτοδικείου δεν χωρεί ένδικο μέσο, τακτικό ή έκτακτο. Πρέπει να σημειωθεί ότι, κατά το άρθρο 160 § 1 Ν 4964/2022, μέχρι την έκδοση του ΠΔ που προβλέπει η ως άνω § 11 του άρθρου 146, ισχύουν το ΠΔ 52/2019 και η με στοιχεία 98541/Α3/11. 9. 2007 κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης και Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων. Επομένως, μέχρι την έκδοση του σχετικού ΠΔ, για να κηρυχθεί εκτελεστή απόφαση του Ιεροδικείου της Μουφτείας περί διαζυγίου και να αποτελέσει δεδικασμένο, σύμφωνα με το άρθρο 12 § 1 ΠΔ 52/2019, πρέπει να συντρέχουν οι εξής προϋποθέσεις: (α) να επιλήφθηκε της διαφοράς νόμιμα ο Μουφτής κατά τα άρθρα 2, 3 ΠΔ 52/2019 και 137, 138 και 162 περ. α΄ Ν 4964/2022, (β) τα μέρη να επέλεξαν από κοινού την υπαγωγή της διαφοράς στη δικαιοδοσία του κατά τόπον αρμόδιου Μουφτή, σύμφωνα με τα οριζόμενα στα άρθρα 2, 3 και 7 ΠΔ 52/2019 και (γ) η διαδικασία της έκδοσης της εν λόγω απόφαση διαζυγίου της Μουφτείας να μην αντίκειται σε διατάξεις εθνικής και διεθνούς κανονιστικής εμβέλειας, δηλαδή να μην παραβιάστηκαν θεμελιώδεις αρχές, όπως της ισότητας και δικαιώματα, όπως της πρόσβασης σε δικαστήριο, της παροχής έννομης προστασίας και της δίκαιης δίκης, ιδίως όταν υφίσταται γνήσια και με ελεύθερη βούληση εκπεφρασμένη δήλωση αμφοτέρων των διαδίκων περί υπαγωγής της διαφοράς τους στη δικαιοδοσία του κατά τόπον αρμόδιου Μουφτή [ΜΠρΑλεξ 296/2023 ΝΟΜΟΣ]. Τέλος, για την ακύρωση του ΠΔ 52/2019 ασκήθηκε αίτηση ενώπιον του ΣτΕ, επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Ολ ΣτΕ 1822/2020 [ΤΝΠ QUALEX = Σύνταγμα 2021, 253 = ΘΠΔΔ 2-3/2021, 233 και ΕφΔΔ 1/2021, 153, µε παρατηρήσεις Κ. Τσιτσελίκη, σύμφωνα με τον οποίο [ΕφΔΔ 1/2021, 164], «µε βάση το ισχύον ελληνικό δίκαιο δεν µπορούµε παρά να δεχθούµε ότι ο Μουφτής είναι ένα ιδιότυπο όργανο µε σαφείς δικαιοδοτικές αρµοδιότητες: “ασκεί δικαιοδοσία” σε διαφορές οικογενειακού και κληρονοµικού δικαίου µεταξύ µουσουλµάνων Eλλήνων πολιτών, σύµφωνα µε το άρθρο 5. 2 της ΠΝΠ την οποία κύρωσε ο Ν 1920/1991 και τροποποίησε ο Ν 4511/2018. […] Από µιαν άλλη οπτική, οι δικαιοδοτικές αρµοδιότητες του Μουφτή συνδέονται µε τον τρόπο επιλογής του: εάν είναι δικαστής (ή έστω ιδιότυπος δικαστής) θα πρέπει να διορίζεται µέσα από εγγυήσεις που θεµελιώνονται στην κατάρτιση και τη θέση του κατ’ αναλογία της διαδικασίας επιλογής των τακτικών δικαστών». Η απόφασης της Ολ ΣτΕ δέχθηκε ότι οι σχετικές διατάξεις αναφορικά με τον ρόλο των Μουφτήδων και της Μουφτείας δεν μεταβάλλουν το θεσμικό και διττό ρόλο τους και δεν περιορίζονται οι αρμοδιότητες των Μουφτήδων. Ειδικότερα, κρίθηκε ότι οι ρυθμίσεις του ΠΔ 52/2019 αφορούν αρμοδιότητα που ο νόμος έχει αναθέσει στους Μουφτήδες και η οποία αφορά την άσκηση δικαιοδοτικού έργου σε ορισμένες κατηγορίες υποθέσεων οικογενειακού και κληρονομικού δικαίου, χωρίς να διευρύνεται η δικαιοδοσία του Μουφτή, ενώ οι διατάξεις της από 24. 12. 1990 ΠΝΠ και του ΠΔ 52/2019 καθορίζουν τους αναγκαίους δικονομικούς όρους για την άσκηση των δικαιοδοτικής φύσης αρμοδιοτήτων των Μουφτήδων και ρυθμίζουν θέματα της οργανωτικής μονάδας και του προσωπικού της για την εξυπηρέτηση της άσκησής τους, χωρίς να παραβιάζονται τα άρθρα 13 Συντ., 9 της ΕυρΣΔΑ, 14 της Συνθήκης των Σεβρών και 42, 43 και 45 της Συνθήκης της Λωζάνης, οι οποίες δεν υποχρεώνουν την Ελλάδα να εφαρμόζει τον ιερό μουσουλμανικό νόμο. Ο Μουφτής δεν αποτελεί δικαστικό λειτουργό ούτε εντάσσεται στη δικαστική λειτουργία του κράτους και για το λόγο αυτό προ-

βλέπεται ότι η αποφάσεις του εκτελούντα και αποτελούν δεδικασμένο, εφόσον κηρυχθούν εκτελεστές από το μονομελές πρωτοδικείο μετά την άσκηση ελέγχου. Η υπαγωγή κατηγοριών υποθέσεων στη δικαιοδοσία του Μουφτή τελεί υπό την προϋπόθεση της σχετικής δήλωσης βούλησης των ενδιαφερομένων, η οποία είναι ανέκκλητη και αποκλείει τη δικαιοδοσία των τακτικών δικαστηρίων, χωρίς αυτό να παραβιάζει την αρχή της ασφάλειας του δικαίου.

θέσεις, κατά τα προαναφερθέντα, νοείται από πλευράς μεταβατικού δικαίου παράσταση πολιτικής αγωγής σε εκκρεμείς κατά την 1. 7. 2019 ποινικές υποθέσεις.

διοίκησης και υπό την έννοια αυτή τα χαρακτηριστικά της διοικητικής διαφοράς είναι τα ακόλουθα [Δ. Ράικος, Διοικητικό δικονομικό δίκαιο ό.π. σελ. 34/35. Π. Λαζαράτος, Διοικητικό δικονομικό δίκαιο, ό.π. αριθμ. περιθ. 42 σελ. 31-32]: (i) η αμφισβήτηση δεν πρέπει να είναι εσωτερική ή θεωρητική, αλλά νομική (κανονιστική) - δικαστική, πρέπει δηλαδή να αφορά την εφαρμογή κανόνων δικαίου και να μπορεί να αχθεί ενώπιον των διοικητικών δικαστηρίων κατά τους κανόνες του διοικητικού δικονομικού δικαίου. (ii) Η αμφισβήτηση πρέπει να προέρχεται από διατάραξη έννομης σχέσης, αφού, αν η έννομη σχέση λειτουργεί κανονικά σύμφωνα με τα οριζόμενα στους νόμους, διατάραξη και δικαστική αμφισβήτηση δεν μπορούν να δημιουργηθούν. (iii) Αυτό που διαταράσσεται θα πρέπει να είναι έννομη σχέση διοικητικού και όχι ιδιωτικού δικαίου [πρβλ. ΑΕΔ 7/2004 ΝΟΜΟΣ = ΕΔΚΑ 2005, 24 = ΔΦορΝ 2005, 404, Ολ ΑΠ 5/1995, Ολ ΣτΕ 869/1988 ΝΟΜΟΣ = ΔΔ 1989, 145 = ΝοΒ 1989, 806 = ΝΟΜΟΣ]. Έννομη σχέση διοικητικού δικαίου είναι το πλέγμα δικαιωμάτων, υποχρεώσεων, βαρών και καταστάσεων που συνδέουν διοίκηση και ιδιώτη σε συγκεκριμένη βιοτική σχέση, έτσι ώστε η διοίκηση να βρίσκεται σε σχέση υπεροχής έναντι του ιδιώτη. Οι σχέσεις ιδιωτικού δικαίου μεταξύ ιδιωτών ή μεταξύ διοίκησης και ιδιωτών βασίζεται στη νομική ισότητα των μερών, ενώ οι σχέσεις διοικητικού δικαίου βασίζονται στη νομική ανισότητα των μερών και μάλιστα στη νομική υπεροχή της διοίκησης έναντι του ιδιώτη. (iv) Η διατάραξη πρέπει να προέρχεται από πράξη της διοίκησης και όχι του ιδιώτη. Η πράξη της διοίκησης μπορεί να είναι ατομική, κανονιστική, υλική ενέργεια ή οποιαδήποτε άλλη μορφή διοικητικής πράξης, αλλά σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να πρόκειται για πράξη καταλογιζόμενη στη διοίκηση και όχι στον ιδιώτη [ΔΕφΑθ 78/2023 ΔΔ 2023,588: πράξεις της Ομοσπονδίας Διαιτητών Καλαθοσφαίρισης ανήκουν στο ιδιωτικό δίκαιο]. Με βάση τα ανωτέρω, δημιουργούνται, αφενός, διοικητικές διαφορές (ακυρωτικές) από την προσβολή πράξεων, οι οποίες εκδίδονται κατ’ εφαρμογή διατάξεων που εξυπηρετούν σκοπό δημοσίου συμφέροντος και όχι ταμιευτικούς σκοπούς δημόσιου φορέα με βάση ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια, όπως λ. χ. οι διατάξεις του άρθρου 50 § 1 Ν 4430/2016, με τις οποίες παρέχεται η δυνατότητα να παραχωρούνται κατά χρήση ακίνητα των φορέων κοινωνικής ασφάλισης προς υπηρεσίες του Δημοσίου, ΝΠΔΔ ή άλλα νομικά πρόσωπα κοινωφελούς ή ανθρωπιστικού χαρακτήρα για την εξυπηρέτηση δημοσίου ή κοινωφελούς σκοπού και, αφετέρου, διοικητικές διαφορές ουσίας, οι οποίες δημιουργούνται μετά από άσκηση αγωγής, εφόσον η αξίωση, η ικανοποίηση της οποίας επιδιώκεται με την άσκηση αυτής της αγωγής, πηγάζει από έννομη σχέση δημοσίου δικαίου [Δ. Ράικος, Διοικητικό δικονομικό δίκαιο ό.π. σελ. 35. Πρβλ. και ΑΕΔ 2/1993 ΝΟΜΟΣ = ΕλλΔνη 1994, 297 = ΔΔ 1994, 63 = Δ 1993, 1025 = ΔΦορΝομ 1994, 467 = ΕΔΚΑ 1993, 312 = ΤοΣ 1994, 679, ΣτΕ 3493/2005 ΝΟΜΟΣ, ΔΕφΠειρ 836/2020]. Περαιτέρω, μια διοικητική διαφορά από διοικητική πράξη είναι διαφορά ακυρωτική, εκτός αν ο νόμος την χαρακτηρίσει ρητά ως διαφορά ουσίας και όχι αντίστροφα [Λαζαράτος, Διοικητικό δικονομικό δίκαιο ό.π. αριθμ. περιθ. 63 σελ. 49]. Πάντως, μετά τη μεταφορά όλων των διοικητικών διαφορών ουσίας από τα πολιτικά δικαστήρια και τα ειδικά δικαστήρια στα τακτικά διοικητικά δικαστήρια δυνάμει του Ν 1406/1983, δεν υφίσταται περιθώριο στα πολιτικά δικαστήρια να δικάσουν διοικητικές διαφορές. Επομένως η διάταξη του άρθρου 1 περ. δ΄ φαίνεται να παραμένει πλέον χωρίς αντικείμενο [Ν. Νίκας, Πολιτική δικονομία τόμ. Ι ό.π. § 7 ΙΙΙ αριθμ. περιθ. 27 σελ. 105. Βλ. στη συνέχεια για την εξαίρεση ως προς τις αγωγές αναγνώρισης δικαιούχων και τον καθορισμό τιμής μονάδας αποζημίωσης σε περίπτωση αναγκαστικής απαλλοτρίωσης, υπό V 3]. Γενικά, διοικητική διαφορά είναι το αίτημα για τη δεσμευτική δικαστική διάγνωση έννομης σχέσης που συνδέει, αφενός το κράτος, κατά την άσκηση της δημόσιας εξουσίας του ή άλλο όργανο, στο οποίο επίσης έχει ανατεθεί η άσκηση δημόσιας εξουσίας (κυρίως τα άλλο ΝΠΔΔ) και, αφετέρου, κάποιο διοικούμενο ή κάποιους από τους διοικουμένους ή κάποιον άλλο φορέα της δημόσιας εξουσίας, όπως λ. χ. διαφορές ανάμεσα στο Δήμο Αθηναίων και το Πανεπιστήμιο Αθηνών [Κ. Μπέης/Κ. Καλαβρός/Σ. Σταματόπουλος, Δικονομία των ιδιωτικών διαφορών, Γενικό μέρος ό.π. § 15. 2. 1 σελ. 235].

χωρίς να μεταβληθεί η αμέσως ανωτέρω επισήμανση ως προς το τεκμήριο του ακυρωτικού, κατ’ αρχήν, χαρακτήρα των διαφορών που προκύπτουν από διοικητικές πράξεις. Ειδικότερα, σύµφωνα µε το άρθρο 1 § 2 του νόµου αυτού, στη δικαιοδοσία των διοικητικών δικαστηρίων υπήχθησαν, µεταξύ άλλων, «ιδίως», αυτές που αναφύονται κατά την εφαρµογή της νοµοθεσίας που αφορά: α) τη δηµοτική και κοινοτική φορολογία γενικώς, β) τον καθορισµό των ορίων της εδαφικής περιφέρειας των δήµων και κοινοτήτων, γ) τις στρατιωτικές ναυτικές και αεροπορικές επιτάξεις, δ) τα µεταλλεία και λατοµεία, ε) τα σήµατα, στ) τις σχέσεις µεταξύ Οργανισµού Γεωργικών Ασφαλίσεων (ΟΓΑ) και ασφαλισµένων και ιδίως αυτές που αναφέρονται στην ασφάλιση προσώπων ή της γεωργικής παραγωγής, ζ) το κύρος των δηµοτικών και κοινοτικών εκλογών καθώς και των αρχαιρεσιών για την ανάδειξη των οργάνων διοίκησης των νοµικών προσώπων δηµοσίου δικαίου, η) την ευθύνη του Δηµοσίου, των οργανισµών τοπικής αυτοδιοίκησης και των νοµικών προσώπων δηµοσίου δικαίου προς αποζηµίωση σύµφωνα µε τα άρθρα 105 και 106 του Εισαγωγικού Νόµου του Αστικού Κώδικα, θ) τις κάθε είδους αποδοχές (δεδουλεµένες ή µη) του προσωπικού γενικώς του Δηµοσίου, των οργανισµών τοπικής αυτοδιοίκησης πρώτης και δεύτερης βαθµίδας και των νοµικών προσώπων δηµοσίου δικαίου, οι οποίες ρυθµίζονται από διατάξεις κανονιστικού περιεχοµένου, ι) τις διοικητικές συµβάσεις, ια) την είσπραξη των δηµόσιων εισόδων [ΝΔ 356/1974 και τώρα Ν 4978/2022 (ΚΕΔΕ)], ιβ) τα πάσης φύσεως τέλη, δικαιώματα, ανταλλάγματα ή άλλα έσοδα υπέρ των ΝΠΔΔ ή ΝΠΙΔ, για την επιβολή ή τον προσδιορισμό των οποίων εκδίδονται, εφάπαξ ή περιοδικώς, πράξεις οργάνων των ανωτέρω κατά την ενάσκηση δημόσια εξουσίας [η περ. ιβ΄ προστέθηκε με το άρθρο 24 § 1 Ν 5119/2024], ιγ) τις διαφορές που αναφύονται από την έκδοση ατομικών πράξεων κατά τη νομοθεσία για την επιβολή μέτρων επιστροφής (rabate) ή αυτόματης επιστροφής (claw back) ή άλλων παρόμοιων μέτρων σε βάρος επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στον τομέα της παροχής υπηρεσιών υγείας και εμπορίας φαρμακευτικών σκευασμάτων, ιατροτεχνολογικών προϊόντων και συμπληρωμάτων ειδικής διατροφής [η περ. ιγ΄ προστέθηκε με το άρθρο 29 § 1 Ν 5197/2025, με την § 2 του ίδιου άρθρου καταργήθηκε η § 7 του άρθρου 1 Ν 1406/1983, ενώ με την § 3 του άρθρου 29 εκκρεμείς υποθέσεις, για τις οποίες δεν έχει οριστεί δικάσιμος μέχρι τη δημοσίευση του Ν 5197/2025 [ΦΕΚ Α΄ 76/16. 5. 2025] παραπέμπονται στο διοικητικό πρωτοδικείο. Η ενδεικτική αυτή απαρίθμηση, όμως, ενόψει του τεκμηρίου υπέρ του άρθρου 95 Συντ. και της ακυρωτικής αρμοδιότητας του ΣτΕ, οδήγησε σε διορθωτική ερμηνεία και απάλειψη της λέξης «ιδίως» μέσω μεθοδολγικώς τελολογικής συστολής της διάταξης [Λαζαράτος, Διοικητικό δικονομικό δίκαιο ό.π. αριθμ. περιθ. 63 σελ. 51].

4055/2012] και σύμφωνα με την § 1 αυτού οι διαφορές που προκύπτουν από την έκδοση διοικητικών πράξεων, οι οποίες αφορούν την επιβολή διοικητικών κυρώσεων, εκδικάζονται ως διαφορές ουσίας από τα κατά τόπον αρμόδια διοικητικά πρωτοδικεία, ενώ ως προς τα δικονομικά θέματα που αφορούν τη διαδικασία άσκησης και εκδίκασης της προσφυγής αυτής εφαρμόζεται ο ΚΔιοικΔ. Η εν λόγω ρύθμιση δεν εφαρμόζεται [πρβλ. ΣτΕ 4313/2013, ιδίως σκέψη 6 ΤΝΠ QUALEX]: α) στις κυρώσεις πειθαρχικού χαρακτήρα, ενδεικτική απαρίθμηση των οποίων εμπεριέχει η § 2α του άρθρου 66 Ν 4055/2012, β) στις διαφορές των περιπτώσεων η΄ και ι΄ του άρθρου 1 Ν 702/1977 ως προς την επιβολή προστίμων αυθαιρέτων, επιβολή προστίμων λόγω παράνομων υπαίθριων διαφημίσεων και επιγραφών, οι οποίες εντάσσονται στο άρθρο 1 § 1Α Ν 702/1977 και γ) στις διαφορές που προκύπτουν από πράξεις επιβολής κυρώσεων, τις οποίες εκδίδουν η Τράπεζα της Ελλάδος, η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς και οι ανεξάρτητες αρχές [Λαζαράτος, Διοικητικό δικονομικό δίκαιο ό.π. αριθμ. περιθ. 66 σελ. 54]. Στις διατάξεις των άρθρων 66 Ν 4055/2012 και 1 Ν 1406/1983 μπορούν να υπαχθούν όλες οι διαφορές ουσίας που ασκούνται με το ένδικο βοήθημα της προσφυγής και οι οποίες με ειδικά νομοθετήματα χαρακτηρίζονται ως τέτοιες, ώστε η κατηγοριοποίηση αυτή στα εν λόγω νομοθετήματα να έχει απωλέσει την αρχική της σημασία, με τη σημείωση πάντως ότι σε πολλές περιπτώσεις παραμένουν αμφιβολίες ή οι παλαιές διατάξεις διατηρούν πεδίο εφαρμογής ως προς την προδικασία ή τις ειδικές δικονομικές ρυθμίσεις που εμπεριέχουν [Λαζαράτος, Διοικητικό δικονομικό δίκαιο ό.π. αριθμ. περιθ. 68 σελ. 55-57, όπου παρατίθενται αναλυτικά 100 περίπου τέτοια νομοθετήματα].

ναι ιδιωτικού ή διοικητικού δικαίου έχει οδηγήσει συχνά σε έντονες νομολογιακές αμφισβητήσεις ως προς τον εντεύθεν χαρακτηρισμό μιας διαφοράς ως ιδιωτικής ή διοικητικής, ζήτημα που σχετίζεται με τον προβληματισμό κατά πόσον η διοικητική ενέργεια θα θεωρηθεί ως διοικητική πράξη με την τεχνική του όρου έννοια ή ως πράξη διαχείρισης στο πεδίο του ιδιωτικού δικαίου [βλ. αντί πολλών, Λαζαράτο, Διοικητικό δικονομικό δίκαιο ό.π. σελ. 31-32]. Ως γενική θεωρητική και νομολογιακή έκφραση θα μπορούσε να θεωρηθεί ο παραμερισμός των τυπολογικών κριτηρίων της μορφής οργάνωσης του φορέα της διοίκησης και ο προσανατολισμός σε ουσιαστικά κριτήρια· μόνο του το γεγονός ότι ως εναγόμενος παρίσταται το Δημόσιο ή άλλο ΝΠΔΔ δεν προσδίδει στην επίδικη έννομη σχέση το χαρακτήρα της διοικητικής διαφοράς και κρίσιμη αποβαίνει η ουσιαστική φύση των σχετικών διαφορών [Ν. Νίκας, Πολιτική δικονομία τόμ. Ι ό.π. αριθμ. περιθ. 10 σελ. 96]. Τα ανώτατα δικαστήρια της χώρας στις δύο δικαιοδοσίες (ΑΠ και ΣτΕ) και το ΑΕΔ έχουν «κατανείμει» αρκετές οριακές και αμφισβητούμενες περιπτώσεις στη μία ή την άλλη δικαιοδοσία. Η γενική, πάντως, παρατήρηση είναι ότι το ΣτΕ, υπό την επίδραση γαλλικών αντιλήψεων, θεωρεί ανέκαθεν ως διοικητική μια διαφορά, αυτή που προκύπτει μεταξύ της πολιτείας ή ενός ΝΠΔΔ και του διοικουμένου, από πράξη ή παράλειψη ή υλική ενέργεια διοικητικού οργάνου, όταν συναρτάται με την οργάνωση και λειτουργία της δημόσιας υπηρεσίας [άποψη που με οριακή πλειοψηφία (7 προς 6) ενστερνίστηκε και το ΑΕΔ 5/1995 ΕλλΔνη 1995, 562 = ΝΟΜΟΣ = ΑρχΝ 1995, 258, ΔΔ 1995, 562 = ΔΦορΝομ 1996, 735 = ΕΔΚΑ 1995, 199 = ΠειρΝ 1996, 74, ΑΕΔ 53/1995 ΔΔ 1996, 79, 81 = ΕλλΔνη 1996, 575 = ΔΦορΝομ 1996, 959 = ΕΔΚΑ 1996, 7 = ΝΟΜΟΣ]. Αντίθετα, ο Άρειος Πάγος [Ολ ΑΠ 20/1993 Δ 1994, 275 = ΝΟΜΟΣ = ΑρχΝ 1994, 615 = ΕΔΚΑ 1994, 39, ΑΠ 657/2014 ΝοΒ 2014, 2113 = ΝΟΜΟΣ] δίνει έμφαση στο στοιχείο της δημόσιας εξουσίας· μόνο όταν το διοικητικό όργανο δρα στη συγκεκριμένη περίπτωση ως potentior persona, χρησιμοποιώντας την ειδική, κατά νόμο υπερέχουσα, θέση του έναντι των άλλων υποκειμένων, υφίσταται διοικητική διαφορά, που υπάγεται στη δικαιοδοσία των διοικητικών δικαστηρίων [Ν. Νίκας, Πολιτική δικονομία τόμ. Ι ό.π. αριθμ. περιθ. 10 σελ. 97]. Πάντως, είναι απολύτως ορθή η παρατήρηση ότι οι ελπίδες πως η οριοθέτηση των διοικητικών από τις ιδιωτικές διαφορές θα πραγματοποιηθεί από το ΑΕΔ, στο πλαίσιο της ενοποιητικής της νομολογίας λειτουργίας του, μάλλον δεν ευοδώθηκαν, αφού και το ανώτατο αυτό δικαστήριο συχνά δολιχοδρομεί και δεν έχει μέχρι σήμερα κατορθώσει να διαμορφώσει πειστικά κριτήρια και να αποκρυσταλλώσει ενιαίες λύσεις [Ν. Νίκας, Πολιτική δικονομία τόμ. Ι ό.π. § 7 ΙΙ 3 σελ. 98 στην υποσημείωση 28]. Επιπρόσθετα, είναι απολύτως ορθή η παρατήρηση [Ν. Νίκας, Πολιτική δικονομία τόμ. Ι ό.π. § 8 Ι 1 αριθμ. περιθ. 4 σελ. 113] ότι η προσφυγή στο ΑΕΔ μετά από καταφατική ή αποφατική σύγκρουση δικαιοδοσίας λόγω δεδικασμένου που παράγεται από τελεσίδικες αποφάσεις των δύο δικαιοδοτικών κλάδων έχει προληπτικό χαρακτήρα και έρχεται συνήθως καθυστερημένα· ο εξαναγκασμός του διαδίκου να προσφύγει και στους δύο δικαιοδοτικούς μηχανισμούς είναι ανεπιθύμητος και για το λόγο αυτό ο νομοθέτης επιχείρησε με έμμεσο τρόπο να τον αποτρέψει, προστατεύοντας τον διάδικο που απευθύνεται σε δικαστήριο το οποίο στερείται δικαιοδοσίας. Για τον λόγο αυτό όρισε στο άρθρο 9 § 4 Ν 1649/1986, που αποτελεί πάγια ρύθμιση, ότι αν το ένδικο βοήθημα απορριφθεί για έλλειψη δικαιοδοσίας και ασκηθεί εκ νέου ενώπιον του δικαστηρίου που έχει δικαιοδοσία μέσα σε ανατρεπτική προθεσμία δύο μηνών από την επίδοση της τελεσίδικης απορριπτικής απόφασης στον ενδιαφερόμενο, θεωρείται κατά πλάσμα δικαίου, ως προς όλες τις συνέπειές του, ότι ασκήθηκε κατά τον χρόνο άσκησης εκείνου που απορρίφθηκε [βλ. και άρθρο 41 Ν 3659/2008 για τη βελτίωση και επιτάχυνση της διοικητικής δίκης. ΕφΚρητ 4/2018 ΝοΒ 2018, 846, 849. Πρβλ. ΑΠ 632/2005 ΕλλΔνη 47, 1073]. Αν δεν ίσχυε η διάταξη αυτή, η οποία κατά το άρθρο 11 § 1 Ν 4337/2015 ισχύει για τα ΝΠΔΔ που ανήκουν στο Μητρώο Φορέων Γενικής Κυβέρνησης, επειδή κατά τις διατάξεις των άρθρων 49, 51 εδ. α΄ και 52 του ΝΔ 496/1974 «περί δημοσίου λογιστικού των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου» η έγερση αγωγής επιφέρει διακοπή της παραγραφής [πρβλ. ΑΚ 263, ενώ προκειµένου περί αγωγής ενώπιον διοικητικού δικαστηρίου, τη διακοπή της παραγραφής επιφέρει, κατ’ άρθρο 75 § 2β του Ν 2717/1999, η κατάθεση αυτής], εφόσον

ασκηθεί ενώπιον δικαστηρίου µη στερουµένου δικαιοδοσίας για την επίλυση της συγκεκριµένης διαφοράς. Στην αντίθετη περίπτωση, η άσκηση της αγωγής ενώπιον στερουµένου δικαιοδοσίας δικαστηρίου δεν θα επέφερε διακοπή της παραγραφής, αφού η αγωγή αυτή απορρίπτεται για έλλειψη δικαιοδοσίας σύμφωνα με τα άρθρα 2 και 4, ενώ δεν µπορεί να γίνει λόγος για διατήρηση των συνεπειών της άσκησής της κατά το άρθρο 46 εδ. τελευταίο. Στο πλαίσιο αυτής της γενικής θεώρησης:

α) οι διαφορές από πρωτόκολλα διοικητικής αποβολής [ΑΕΔ 7/1987 Δ 1988, 39 = ΝΟΜΟΣ = Αρμ 1988, 67 = ΑρχΝ 1988, 8 = ΕλλΔνη 1988, 80 = ΔΔ 1989, 32 Διοικητική Δικαιοσύνη 1988, 145 = ΕΔΚΑ 1988, 78, ΑΕΔ 12/1992 Αρμ 1995, 54 με παρατηρήσεις Χρυσανθάκη και Σταματόπουλου ΕλλΔνη 1993, 297 = ΔΔ 1993, 67 = ΕΔΚΑ 1993, 19, ΑΕΔ 85/1991 ΔΔ 1992, 523, ΣτΕ 2774/1989 ΕΔΔ 1990, 431, ΣτΕ 2892/1991 ΕΔΚΑ 1992, 374, ΣτΕ 2331/1993 ΕΔΚΑ 1994, 280, ΣτΕ 506/2006. Β. Σκουρής, Διοικητικό δικονομικό δίκαιο, 1991, σελ. 150. Ι. Συμεωνίδης, Τα όρια ό.π. σελ. 180 επ.]. Όλες οι διαφορές που αναφύονται από την εφαρμογή του ΑΝ 1539/1938 γεννούν ιδιωτικές διαφορές [Ολ ΣτΕ 3776/2012, ΣτΕ 4047/2015], ενώ για τα πρωτόκολλα διοικητικής αποβολής του Ν 3207/2003 έχει κριθεί από την Ολ ΣτΕ 88/2011 [ΘΠΔΔ 2011, 259 επ.] ότι γεννούν ακυρωτικές διοικητικές διαφορές. Παρά τους δικαιολογηµένους δισταγµούς σηµαντικής µερίδας της θεωρίας και της νοµολογίας [βλ. Β. Σκουρή, Οι διοικητικές συµβάσεις και τα πρωτόκολλα διοικητικής αποβολής, σε: Οριοθέτηση της δικαιοδοσίας των πολιτικών και διοικητικών δικαστηρίων, ΕΝΟΒΕ 1990, 31 επ. (33, 34), Σταµατόπουλου, Οι διοικητικές διαφορές και τα πολιτικά δικαστήρια µετά το Ν 1406/1983, Δ 1984, 19 επ. Από τη νοµολογία βλ. ενδεικτικά ΕιρΘηβ 21/1986 ΝοΒ 1986, 1436 επ.], το ΑΕΔ κατέληξε, µε παραλλάσουσες αιτιολογίες στις σχετικές αποφάσεις του [βλ. τις διάφορες αιτιολογίες της ΑΕΔ 7/1987 Δ 1988, 39 επ. από τις ΑΕΔ 4/1989 ΔΔ 1989, 779 επ. και 7/1989 ΕλλΔνη 1989, 1146 επ.], να υπαγάγει τις διαφορές από την έκδοση των πρωτοκόλλων διοικητικής αποβολής οριστικά στη δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων. Kλασικό τέτοιο πρωτόκολλο αποτελεί το από το άρθρο 61 του ΝΔ 86/1969 «περί Δασικού Κώδικος», το οποίο, όπως τροποποιήθηκε µε τα άρθρα 2 του ΝΔ 996/1971 και 24 § 1 του Ν 248/1976, δεν εθίγη από τον νεότερο Δασικό Κώδικα (Ν 998/1979), πρωτόκολλο διοικητικής αποβολής που εκδίδεται από τον αρµόδιο διευθυντή δασών, νοµοδασάρχη ή δασάρχη κατά του επιχειρούντος εκχέρσωση, υλοτοµεία, σπορά ή οποιαδήποτε άλλη διακατοχική πράξη επί δηµοσίων, δηµοτικών, κοινοτικών, µοναστηριακών ή ανηκόντων σε ιδρύµατα εν γένει δασών και η βεβαίωση της ζηµίας που τυχόν επήλθε σε βάρος του Δηµοσίου, του ποσού αποκατάστασης αυτής ή του ποσού της οφειλοµένης αποζηµίωσης χρήσης, προκειµένου περί δηµοσίων δασών. Βαρύνοντα ρόλο απετέλεσε για το ΑΕΔ το αντικείµενο της σχετικής δίκης, έτσι όπως το ίδιο το αντιλαµβάνεται [βλ. κριτική επ’ αυτού από Μπέη/Καλαβρό/Σταµατόπουλο, Δικονοµία των Ιδιωτικών διαφορών Ι, σελ. 244, µε την επισήµανση ότι το ακυρωτικό είναι το κύριο αντικείµενο της δίκης που ανοίγεται µε την ανακοπή και ανήκει στην ύλη του δηµοσίου δικαίου, ενώ η κυριότητα αποτελεί ζήτηµα προδικαστικό, οπότε η λύση που έχει επιλεγεί από το ΑΕΔ δηµιουργεί πρόβληµα εναρµόνισης µε την κατά το άρθρο 94 του Συντ. αυστηρή οριοθέτηση της δικαιοδοσίας των διοικητικών και πολιτικών δικαστηρίων] και όχι η φύση των προσβαλλόµενων πράξεων, άποψη που ακολουθεί µε συνέπεια, όπως θα παρουσιαστεί ακολούθως, και στα θέµατα ορισµένων ανακοπών της διοικητικής εκτέλεσης. Πλέον συγκεκριµένα, η δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων θεµελιώνεται στο γεγονός ότι τα πρωτόκολλα κατατείνουν στην άµεση προστασία του ιδιωτικού δικαιώµατος της κυριότητας του Δηµοσίου έναντι όσων επιχειρούν κατάληψη ή άλλη διακατοχική πράξη, ώστε η όλη διαφορά, µολονότι έχει κατ’ επίφαση το σχήµα της αίτησης ακύρωσης κατά πράξης διοικητικής αρχής, να αποκαλύπτεται καθαρά ιδιωτική [βλ. Β. Σκουρή, Διοικητικό Δικονοµικό Δίκαιο Ι, ό.π. 170 επ. Από τη νοµολογία βλ. ενδεικτικά ΑΕΔ 85/1991 ΔιΔικ 1992, 523 επ. = ΕΔΚΑ 1992, 229 επ. και ΣτΕ 2686/2016 ΤΝΠ QUALEX, ΣτΕ 4047/2015 ΤΝΠ QUALEX, ΔΠρΡοδ 265/2013, ΝΟΜΟΣ, ΜΠρΑµφισ 30/2008 ΧρΙΔ 2009, 632 επ.]. Με ανάλογες σκέψεις κρίθηκε ως ιδιωτική και η διαφορά, η οποία προκαλείται από τα πρωτόκολλα αποζηµίωσης για αυθαίρετη χρήση δηµοσίου κτήµατος [ΑΕΔ 10/1993 ΕλλΔνη 1994,

300, Ολ ΣτΕ 1303/1997 Δ 1998, 264, ΣτΕ 2749/2008 ΔΔ 2009, 1387, ΣτΕ 413/2004]. Και στην περίπτωση αυτή παραµερίστηκε η φύση των πρωτοκόλλων αυτών ως εκτελεστών διοικητικών πράξεων και δόθηκε προβάδισµα στην αναλογία τους µε τις µισθώσεις ιδιωτικών ακινήτων του Δηµοσίου [πρβλ. ΑΕΔ 6/1989 Δ 1989, 747 επ., ΑΠ 1345/2004 ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΕφΑθ 4193/2006 ΕλλΔνη 2008, 839 επ., ΔΠρΘεσ 2606/2004 ΝΟΜΟΣ]. Ανάλογα γίνονται δεκτά και για τα πρωτόκολλα βεβαίωσης βλάβης σε δηµόσια κτήση ή δηµόσιο έργο ή τα πρωτόκολλα αποτερµατισµού και οριοθέτησης δασών [ΑΕΔ 20/1990 ΕλλΔνη 1991, 306 επ. = ΔιΔικ 1990, 1292 επ. = ΕΔΚΑ 1990, 509 επ. Βλ. σχετικά Νίκα σε Κεραµέως/Κονδύλη/Νίκα, ΕρµΠολΔ Ι, υπό άρθρο 1, σελ. 7, όπου και περισσότερες παραποµπές]. Στα πολιτικά δικαστήρια ανήκει, επίσης, η σχετική περί ακυρότητας αγωγή του πρωτοκόλλου κατάληψης ανταλλάξιµων µουσουλµανικών κτηµάτων, η κυριότητα των οποίων περιήλθε στο Δηµόσιο κατ’ εφαρµογή διεθνών συµβάσεων που κυρώθηκαν µε νόµο, γιατί το πρωτόκολλο καταλήψεως δεν συνιστά εκτελεστή διοικητική πράξη, αλλά πράξη διοίκησης και διαχείρισης της ιδιωτικής περιουσίας του Δηµοσίου [βλ. ΑΠ 763/1998, ΤΝΠ ΔΣΑ, ΕφΛαρ 208/2002 ΔΙΚΟΓΡΑΦΙΑ 2002, 282 επ.]. Δεν αντιβαίνει, τέλος, στο Σύνταγµα η εκδίκαση, παλαιότερα από το Ειρηνοδικείο και τώρα υπό την ισχύ του Νέου Δικαστικού Χάρτη, της ανακοπής κατά του πρωτοκόλλου από τη Διεύθυνση Γεωργίας κατά παντός αυθαιρέτως καταλαβόντος ή επιχειρούντος κατάληψη κοινοχρήστων και διαθεσίµων εκτάσεων της επικοιστικής νοµοθεσίας [ΕιρΔεσκάτης 2/1992 ΑρχΝ 1992, 515 επ.]. Αντίθετη λύση, πάρα την ερμηνευτική γραµµή που χάραξε το ΑΕΔ [πρβλ. ΑΕΔ 39/1989 ΕΔΚΑ 1990, 264 επ.], πρέπει να δίνεται, όµως, όταν η ανακοπή κατά του πρωτοκόλλου αποζηµιώσης αφορά στην χρήση κοινόχρηστου πράγµατος. Εδώ η δικαστική διάγνωση επεκτείνεται σε θέµα καθαρώς δηµοσίου δικαίου, αν το πράγµα είναι κοινόχρηστο και µε ποιο τίτλο, ενδεχοµένως, µπορεί να το χρησιµοποιεί ο ιδιώτης και όχι η διεκδίκηση από τον ιδιώτη ιδιαίτερων εµπραγµάτων δικαιωµάτων επί της επίµαχης έκτασης. Οι πράξεις διαχείρισης κοινοχρήστων χώρων, όπως είναι ο αιγιαλός και η χερσαία ζώνη λιµένα, δεν είναι πράξεις διαχείρισης της ιδιωτικής περιουσίας του Δηµοσίου αλλά διοικητικές πράξεις που εκδίδονται κατ’ ενάσκηση δηµόσιας εξουσίας, δικαιοδοσία για την εκδίκαση των σχετικών διαφορών έχουν τα διοικητικά δικαστήρια [βλ. Ολ ΣτΕ 2560/2015 ΤΝΠ QUALEX, Ολ ΣτΕ 1467/1990 ΕΔΚΑ 1990, 406 επ., ΣτΕ 1152/2015 ΤΝΠ QUALEX και εκτενέστερα Ι. Συµεωνίδη, Τα όρια της δικαιοδοσίας των πολιτικών και διοικητικών δικαστηρίων, ό.π. σελ. 188, 189, όπου και περαιτέρω παραποµπές. Η Ολ ΣτΕ 3409/2001 Αρµ 2001, 1558 επ., ευθυγραµµιζόµενη µε τις σχετικές αποφάσεις του ΑΕΔ, έκρινε ότι και για τις διαφορές που δηµιουργούνται από τα πρωτόκολλα αποζηµίωσης για αυθαίρετη χρήση παραλιακού και θαλάσσιου χώρου, δικαιοδοσία έχουν τα πολιτικά δικαστήρια, µε το σκεπτικό ότι η αποζηµίωση έχει τον χαρακτήρα ανταλλάγµατος για την ωφέλεια που αποκοµίζει ο αυθαίρετος χρήστης και οµοιάζει µε µίσθωµα].

σκοπό. Οι λοιπές µονοµερείς πράξεις της διοίκησης, όσες, δηλαδή, είναι αµέτοχες του λειτουργικού αυτού στοιχείου και κινούνται σε κύκλο σχέσεων του ιδιωτικού δικαίου, δηµιουργούν διαφορές, οι οποίες ανήκουν στη γενική, σύµφωνα µε το Σύνταγµα (άρθρο 94 § 3), δικαιοδοσία που έχουν τα πολιτικά δικαστήρια στις περιπτώσεις προσβολής ιδιωτικών δικαιωµάτων]. Ειδικότερα, σύµφωνα µε πάγια εκδοχή που ακολουθεί τόσο ο Άρειος Πάγος όσο και το ΣτΕ, οι προερχόµενες από την εκµίσθωση ή την εκποίηση ιδιωτικής ή δηµόσιας περιουσίας του Δηµοσίου διαφορές υπάγονται στα πολιτικά δικαστήρια, διότι κατά κανόνα αποβλέπουν σε ταµειακούς σκοπούς και διέπονται από κανόνες του ιδιωτικού δικαίου. Έτσι στην δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων εµπίπτουν: η αγωγή κατά του Δηµοσίου για αναγνώριση του δικαιώµατος κατοχής στο µίσθιο και αποβολής των εναγόµενων από αυτό [βλ. ΑΠ 1388/2001 ΕλλΔνη 2002, 434], η αγωγή αποζηµίωσης κατά ΝΠΔΔ λόγω παράβασης των όρων µίσθωσης κυλικείου που βρίσκεται µέσα στο κτήριο ιδιοκτησίας του εναγόµενου ως εκµισθωτή ΝΠΔΔ [βλ. ΕφΑθ 5501/2008 ΕλλΔνη 2009, 599 επ.]. Αντίθετα, όµως, οι διαφορές, όπως για την παραχώρηση άδειας εκµετάλλευσης περιπτέρου, κυλικείου κ. λπ. σε ανάπηρο, για την χορήγηση σε αυτόν άδειας προς εκµίσθωση του περιπτέρου, κυλικείου κ. λπ. σε τρίτο, για την ανάκληση των σχετικών µε αυτές πράξεων, για τη µετατόπιση περιπτέρου, κυλικείου κ. λπ., για την αξίωση αποζηµίωσης κατά τα ανωτέρω άρθρα 105 και 106 ΕισΝΑΚ λόγω παράνοµων πράξεων ή παραλείψεων ή υλικών ενεργειών του αρµόδιου νοµάρχη ή των οργάνων των ΝΠΔΔ, στα οποία βρίσκονται εγκατεστηµένα τα κυλικεία, σε σχέση µε τα ανωτέρω ανακύπτοντα ζητήµατα, συνιστούν διοικητικές διαφορές, οι οποίες υπάγονται στη δικαιοδοσία των διοικητικών δικαστηρίων [ΣτΕ 3992/2005 ΝΟΜΟΣ, ΣτΕ 713/2000 ΝΟΜΟΣ, ΣτΕ 26/1996 ΔΔ 1996, 1608]· και αυτό, γιατί το παρεχόµενο από αυτές στους αναπήρους και τα θύµατα πολέµου δικαίωµα εκµετάλλευσης περιπτέρου, κυλικείου κ. λπ., το οποίο αποτελεί µία από τις µορφές µε τις οποίες εκδηλώνεται η κρατική µέριµνα για την προστασία των προσώπων αυτών και ασκείται κατά τη διαγραφόµενη από τις διατάξεις αυτές διοικητική διαδικασία, συνιστά δηµοσίου δικαίου δικαίωµα [πρβλ. ΜΠρΘεσ 151/2016 ΝΟΜΟΣ], η αγωγή για την αναγνώριση ακυρότητας της σύµβασης παραχώρησης µε πλειοδοτική δηµοπρασία δηµόσιας έκτασης µεταξύ Δηµοσίου και ιδιώτη [βλ. ΑΠ 817/1985 ΕλλΔνη 1986, 96 επ.]. Επίσης, ιδρύει ιδιωτική διαφορά η άσκηση αγωγής νοµής ιδιώτη κατά του Δηµοσίου, θεµελιωµένη σε απόφαση του επιχώριου νοµάρχη, µε την οποία έχει εγκριθεί η απευθείας εκποίηση του επίδικου ακινήτου του Δηµοσίου βάσει του άρθρου 4 του ΑΝ 263/1968, όπως αυτό συµπληρώθηκε µε την § 1 του άρθρου 2 του ΝΔ 1154/1972 και αντικαταστάθηκε µε το άρθρο 1 § 1 του Ν 719/1977, διότι η απόφαση αυτή δεν αφορά σε παραχώρηση κρατικού ακινήτου που ενεργείται εξουσιαστικά από τη Διοίκηση για την εξυπηρέτηση ορισµένης κοινωνικής ή οικονοµικής κρατικής πολιτικής µε σκοπό την θεραπεία του δηµόσιου συµφέροντος, αλλά στη βάση κριτήριων διαχείρισης της περιουσίας του Δηµοσίου [ΕφΔωδ 54/2004 ΝΟΜΟΣ]. Αντίθετα, απαράδεκτα εισάγονται προς εκδίκαση στα πολιτικά δικαστήρια διαφορές που αναφύονται από πράξεις εκποίησης ή παραχώρησης γαιών για εγκατάσταση ή επέκταση βιοµηχανικών µονάδων, δασών που κατ’ ιδανικό µέρος ανήκουν στο Δηµόσιο µε σκοπό τη διατήρηση, προστασία και βελτίωση των συνθηκών εκµετάλλευσής τους [βλ. διεξοδικότερα Ι. Συµεωνίδη, Τα όρια της δικαιοδοσίας των πολιτικών και διοικητικών δικαστηρίων ό.π. σελ. 176 επ.].