ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΕΕ ΚΑΙ Η ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΣΤΟΧΩΝ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΟΗΕ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

Η ΑΤΖΕΝΤΑ 2030 ΚΑΙ ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ
ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ (ΣΒΑ) ΤΟΥ ΟΗΕ

1.1 Η προπαρασκευαστική διαδικασία της Ατζέντα 2030 και των ΣΒΑ

Μία από τις σημαντικότερες παγκόσμιες διασκέψεις κορυφής που συνέβαλαν καταλυτικά στην επαναθεμελίωση και τον επανακαθορισμό του διεθνούς πλαισίου διακυβέρνησης της βιώσιμης ανάπτυξης, αποτέλεσε η Παγκόσμια Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη, η οποία έλαβε χώρα στο Ρίο ντε Τζανέιρο της Βραζιλίας, στις 20-22 Ιουνίου 2012 (εφεξής «Διάσκεψη Ρίο+20»). Η Διάσκεψη Ρίο+20, η οποία συγκλήθηκε, κατ’ εφαρμογή του Ψηφίσματος 64/236 (2010) της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, σε υψηλό πολιτικό επίπεδο, σηματοδότησε την 20η επέτειο της Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη (UNCED, Rio 1992) και τη 10η επέτειο της Παγκόσμιας Συνόδου Κορυφής για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη (WSSD, Johannesburg, 2002). To τελικό αποτέλεσμα των διεργασιών και διαβουλεύσεων της Διάσκεψης Ρίο+20 αποτυπώθηκε σε ένα μείζονος σημασίας πολιτικό έγγραφο αποτελεσμάτων (outcome document), με τίτλο «Το μέλλον που θέλουμε» («The future we want»). Το έγγραφο αποτελεσμάτων διακηρύσσει την ανάγκη για την ανανέωση

της πολιτικής δέσμευσης και βούλησης της διεθνούς κοινότητας για: την ολοκληρωμένη εφαρμογή της βιώσιμης ανάπτυξης, σε διεθνές και εθνικό επίπεδο, την κάλυψη των εφαρμοστικών κενών, σε σχέση με σχετικές διεθνείς δεσμεύσεις, και την προαγωγή της οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής βιωσιμότητας, προς όφελος των σημερινών και μελλοντικών γενεών. Θέτει τις βάσεις, ουσιαστικά, για την περαιτέρω προαγωγή καίριας σημασίας διασυνδεόμενων και αλληλοϋποστηριζόμενων στοχεύσεων της βιώσιμης ανάπτυξης, όπως είναι η διαρκής και χωρίς αποκλεισμούς οικονομική ανάπτυξη, η κοινωνική ισότητα, συνοχή και ευημερία, η προστασία του περιβάλλοντος και η ορθολογική διαχείριση των φυσικών πόρων.

Στο επίκεντρο των διαβουλεύσεων, που έλαβαν χώρα στο περιθώριο της Διάσκεψης Ρίο+20, τέθηκαν δύο κεντρικά ζητήματα της παγκόσμιας διακυβέρνησης της βιώσιμης ανάπτυξης, τα οποία εντάσσονται στον πυρήνα του εγγράφου αποτελεσμάτων. Σε αυτά περιλαμβάνονται: η προαγωγή της πράσινης οικονομίας στο πλαίσιο της βιώσιμης ανάπτυξης και της εξάλειψης της φτώχειας, με έμφαση στις αναπτυσσόμενες χώρες, και η βελτίωση του θεσμικού πλαισίου για τη βιώσιμη ανάπτυξη. Στο πλαίσιο των εκτενών συζητήσεων πάνω στα δύο αυτά κρίσιμα ζητήματα της Διάσκεψης Ρίο+20, αρθρώθηκε η ανάγκη από την πλευρά των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων, η διεθνής κοινότητα να εστιάσει στην εκπλήρωση μιας σειράς στρατηγικών προτεραιοτήτων για τη βιώσιμη ανάπτυξη, οι οποίες συνδέονται με ένα σύνολο επιμέρους θεματικών περιοχών. Οι θεματικές αυτές περιοχές, οι οποίες στη συνέχεια αποτέλεσαν κρίσιμες πτυχές της Ατζέντα 2030 και των ΣΒΑ, καλύπτουν ένα μεγάλο τμήμα του εγγράφου αποτελεσμάτων και αφορούν, μεταξύ άλλων: την εξάλειψη της φτώχειας, την επισιτιστική ασφάλεια και τη βιώσιμη γεωργία, τα ύδατα, την ενέργεια, το βιώσιμο τουρισμό και τις βιώσιμες μεταφορές, την υγεία, την εκπαίδευση, την αξιοπρεπή και πλήρη απασχόληση, τους ωκεανούς και τις θάλασσες, τις βιώσιμες πόλεις, την κλιματική αλλαγή, τη βιοποικιλότητα, τα δάση, τις φυσικές καταστροφές, τη βιώσιμη παραγωγή και κατανάλωση, και τις μειονεκτούντες χώρες (ιδίως τις αναπτυσσόμενες και περίκλειστες χώρες, και τα μικρά νησιώτικα κράτη).

Σε ένα ειδικότερο, όμως, επίπεδο, οι διαβουλεύσεις και διεργασίες της Διάσκεψης Ρίο+20 επικεντρώθηκαν και σε δύο ζωτικής σημασίας ζητήματα που καθόρισαν, στην πορεία, την εξέλιξη της παγκόσμιας διακυβέρνησης της βιώσιμης ανάπτυξης. Τα ζητήματα αυτά, αφορούσαν: α) την προσπάθεια κάλυψης των κενών που είχαν διαπιστωθεί από την ελλιπή και αποσπασματική εφαρμογή παγκόσμιας εμβέλειας διακηρυκτικών κειμένων για τη βιώσιμη ανάπτυξη, όπως ήταν η Διακήρυξη της Χιλιετίας (Millennium Declaration) και οι Αναπτυξιακοί Στόχοι της

Χιλιετίας (Millennium Development Goals, MDGs), και β) την εκκίνηση της διαδικασίας διαμόρφωσης μιας ολοκληρωμένης δέσμης στόχων βιώσιμης ανάπτυξης, οι οποίοι θα αποτελούσαν στη συνέχεια αναπόσπαστο τμήμα της παγκόσμιας αναπτυξιακής ατζέντας μετά το 2015 (post-2015 development agenda).

Οι Αναπτυξιακοί Στόχοι της Χιλιετίας (ΑΣΧ)

Στο έγγραφο αποτελεσμάτων της Διάσκεψης Ρίο+20, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων ανέδειξαν τη θεμελιώδη σημασία των Αναπτυξιακών Στόχων της Χιλιετίας (εφεξής «ΑΣΧ») για την παγκόσμια διακυβέρνηση της βιώσιμης ανάπτυξης και άρθρωσαν, με έμφαση, την ανάγκη η διεθνής κοινότητα να εντείνει τις προσπάθειές της προκειμένου να επιταχυνθεί η επίτευξή τους. Οι ΑΣΧ εκπορεύθηκαν από τη Διακήρυξη της Χιλιετίας (Millennium Declaration), η οποία υιοθετήθηκε στο πλαίσιο της Διάσκεψης Κορυφής των Ηνωμένων Εθνών για τη Χιλιετία που συνήλθε στις 6-8 Σεπτεμβρίου 2000. Οι ΑΣΧ αποτέλεσαν το κατευθυντήριο παγκόσμιο πλαίσιο αναπτυξιακής πολιτικής για την περίοδο 2010-2015, με χρονοδιαγράμματα υλοποίησης έως το Δεκέμβριο 2015 και επίκεντρο τις αναπτυσσόμενες και φτωχές, κυρίως, χώρες. Οι ΑΣΧ προήγαγαν ένα κοινό όραμα και μία ισχυρή παγκόσμια σύμπραξη για την αντιμετώπιση ζωτικής σημασίας αναγκών και προτεραιοτήτων των αναπτυσσομένων χωρών, με επίκεντρο την εξάλειψη της φτώχειας. Απολαύοντας την ευρεία πολιτική συναίνεση και αποδοχή του συνόλου της διεθνούς κοινότητας, οι ΑΣΧ κατάφεραν να αναδείξουν, για πρώτη φορά, σε διακηρυκτικό κείμενο παγκόσμιας εμβέλειας, τη σημασία που αποκτά για την αναπτυξιακή διαδικασία, η παράμετρος της ανθρωπιστικής ανάπτυξης – με έμφαση στη φτώχεια και την ανθρώπινη ευημερία – και οι κοινωνικές και περιβαλλοντικές πτυχές της βιωσιμότητας. Κεκτημένο, το οποίο ερχόταν σε αντίθεση με τη μέχρι τότε πρακτική της εστίασης των αναπτυξιακών πολιτικών στις παραμέτρους της οικονομικής ανάπτυξης και του βιομηχανικού μετασχηματισμού. Οι ΑΣΧ ταξινομούνταν σε οκτώ (8) διακριτές κατηγορίες και εξειδικεύονταν σε είκοσι ένα (21) επιμέρους υποστόχους και εξήντα τρεις (63) ποσοτικούς δείκτες παρακολούθησης (εκτός του όγδοου στόχου που δεν συνοδευόταν από δείκτες). Σε αυτούς περιλαμβάνονταν:

1. Η εξάλειψη της ακραίας φτώχειας και πείνας (goal 1).

2. Η επίτευξη καθολικής πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης (goal 2).

3. Η προώθηση της ισότητας των φύλων και της χειραφέτησης των γυναικών (goal 3).

4. Η μείωση της παιδικής θνησιμότητας (goal 4).

5. Η βελτίωση της μητρικής υγείας (goal 5).

6. Η καταπολέμηση του HIV/AIDS, της ελονοσίας και άλλων ασθενειών (goal 6).

7. Η διασφάλιση της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας (goal 7).

8. Η παγκόσμια σύμπραξη για την ανάπτυξη (goal 8).

Στην πορεία που ακολούθησε την υιοθέτησή τους, οι ΑΣΧ συνέβαλαν καθοριστικά στην προαγωγή και επίτευξη της βιώσιμης ανάπτυξης στις αναπτυσσόμενες χώρες. Συνεισέφεραν, κυρίως, στη βελτίωση σημαντικών ποιοτικών και ποσοτικών δεικτών που αφορούσαν στον περιορισμό της φτώχειας και την ενίσχυση της ανθρώπινης ευημερίας. Όπως τονίζονταν σε αρκετές ετήσιες εκθέσεις εφαρμογής των ΑΣΧ, οι οποίες συντάσσονταν στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών, οι ΑΣΧ διαδραμάτισαν κομβικό ρόλο στο: να απεγκλωβιστούν περισσότεροι από 1 δις. άνθρωποι από τις συνθήκες ακραίας φτώχειας, να σημειωθεί ουσιαστική πρόοδος στη μείωση της πείνας σε ορισμένες αναπτυσσόμενες περιοχές και να αυξηθεί η πρόσβαση των παιδιών, κυρίως των κοριτσιών, στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση των αναπτυσσόμενων χωρών. Συνέβαλαν, επίσης, στο να σημειωθεί ορατή πρόοδος στην αντιμετώπιση θανατηφόρων ασθενειών και επιδημιών, καθώς και να προστατευτεί σημαντικά ο πλανήτης, μέσα από την αύξηση των χερσαίων και θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών, τη μείωση των ουσιών που καταστρέφουν το όζον, και τη βελτίωση της ποιότητας του πόσιμου νερού. Ωστόσο, η συνολική πρόοδος στην επίτευξη όλων των κρίσιμων πτυχών των ΑΣΧ και των υποστόχων τους, σε παγκόσμιο και εθνικό επίπεδο, υπήρξε ανισομερής και με αρκετά περιορισμένο συνολικό θετικό αντίκτυπο. Οι κοινωνικές ανισότητες καθώς και οι ανισότητες μεταξύ αστικών και αγροτικών περιοχών πολλών αναπτυσσομένων χωρών εξακολουθούσαν να υφίστανται και να διευρύνονται. Η πλειονότητα των φτωχών παγκοσμίως συνέχιζε να συγκεντρώνεται, κατά κύριο λόγο, σε ορισμένα μέρη του κόσμου, ενώ οι ΑΣΧ που συνδέονταν με τα θέματα της μητρικής και παιδικής υγείας και την αναπαραγωγική υγεία, παρέκκλιναν αρκετά της πορείας υλοποίησής τους. Χαρακτηριστική είναι, εν προκειμένω, η σχετική αναφορά του εγγράφου αποτελεσμάτων της Διάσκεψης Ρίο+20, όπου επισημαίνεται ότι: «ενώ υπάρχει πρόοδος στη μείωση της φτώχειας σε ορισμένες περιοχές, αυτή η πρόοδος είναι ανισομερής και ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν σε συνθήκες

φτώχειας σε αρκετές χώρες συνεχίζει να αυξάνεται, με τις γυναίκες και τα παιδιά να αποτελούν την πλειοψηφία αυτών που πλήττονται περισσότερο, ιδίως στις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες και ειδικότερα στην Αφρική».

Η εντολή και η διαδικασία διαπραγμάτευσης της Ατζέντα 2030 και των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ)

Η διατήρηση του θετικού κεκτημένου των ΑΣΧ, η ολοκληρωμένη αντιμετώπιση των ελλειμμάτων τους και των κενών υλοποίησής τους, καθώς και η ανάγκη για περαιτέρω βελτίωση και εμβάθυνση της συνολικής παγκόσμιας διακυβέρνησης της βιώσιμης ανάπτυξης, αποτελούσαν, σύμφωνα με το έγγραφο αποτελεσμάτων της Διάσκεψης Ρίο+20, τις θεμέλιες προτεραιότητες της παγκόσμιας αναπτυξιακής διαδικασίας μετά το 2015 (post-2015 development process). Υπό αυτό το πρίσμα, η προαγωγή μιας ολοκληρωμένης δέσμης Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (εφεξής «ΣΒΑ») παγκόσμιας εμβέλειας και καθολικής εφαρμογής, προσανατολισμένων στη δράση, οι οποίοι θα ενσωμάτωναν και θα θεμελίωναν, με ολιστικό και συνεκτικό τρόπο, τις προαναφερόμενες προτεραιότητες, είχε καταστεί πλέον επιβεβλημένη ανάγκη. Όπως αποτυπώνεται, υποδειγματικά, στο έγγραφο αποτελεσμάτων της Διάσκεψης Ρίο+20:

«We underscore that the Millennium Development Goals are a useful tool in focusing achievement of specific development gains as part of a broad development vision and framework for the development activities of the United Nations…We therefore remain firmly committed to their full and timely achievement.

«We recognize that the development of goals could also be useful for pursuing focused and coherent action on sustainable development. We further recognize the importance and utility of a set of sustainable development goals.. build upon commitments already made..The goals should address and incorporate in a balanced way all three dimensions of sustainable development and their interlinkages. They should be coherent with and integrated into the United Nations development agenda beyond 2015..The development of these goals should not divert focus or effort from the achievement of the Millennium Development Goals».

Στο πλαίσιο αυτό, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων που συμμετείχαν στη Διάσκεψη Ρίο+20 έδωσαν εντολή για την εκκίνηση μιας ανοικτής και διαφανούς διακυβερνητικής διαδικασίας, η οποία θα οδηγούσε στην επεξεργασία και στη σύνταξη των παγκόσμιων ΣΒΑ, αφού πρώτα θα είχε διασφαλιστεί η ενεργή συμμετοχή σε αυτή μεγάλης μερίδας εκπροσώπων των ενδιαφερομένων μερών (stakeholders). Κατά τη διάρκεια των διεργασιών σύνταξης των παγκόσμιων ΣΒΑ, ιδιαίτερο βάρος θα αποδιδόταν: α) στην παραγωγή υποστόχων και δεικτών

αποτελεσματικής παρακολούθησης και αξιολόγησης της προόδου εφαρμογής τους, β) στη συνοχή και τη συμβατότητα της όλης διαδικασίας με τη συνολική διαπραγματευτική διαδικασία της παγκόσμιας αναπτυξιακής ατζέντας μετά το 2015 (post-2015 development agenda), που διεξαγόταν στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών, γ) στις διαφορετικές εθνικές ιδιαιτερότητες, ικανότητες και επίπεδα ανάπτυξης των χωρών, και δ) στη χρήση παγκόσμιων, ολοκληρωμένων και επιστημονικά τεκμηριωμένων πληροφοριών και δεδομένων. Το αποτέλεσμα της εν λόγω διακυβερνητικής διαδικασίας διαμόρφωσης των ΣΒΑ θα εγκρινόταν, στη συνέχεια, από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών.

Προς το σκοπό αυτό, αποφασίστηκε η σύσταση μίας ειδικής Ανοικτής Ομάδας Εργασίας για τους ΣΒΑ (Open Working Group on Sustainable Development Goals, OWG), η οποία θα λειτουργούσε υπό την αιγίδα της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών. Η εν λόγω Ομάδα Εργασίας (εφεξής «OWG»), θα αποτελείτο από τριάντα (30) μέλη, τα οποία θα ορίζονταν από τα κράτη μέλη των Ηνωμένων Εθνών. Τα μέλη της OWG θα έπρεπε να εκπροσωπούν και τις πέντε (5) περιφερειακές ομάδες των Ηνωμένων Εθνών (UN Regional Groups) και να επιλεχθούν με βάση το κριτήριο της ορθόνομης γεωγραφικής κατατομής. Κύρια αποστολή της OWG ήταν η υποβολή έκθεσης προς την 68η σύνοδο της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, στην οποία θα περιλαμβανόταν πρόταση σχετικά με το περιεχόμενο και το πεδίο εφαρμογής των ΣΒΑ. Η πρόταση αυτή, θα αποτελούσε, στη συνέχεια, αντικείμενο περαιτέρω επεξεργασίας και ανάληψης κατάλληλης δράσης, στο πλαίσιο των διακυβερνητικών διαπραγματεύσεων των Ηνωμένων Εθνών για την αναπτυξιακή ατζέντα μετά το 2015 (post-2015 development agenda).

Το OWG για τους ΣΒΑ συγκροτήθηκε στις 22 Ιανουαρίου 2013 με την Απόφαση 76/555 της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών. Το έργο της διεκπεραιώθηκε στις 19 Ιουλίου 2014, ύστερα από εντατικές διαβουλεύσεις που έλαβαν χώρα στο περιθώριο δεκατριών (13) συνόδων, οκτώ (8) από τις οποίες ασχολήθηκαν με τη συλλογή δεδομένων και πληροφοριών, με τις υπόλοιπες πέντε (5) να εστιάζουν στη σύνταξη της πρότασης για του ΣΒΑ. Η τελική πρόταση του OWG για τους ΣΒΑ, υποβλήθηκε στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών στις 12 Αυγούστου 2014, στο περιθώριο της 68η συνόδου της, όπως προβλεπόταν άλλωστε και στην εντολή εκκίνησης της όλης διαδικασίας του εγγράφου αποτελεσμάτων της Διάσκεψης Ρίο+20. Στο εισαγωγικό της μέρος, η τελική πρόταση αποτυπώνει, με ολοκληρωμένο και συνεκτικό τρόπο, όλο το νέο παγκόσμιο πλαίσιο διακυβέρνησης της βιώσιμης ανάπτυξης μετά το 2015, εστιάζοντας στις βασικές οικονομικές, κοινωνικές, περιβαλλοντικές και θεσμικές πτυχές μιας δέσμης δεκαεπτά (17) ΣΒΑ. Ταυτόχρονα, οριοθετούνται οι θεμελιώδεις αρχές, επιδιώξεις, πεδίο εφαρμογής και κύρια μέσα εφαρμογής και παρακολούθησης των ΣΒΑ. Στο κύριο μέρος της πρότασης περιγράφονται αναλυτικά οι 17 ΣΒΑ, μαζί με ένα σύνολο 169 υποστόχων (targets). Εν συνεχεία, με βάση την Απόφαση 68/L.61 της 8ης Σεπτεμβρίου 2014, η Γενική Συνέλευση αποφάσισε ότι η πρόταση του OWG για τους ΣΒΑ θα αποτελούσε τη θεμέλια βάση για την ενσωμάτωση των ΣΒΑ στη συνολική παγκόσμια αναπτυξιακή ατζέντα μετά το 2015 (post-2015 development agenda), η οποία θα υιοθετείτο στο πλαίσιο διακυβερνητικών διαπραγματεύσεων των Ηνωμένων Εθνών.

Στην πορεία των εν λόγω διακυβερνητικών διαπραγματεύσεων, η αναπτυξιακή ατζέντα μετά το 2015 εμπλουτίστηκε και επικαιροποιήθηκε περαιτέρω, στη βάση και άλλων σημαντικών συνεισφορών, πέραν αυτής της έκθεσης του OWG για τους ΣΒΑ. Στις συνεισφορές αυτές περιλαμβάνονταν, μεταξύ άλλων:

α) η Έκθεση μίας Διακυβερνητικής Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων για τη Χρηματοδότηση της Βιώσιμης Ανάπτυξης, η οποία συστάθηκε κατ΄εφαρμογή της παραγράφου 255 του εγγράφου αποτελεσμάτων της Διάσκεψης Ρίο+20,

β) τα συμπεράσματα των συζητήσεων που έλαβαν χώρα στο πλαίσιο του Πολιτικού Φόρουμ Υψηλού Επιπέδου των Ηνωμένων Εθνών για τους ΣΒΑ (High-Level Political Forum), το οποίο συστάθηκε το 2013 κατ’ εντολή της παραγράφου 84 του εγγράφου αποτελεσμάτων της Διάσκεψης Ρίο+20, με αρμοδιότητα την παρακολούθηση και αξιολόγηση της εφαρμογής των ΣΒΑ,

γ) μία σύνοψη συζητήσεων και συστάσεων που συντάχθηκε στους κόλπους του ΟΗΕ σχετικά με το θέμα της ανάπτυξης, μεταφοράς και διάδοσης τεχνολογίας στις αναπτυσσόμενες χώρες, ιδίως των περιβαλλοντικά ορθών τεχνολογιών,

δ) οι εκθέσεις του λεγόμενου UN System Task Team on the Post-2015 UN Development Agenda (UNTT), το οποίο είχε συσταθεί κατ’ εντολή του Γενικού Γραμματέα το 2012 και αποτελείτο από εμπειρογνώμονες του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών,

ε) τα πορίσματα εκδηλώσεων και θεματικών διαλόγων υψηλού επιπέδου, που οργανώθηκαν το 2014 από τον Πρόεδρο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ εκείνης της περιόδου, και

στ) τα αποτελέσματα σχετικών διεργασιών και συζητήσεων πάνω στα θέματα της βιώσιμης ανάπτυξης που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο του Οικονομικού και Κοινωνικού Συμβουλίου του ΟΗΕ (ECOSOC).

Οι διακυβερνητικές διαπραγματεύσεις των Ηνωμένων Εθνών για την αναπτυξιακή ατζέντα μετά το 2015 (post-2015 development agenda) και την τελική σύνθεση των ΣΒΑ ξεκίνησαν κατ’ εφαρμογή της παραγράφου 20 του Ψηφίσματος 68/2 της 9 Οκτωβρίου 2013. Με βάση την εν λόγω παράγραφο του σχετικού Ψηφίσματος, δόθηκε η εντολή για την έναρξη της διαδικασίας διακυβερνητικών διαπραγματεύσεων, στην αρχή της 69ης Συνόδου της Γενικής Συνέλευσης, η οποία θα οδηγούσε στην υιοθέτηση της αναπτυξιακής ατζέντα μετά το 2015 (post-2015 development agenda). Ταυτόχρονα, σύμφωνα με την παράγραφο 25 του ίδιου Ψηφίσματος, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων καλούσαν τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών να προβεί στη σύνθεση όλων των διαθέσιμων στοιχείων και δεδομένων που συνδέονταν με τις διεργασίες της αναπτυξιακής ατζέντα μετά το 2015, και να υποβάλει μία συνθετική έκθεση πριν το τέλος του 2014. Ο επίσημος κύκλος των διακυβερνητικών διαπραγματεύσεων για την υιοθέτηση της αναπτυξιακής ατζέντα μετά το 2015 και των ΣΒΑ ξεκίνησε με την 1η διαπραγματευτική σύνοδο που πραγματοποιήθηκε στις 19-21 Ιανουαρίου 2015 και ολοκληρώθηκε στις 31 Ιουλίου 2015 στο περιθώριο της 8ης διαπραγματευτικής συνόδου. Αξίζει να σημειωθεί ότι στην πρόοδο των εν λόγω διακυβερνητικών διαπραγματεύσεων συνέβαλε καταλυτικά και η πληθώρα των προτάσεων και συστάσεων που υπεβλήθησαν από μία ευρεία γκάμα ενδιαφερομένων μερών, προερχόμενων κυρίως από την κοινωνία των πολιτών, τον ιδιωτικό τομέα, την επιστημονική και ερευνητική κοινότητα, τις τοπικές κοινότητες, και τις μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ).

Το τελικό αποτέλεσμα των εκτενών διαπραγματεύσεων πάνω στην αναπτυξιακή ατζέντα μετά το 2015, το οποίο απηχούσε την πλήρη αποδοχή και συναίνεση 193

κρατών μελών των Ηνωμένων Εθνών, αποτυπώθηκε στο σχέδιο του εγγράφου αποτελεσμάτων (drat outcome document) της Διάσκεψης Κορυφής των Ηνωμένων Εθνών για την υιοθέτηση της αναπτυξιακής ατζέντα μετά το 2015, το οποίο εγκρίθηκε τον Αύγουστο 2015 με το Ψήφισμα A/69/L.85 της Γενικής Συνέλευσης. Η Διάσκεψη Κορυφής των Ηνωμένων Εθνών για την επίσημη υιοθέτηση της αναπτυξιακής ατζέντας μετά το 2015 έλαβε χώρα στην Νέα Υόρκη στις 25-27 Σεπτεμβρίου 2015, στο περιθώριο της 70ης Γενικής Συνέλευσης και συγκλήθηκε σε επίπεδο ολομέλειας υψηλού επιπέδου. Στο πλαίσιο της Διάσκεψης Κορυφής, 193 κράτη μέλη των Ηνωμένων Εθνών κατέληξαν σε συμφωνία, μέσα από το Ψήφισμα 70/1, πάνω στο περιεχόμενο της προτεινόμενης νέας παγκόσμιας αναπτυξιακής ατζέντας, με τίτλο «Μετασχηματίζοντας τον Κόσμο μας: H Ατζέντα 2030 για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη» (εφεξής «Ατζέντα 2030») - Transforming Our World: 2030 Agenda for Sustainable Development». Το Ψήφισμα 70/1, με το οποίο υιοθετήθηκε η Ατζέντα 2030, περιλαμβάνει:

α) ένα Προοίμιο, το οποίο αποτυπώνει το βασικό διακύβευμα και τους στρατηγικούς άξονες προτεραιότητες της Ατζέντα 2030,

β) μία Διακήρυξη των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων (εφεξής «Διακήρυξη για την Ατζέντα 2030»), η οποία εντοπίζει τις βασικές πτυχές και το πεδίο εφαρμογής της νέας παγκόσμιας διακυβέρνησης της βιώσιμης ανάπτυξης, και σκιαγραφεί το όραμα, τις θεμελιώδεις αρχές και δεσμεύσεις και τις πρωταρχικές επιδιώξεις της διεθνούς κοινότητας, σε σχέση με την Ατζέντα 2030,

γ) τους 17 ΣΒΑ και τους αντίστοιχους υποστόχους τους,

δ) ένα τμήμα που προσδιορίζει τα κύρια μέσα εφαρμογής της Ατζέντα 2030 και τη σημασία της παγκόσμιας σύμπραξης για τους ΣΒΑ, και

ε) ένα τελικό τμήμα που περιγράφει το συνολικό πλαίσιο παρακολούθησης και αξιολόγησης των ΣΒΑ, σε διεθνές και εθνικό επίπεδο.

1.2 Το Πλαίσιο Διακυβέρνησης της Ατζέντα 2030

1.2.1 Βασικό διακύβευμα και κύριες επιδιώξεις

Όπως έχει προαναφερθεί, η Ατζέντα 2030 για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη, η οποία αποτελεί την απόκριση της διεθνούς κοινότητας στις σύγχρονες παγκόσμιες προκλήσεις, σε σχέση με τη βιώσιμη ανάπτυξη, υιοθετήθηκε με το Ψήφισμα 70/1 της

70ης Γενικής Συνέλευσης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, στις 25 Σεπτεμβρίου 2015. Στο επίκεντρό της, βρίσκεται ένα σύνολο 17 Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (Sustainable Development Goals – SDGs) και 169 επιμέρους υποστόχων, με χρονοδιάγραμμα υλοποίησής τους έως το 2030. Σε αντίθεση με τη Διακήρυξη της Χιλιετίας και τους ΑΣΧ, η Ατζέντα 2030 συνθέτει ένα φιλόδοξο, ολοκληρωμένο και μετασχηματιστικό παγκόσμιο πλαίσιο δράσης για τη βιώσιμη ανάπτυξη. Πρωταρχικό διακύβευμα του συνολικού αυτού αναπτυξιακού πλαισίου δράσης, αποτελεί η εκπλήρωση ενός διττού και αλληλένδετου στόχου: η εξάλειψη της φτώχειας, σε όλες τις μορφές και διαστάσεις της, και η επίτευξη της βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης, σε παγκόσμιο επίπεδο, προς όφελος τόσο των σημερινών όσο και των μελλοντικών γενεών.

Μέσα από τη διαρκή διαδικασία επίτευξης του διττού της στόχου, η Ατζέντα 2030 επιδιώκει την επαναθεμελίωση της διακυβέρνησης της βιώσιμης ανάπτυξης και τη μετάβαση σε ένα νέο βιώσιμο και ολοκληρωμένο αναπτυξιακό μοντέλο, το οποίο προκρίνει τη βέλτιστη εξισορρόπηση ανάμεσα στις οικονομικές, κοινωνικές, περιβαλλοντικές και θεσμικές πτυχές της ανάπτυξης. Απαραίτητη, όμως, προϋπόθεση για τη βελτίωση του συνολικού πλαισίου διακυβέρνησης της βιώσιμης ανάπτυξης, αποτελεί η ενιαία και ισορροπημένη ενσωμάτωση των εν λόγω πτυχών - συμπεριλαμβανομένων των καίριων ζητημάτων της χρηστής διακυβέρνησης και της προώθησης ειρηνικών και ευημερούντων κοινωνιών – σε όλες τις πολιτικές και νομοθετικές πρωτοβουλίες για τη βιώσιμη ανάπτυξη, οι οποίες αναλαμβάνονται σε διεθνές, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο. Με βάση τη συνολική και ολιστική αυτή διαχειριστική προσέγγιση που προτάσσει η Ατζέντα 2030, ο σχεδιασμός, η χάραξη και η εφαρμογή ολοκληρωμένων αναπτυξιακών στρατηγικών και πολιτικών, και σχετικών νομοθετικών ρυθμίσεων θα πρέπει να ευνοεί τη συνοχή, τη διασύνδεση και τη συμπληρωματικότητα των επιμέρους δημόσιων πολιτικών, και να διεξάγεται με γνώμονα τις αρχές της διαφάνειας, της λογοδοσίας, της συλλογικότητας και της συνυπευθυνότητας.

Η Ατζέντα 2030 αρθρώνει, με έμφαση, ότι οι σύγχρονες παγκόσμιες προκλήσεις που συνδέονται με τη βιώσιμη ανάπτυξη - εξάλειψη φτώχειας, κλιματική αλλαγή,

επισιτιστική ασφάλεια, κοινωνικές ανισότητες, μεταναστευτικές ροές, ανεργία, δημογραφική πίεση, συρρίκνωση φυσικών πόρων, ασφάλεια και πρόληψη συγκρούσεων - δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν μεμονωμένα, μέσα από αμιγώς τομεακές διαχειριστικές προσεγγίσεις και αποσπασματικά συστήματα διακυβέρνησης (εθνικά ή διεθνή). Απαιτούν πολυμερείς λύσεις και διατομεακές προσεγγίσεις (cross-cutting, nexus approaches), και την υιοθέτηση στοχευμένων, συνδυαστικών και συντονισμένων πολιτικών, που βασίζονται σε σαφώς καθορισμένα χρονοδιαγράμματα, επαρκή χρηματοδοτικά μέσα και μετρήσιμους στόχους. Επιτάσσουν τη θέσπιση δομών, νομοθετικών μέτρων και διαδικασιών που ενισχύουν το συντονισμό και τη συνοχή των αναπτυξιακών πολιτικών και προάγουν την τακτική ποιοτική και ποσοτική αξιολόγηση και παρακολούθησή τους, στη βάση τεκμηριωμένων και αξιόπιστων δεικτών και δεδομένων. Απαιτούν, παράλληλα, την καθιέρωση συμμετοχικών και αντιπροσωπευτικών διαδικασιών λήψης αποφάσεων, από το σχεδιασμό μέχρι την υλοποίηση των πολιτικών, και την οικοδόμηση πολυμερών συμπράξεων, με την ενεργό και εποικοδομητική εμπλοκή μιας ευρείας γκάμας ενδιαφερόμενων μερών, (π.χ. κοινωνία των πολιτών, τοπικές αρχές, ιδιωτικός τομέας, ακαδημαϊκή κοινότητα, μη κυβερνητικές οργανώσεις). Άλλωστε, όπως προτάσσει μία από τις θεμελιώδεις διακηρυκτικές επιταγές της Ατζέντα 2030, η οποία αποτυπώνεται στο Προοίμιο του Ψηφίσματος 70/1, η ολοκληρωμένη εφαρμογή των ΣΒΑ αποτελεί ένα συλλογικό εγχείρημα, το οποίο προϋποθέτει την καλλιέργεια πνεύματος συνεργασίας ανάμεσα στις κυβερνήσεις και τους ενδιαφερόμενους φορείς, και κυρίως την εμπέδωση της θεμελιώδους καθοδηγητικής επιταγής ότι «κανείς δεν θα μείνει στο περιθώριο» (no one will be left behind).

Ουσιαστικά, η Ατζέντα 2030 και οι ΣΒΑ αποτελούν τον πυρήνα και τη θεμέλια βάση ενός φιλόδοξου οράματος που θέτει η διεθνής κοινότητας για το βιώσιμο μετασχηματισμό των κοινωνιών ανά τον κόσμο. Στο υπέρτατο και μακρόπνοο αυτό όραμα, αποτυπώνονται, με ισόρροπο και συνεκτικό τρόπο, όλες οι κεντρικές οικονομικές, κοινωνικές, περιβαλλοντικές και θεσμικές προεκτάσεις και στοχεύσεις της βιώσιμης ανάπτυξης. Συγκεκριμένα, μέσα από την ολοκληρωμένη εφαρμογή των ΣΒΑ, η διεθνής κοινότητα οραματίζεται έναν κόσμο απαλλαγμένο

από τη φτώχεια, την πείνα, τη βία, το φόβο και τον διάχυτο αναλφαβισμό. Ευαγγελίζεται ένα αναβαθμισμένο σύστημα διακυβέρνησης, σε παγκόσμιο και εθνικό επίπεδο, το οποίο προάγει την ισότιμη και καθολική πρόσβαση όλων στην ποιοτική εκπαίδευση, σε όλες τις βαθμίδες της, σε ποιοτικές υπηρεσίες υγείας και σε βιώσιμα μοντέλα κοινωνικής προστασίας. Για τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων, η Ατζέντα 2030 θέτει τη θεμέλια βάση για την προαγωγή προσιτών, αξιόπιστων και βιώσιμων υπηρεσιών ενέργειας για όλους, και την οικοδόμηση ανθεκτικών κοινωνιών, οι οποίες διασφαλίζουν τη διαρκή πρόσβαση των πολιτών σε ασφαλή, επαρκή και θρεπτική τροφή, και καθαρό πόσιμο νερό.

Ταυτόχρονα, μέσα από την επαναθεμελίωση της διακυβέρνησης της βιώσιμης ανάπτυξης που προτάσσει η Ατζέντα, η διεθνής κοινότητα προσδοκά τον καθολικό σεβασμό και στήριξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ισότητα των φύλων, του κράτους δικαίου, της δικαιοσύνης και της χρηστής διακυβέρνησης. Προσβλέπει, ιδιαιτέρως, στη διαρκή προστασία των ευάλωτων τμημάτων του πληθυσμού, με έμφαση στα παιδιά και τις γυναίκες, στο πλαίσιο της εμπέδωσης ανοικτών, δίκαιων και ανεκτικών κοινωνιών. Επιπροσθέτως, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων οραματίζονται, στη βάση της ενιαίας ενσωμάτωσης των ΣΒΑ σε καίριας σημασίας κείμενα νομικού και διακηρυκτικού περιεχομένου, έναν κόσμο που προκρίνει τη διατηρήσιμη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς οικονομική ανάπτυξη, και την αξιοπρεπή εργασία για όλους. Έναν κόσμο που προοδεύει και ευημερεί σε πλήρη αρμονία με τη φύση, μέσα από την προώθηση βιώσιμων προτύπων παραγωγής και κατανάλωσης, την ολοκληρωμένη προστασία του περιβάλλοντος, και τη βιώσιμη και ορθολογική χρήση των φυσικών πόρων (χερσαίων και θαλάσσιων).

1.2.2 Στρατηγικοί άξονες προτεραιότητας της Ατζέντα 2030

Το πολυδιάστατο πεδίο εφαρμογής, οι ποικίλες διασυνδέσεις και οι επιμέρους θεματικές στοχεύσεις των ΣΒΑ, αποτυπώνονται και κωδικοποιούνται, υποδειγματικά, σε μία δέσμη πέντε (5) στρατηγικών αξόνων προτεραιότητας που προτάσσει η Ατζέντα 2030. Οι εν λόγω άξονες προτεραιότητας, οι οποίοι περιγράφονται στο Προοίμιο του Ψηφίσματος 70/1, διακρίνονται για την έντονη αλληλοδιασύνδεση και αλληλοενίσχυσή τους. Σε αυτούς εντάσσονται: ο άνθρωπος (people), ο

πλανήτης (planet), η ευημερία (prosperity), η ειρήνη (peace) και οι συμπράξεις/εταιρικές σχέσεις (partnerships). Όπως τονίζεται, χαρακτηριστικά, στο Προοίμιο του Ψηφίσματος 70/1:

«Αυτή η Ατζέντα αποτελεί ένα σχέδιο δράσης για τον άνθρωπο, τον πλανήτη και την ευημερία. Επιδιώκει, επίσης, την ενίσχυση της παγκόσμιας ειρήνης... Όλες οι χώρες και οι ενδιαφερόμενοι φορείς, ενεργώντας με πνεύμα εταιρικής σχέσης, θα εφαρμόσουν αυτό το σχέδιο δράσης…Οι Στόχοι και υποστόχοι θα ενθαρρύνουν την ανάληψη δράσης τα επόμενα 15 χρόνια, σε κρίσιμης σημασίας πεδία για την ανθρωπότητα και τον πλανήτη».

Σε σχέση με τον άξονα προτεραιότητας, με επίκεντρο τον άνθρωπο, το Ψήφισμα 70/1 αναδεικνύει την αποφασιστικότητα της διεθνούς κοινότητας για την εξάλειψη της φτώχειας - με έμφαση την έσχατη φτώχεια - και της πείνας, σε όλες τις μορφές και διαστάσεις τους. Ταυτόχρονα, προτάσσεται η ανάγκη για τη διασφάλιση των βέλτιστων εκείνων οικονομικών και κοινωνικών συνθηκών που επιτρέπουν στους ανθρώπους να αναπτύσσουν και να αξιοποιούν κατάλληλα τις δυνατότητές τους, με γνώμονα τις αρχές της αξιοπρέπειας και την ισότητας. Στο πλαίσιο αυτό, το Ψήφισμα 70/1 προσδίδει ιδιαίτερο βάρος στη διαφύλαξη του αναφαίρετου δικαιώματος των ανθρώπων να διαβιούν και να ευημερούν σε ένα καθαρό και υγιές περιβάλλον.

Όσον αφορά τον άξονα προτεραιότητας, με έμφαση στον πλανήτη, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων επιβεβαιώνουν, μέσα από την Ατζέντα 2030, την προσήλωση και ισχυρή βούλησή τους να προβούν στην ανάληψη καίριων πολιτικών και νομοθετικών πρωτοβουλιών, με σκοπό την προστασία του περιβάλλοντος από την περαιτέρω υποβάθμισή του, προς όφελος τόσο της σημερνής όσο και της μελλοντικής γενεάς. Προς την κατεύθυνση αυτή, προκρίνεται η προώθηση των βιώσιμων προτύπων παραγωγής και κατανάλωσης, της βιώσιμης διαχείρισης των φυσικών πόρων, και της ολοκληρωμένης αντιμετώπισης του φαινομένου της κλιματικής αλλαγής.

Ξεχωριστή θέση στο πλαίσιο διακυβέρνησης της βιώσιμης ανάπτυξης που προάγει η Ατζέντα 2030 κατέχει και ο τρίτος στρατηγικός άξονας προτεραιότητάς της, ο οποίος συνδέεται με την επίτευξη της οικονομικής και κοινωνικής ευημερίας, σε διεθνές και εθνικό επίπεδο. Στο πλαίσιο αυτό, το Ψήφισμα 70/1 αρθρώνει, με έμφαση, την ανάγκη, η διεθνής κοινότητα να εστιάσει στην εκπλήρωση βασικών αναγκών των ανθρώπων, έτσι ώστε να είναι σε θέση να απολαύουν μία ζωή με ευημερία και προσωπική ολοκλήρωση. Αναγκαία, όμως, συνθήκη για την εμπέδωση

της βιωσιμότητας και της ευημερίας των κοινωνιών, αποτελεί η αποσύνδεση της οικονομικής, κοινωνικής και τεχνολογικής προόδου από την υποβάθμιση του περιβάλλοντος και την αλόγιστη χρήση των φυσικών πόρων. Με αλλά λόγια, στη βάση της ολοκληρωμένης διαχειριστικής προσέγγισης της Ατζέντα 2030, η ευημερία θα πρέπει να επιδιώκεται πάντοτε σε πλήρη αρμονία με τη φύση.

Αναφορικά με τον τέταρτο άξονα προτεραιότητας, την ειρήνη, η διεθνής κοινότητα ανάγει σε κρίσιμη επιδίωξή της, τη συνεχή προσπάθεια για τη διαμόρφωση ειρηνικών και δίκαιων κοινωνιών, χωρίς αποκλεισμούς, οι οποίες θα είναι απαλλαγμένες από το φόβο και τη βία. Ουσιαστικά, μέσα από τον εν λόγω άξονα προτεραιότητας της Ατζέντα 2030, αναδεικνύεται η αμφίδρομη σχέση και η άρρηκτη διασύνδεση που υπάρχει ανάμεσα στην επίτευξη δύο θεμελιωδών στοχεύσεων, της ειρήνης και της βιώσιμης ανάπτυξης. Όπως αποτυπώνεται, χαρακτηριστικά, στο Προοίμιο του Ψηφίσματος 70/1: «δεν μπορεί να υπάρξει βιώσιμη ανάπτυξη χωρίς ειρήνη, και ειρήνη χωρίς βιώσιμη ανάπτυξη».

Τέλος, ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται από την Ατζέντα 2030 και στην επιτυχή εκπλήρωση ενός πέμπτου στόχους προτεραιότητας που αναφέρεται στην οικοδόμηση λειτουργικών εταιρικών σχέσεων και συμπράξεων γύρω από τα θέματα της βιώσιμης ανάπτυξης, σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης (παγκόσμιο, περιφερειακό, εθνικό). Όπως αναδεικνύεται από το Ψήφισμα 70/1, η εγκαθίδρυση μιας ανανεωμένης παγκόσμιας σύμπραξης για τη βιώσιμη ανάπτυξη συμβάλλει καταλυτικά στην υλοποίηση της Ατζέντα 2030 και των ΣΒΑ. Για να αποφέρει, όμως, τα προσδοκώμενα αποτελέσματα, κάθε παγκόσμια εταιρική σχέση πάνω στα θέματα της βιώσιμης ανάπτυξης θα πρέπει να αναπτύσσεται και να εξελίσσεται με βάση τρία αλληλένδετα κριτήρια. Την αλληλεγγύη, την αμέριστη μέριμνα για τις φτωχές και ευάλωτες χώρες, και την ευρεία και ορθόνομη συμμετοχικότητα και αντιπροσωπευτικότητά της, σε επίπεδο κρατών και ενδιαφερόμενων μερών.

1.2.3 Θεμέλιες αρχές και δεσμεύσεις

Το ολοκληρωμένο παγκόσμιο πλαίσιο διακυβέρνησης της βιώσιμης ανάπτυξης, που προάγει η Ατζέντα 2030, εδράζεται στην εφαρμογή μιας δέσμης θεμελιωδών οικουμενικών αρχών και δεσμεύσεων. Οι εν λόγω αρχές και δεσμεύσεις απορρέουν από το διεθνές δίκαιο και σημαντικά παγκόσμια κείμενα νομικού και διακηρυκτικού περιεχομένου – τα οποία συνθέτουν, ουσιαστικά, το πεδίο αναφοράς (context) της Ατζέντα 2030. Όπως τονίζεται, χαρακτηριστικά, στη Διακήρυξη για την Ατζέντα 2030: «η Ατζέντα 2030 θα εφαρμόζεται κατά τρόπο συνεπή με τα

δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των Κρατών που εκπορεύονται από το διεθνές δίκαιο».

Οι αρχές και σκοποί του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών συνθέτουν το βασικό κατευθυντήριο πλαίσιο πολιτικής που εισάγει και προωθεί η Ατζέντα 2030. Η διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας, η επίτευξη της διεθνούς συνεργασίας για την επίλυση διεθνών προβλημάτων οικονομικού, κοινωνικού, πολιτισμικού ή ανθρωπιστικού χαρακτήρα και η προαγωγή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και θεμελιωδών ελευθεριών χωρίς διακρίσεις, αποτελούν πρωταρχικούς σκοπούς του ΟΗΕ, οι οποίοι διαπερνούν οριζόντια όλες τις βασικές στοχεύσεις και πρόνοιες των ΣΒΑ και της Ατζέντα 2030. Παράλληλα, η προαγωγή και εφαρμογή θεμέλιων αρχών που διέπουν τη λειτουργία του ΟΗΕ, οι οποίες ενσωματώνουν κανόνες και δεσμεύσεις διεθνούς δικαίου - όπως είναι οι αρχές της κρατικής κυριαρχίας, της ισότητας των κρατών, και της καλής πίστης, η ειρηνική επίλυση των διαφορών, η απαγόρευση χρήσης βίας, και οι μη-επεμβάσεις σε ζητήματα εσωτερικής δικαιοδοσίας των κρατών – αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την εμπέδωση της βιώσιμης ανάπτυξης, από οικονομική, κοινωνική, περιβαλλοντική και θεσμική άποψη, σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης. Στο σημείο αυτό, η Διακήρυξη για την Ατζέντα 2030 κάνει μνεία σε μία σειρά από διεθνή κείμενα, πάνω στις αξίες και τις αρχές των οποίων στηρίζεται η υλοποίηση των ΣΒΑ και της Ατζέντα 2030. Σε αυτά περιλαμβάνονται: η Παγκόσμια Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (1948), οι διάφορες διεθνείς συνθήκες ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η Διακήρυξη της Χιλιετίας (2000), η Έκβαση της Παγκόσμιας ∆ιάσκεψης Κορυφής (2005), η οποία αποτέλεσε συνέχεια της Διάσκεψης της Χιλιετίας και η Διακήρυξη των Ηνωμένων Εθνών για το δικαίωμα στην ανάπτυξη (1986).

Ταυτόχρονα, το Ψήφισμα 70/1 και ειδικότερα η Διακήρυξη για την Ατζέντα 2030, αναδεικνύει τον καθοριστικό ρόλο που διαδραμάτισαν στη διαμόρφωση της Ατζέντα 2030, μία σειρά από εμβληματικά διακηρυκτικά κείμενα, που υιοθετήθηκαν στο περιθώριο σημαντικών παγκοσμίων διασκέψεων για τη βιώσιμη ανάπτυξη. Όπως επισημάνθηκε σε προηγούμενο σημείο, οι στρατηγικές στοχεύσεις και οι αρχές των εν λόγω παγκόσμιων διακηρυκτικών κειμένων, έθεσαν την ισχυρή θεμελιωτική και δικαιολογητική βάση εκκίνησης της διαδικασίας διαπραγμάτευσης της Ατζέντα 2030. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται, μεταξύ άλλων, από τη Διακήρυξη για την Ατζέντα 2030, στα ακόλουθα διακηρυκτικά κείμενα: τη Διακήρυξη

του Ρίο για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη (1992), την Παγκόσμια Διάσκεψη για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη (Γιοχάνεσµπουργκ, 2002), τη Διάσκεψη Κορυφής για την Κοινωνική Ανάπτυξη (Κοπεγχάγη, 1995), το Πρόγραμμα Δράσης της Διεθνούς Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για τον Πληθυσμό και την Ανάπτυξη, (Κάιρο, 1994), και τη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη (Ρίο+20, 2012). Σε σχέση, ειδικότερα, με τις αναπτυσσόμενες χώρες, ειδική μνεία γίνεται στα πορίσματα της Τέταρτης Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών σχετικά με τις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες (Κωνσταντινούπολη, 2011), της Τρίτης Διεθνούς Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για τα μικρά νησιωτικά αναπτυσσόμενα κράτη (Σαμόα, 2014), της Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για τα Περίκλειστα Κράτη (Βιέννη, 2014), και της Τρίτης Παγκόσμιας Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για τη μείωση του κινδύνου καταστροφών (Ιαπωνία, 2015).

Κοινό γνώρισμα των ανωτέρω διακηρυκτικών κειμένων αποτελεί η έντονη διασύνδεση και συμβατότητα των αρχών, δεσμεύσεων και προκλήσεων σχετικά με τη βιώσιμη ανάπτυξη τις οποίες προβάλλουν. Η αποτελεσματική και συνεκτική, όμως, διαχείρισή τους, προϋποθέτει την υιοθέτηση ολιστικών προσεγγίσεων και συνολικών συστημάτων διακυβέρνησης, σε διεθνές και εθνικό επίπεδο. Απαιτεί την προώθηση του ολοκληρωμένου τρόπου προσέγγισης της έννοιας της βιώσιμης ανάπτυξης που προάγει η Ατζέντα 2030, ο οποίος ευνοεί την ενιαία και ισορροπημένη ενσωμάτωση των οικονομικών, περιβαλλοντικών, κοινωνικών και θεσμικών πτυχών της βιωσιμότητας σε αναπτυξιακές στρατηγικές και πολιτικές. Όπως τονίζεται, υποδειγματικά, στη Διακήρυξη για την Ατζέντα 2030, το πλαίσιο διακυβέρνησης της βιώσιμης ανάπτυξης που προκρίνει Ατζέντα 2030, αναγνωρίζει ότι εξάλειψη της φτώχειας, σε όλες τις μορφές και διαστάσεις της, η καταπολέμηση των ανισοτήτων, εντός και εκτός των χωρών, η προστασία του πλανήτη, η δημιουργία διατηρήσιμης, χωρίς αποκλεισμούς, και βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης, και η ενίσχυση της κοινωνικής ένταξης, αποτελούν κρίσιμες στοχεύσεις της βιωσιμότητας, οι οποίες διακρίνονται για τη διασύνδεση και αλληλεξάρτησή τους.

1.2.4 Πεδίο εφαρμογής των ΣΒΑ

Σε αντίθεση με τους Αναπτυξιακούς Στόχους της Χιλιετίας (Millennium Development Goals - MDGs), οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) διακρίνονται για το ολοκληρωμένο γεωγραφικό και λειτουργικό πεδίο εφαρμογής τους. Σε σχέση με

το γεωγραφικό πεδίο εφαρμογής τους, οι ΣΒΑ θέτουν ένα πλαίσιο διακυβέρνησης για τη βιώσιμη ανάπτυξη παγκόσμιου – οικουμενικού χαρακτήρα (global in nature) και καθολικής εφαρμογής (universally applicable). Απολαύουν την πολιτική αποδοχή ολόκληρης της διεθνούς κοινότητας και δημιουργούν δεσμεύσεις υλοποίησης για όλες τις χώρες, αναπτυγμένες και αναπτυσσόμενες, λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορετικές εθνικές προτεραιότητες, ανάγκες και επίπεδα ανάπτυξής τους. Παράλληλα με το καθολικό γεωγραφικό πεδίο εφαρμογής τους, οι ΣΒΑ διακρίνονται και για το ολοκληρωμένο και συνεκτικό λειτουργικό πεδίο εφαρμογής τους. Αυτό τεκμαίρεται από το γεγονός ότι ο διττός στόχος της Ατζέντα 2030 - εξάλειψη της φτώχειας, σε όλες τις μορφές και διαστάσεις της, και επίτευξη της βιώσιμης ανάπτυξης - είναι άρρηκτα συνδεμένος με ένα ευρύ πλέγμα αλληλένδετων κοινωνικών, οικονομικών και περιβαλλοντικών πτυχών και προεκτάσεων. Με άλλα λόγια, οι ΣΒΑ καλύπτουν ένα διευρυμένο και σύνθετο πλέγμα ζητημάτων, τα οποία συνυφαίνονται άρρηκτα και προάγουν παράλληλα τις οικονομικές, περιβαλλοντικές, κοινωνικές και θεσμικές διαστάσεις της βιωσιμότητας – κρίσιμη παράμετρος που διακρίνει, άλλωστε, τους ΣΒΑ από τους ΑΣΧ. Το στοιχείο αυτό δηλώνει τον ενιαίο και αδιαίρετο χαρακτήρα των ΣΒΑ (integrated and indivisible) και προσδίδει μία πολυδιάστατη μορφή και σύνθεση στο λειτουργικό πεδίο εφαρμογής τους.

Όπως έχει προαναφερθεί, αφετηριακή βάση της Ατζέντα 2030 αποτέλεσαν η Διακήρυξη της Χιλιετίας και οι ΑΣΧ, και ειδικότερα μία δέσμη αναπτυξιακών προτεραιοτήτων με κοινωνικό και περιβαλλοντικό πρόσημο (εξάλειψη φτώχειας, εκπαίδευση, υγεία). Ωστόσο, μέσα από τη μακρά διαπραγματευτική διαδικασία της Ατζέντα 2030, αναδείχθηκε η αδήριτη ανάγκη για την περαιτέρω ενίσχυση και επέκταση του λειτουργικού πεδίου εφαρμογής της, προκειμένου να ανταποκριθεί και να προσαρμοστεί κατάλληλα στις νέες παγκόσμιες προκλήσεις της εποχής. Ενός λειτουργικού πεδίου εφαρμογής που υπερβαίνει κατά πολύ αυτό των ΑΣΧ, καθώς αποκρυσταλλώνει, με συνεκτικό τρόπο, ένα σύνολο οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών στόχων με χρονοδιάγραμμα υλοποίησης το 2030. Συγκεκριμένα, το ολοκληρωμένο πλαίσιο διακυβέρνησης της βιώσιμης ανάπτυξης που εισάγει η Ατζέντα 2030 και οι 17 ΣΒΑ, εστιάζει σε ένα ζωτικής σημασίας σύνολο ζητημάτων που απασχολούν τις σύγχρονες κοινωνίες ανά τον κόσμο. Από την αξιοπρεπή εργασία για όλους, τη φτώχεια, τις κοινωνικές ανισότητες και την ποιοτική εκπαίδευση, έως τη βιώσιμη αγροτική παραγωγή, την προστασία του χερσαίου και θαλάσσιου περιβάλλοντος, την ορθολογική χρήση των φυσικών πόρων, τη βιώσιμη ενέργεια, τις βιώσιμες επενδύσεις, τους αποτελεσματικούς και διαφανείς θεσμούς, τη βιώσιμη βιομηχανοποίηση και τη διατηρήσιμη

οικονομική ανάπτυξη. Ουσιαστικά, το λειτουργικό πεδίο εφαρμογής των 17 ΣΒΑ αποτυπώνει, με ολοκληρωμένο και ισόρροπο τρόπο, τις κύριες οικονομικές, κοινωνικές, περιβαλλοντικές και θεσμικές διαστάσεις της βιώσιμης ανάπτυξης.

α. Η κοινωνική, οικονομική και θεσμική διάσταση

Το ζήτημα της εξάλειψης της φτώχειας, σε όλες τις μορφές και διαστάσεις της, αποτελεί κεντρικό διακύβευμα του ΣΒΑ 1 (SDG 1: End poverty in all its forms everywhere). Αναγνωρίζοντας τον κομβικό ρόλο που επιτελεί η αποτελεσματική διαχείριση της φτώχειας στην εμπέδωση βιώσιμων κοινωνιών, η διεθνής κοινότητα θέτει ως πρωταρχική προτεραιότητά της, έως το 2030, τη θέσπιση μακροπρόθεσμων πολιτικών και νομοθετικών μέτρων που συμβάλλουν στη εξάλειψη της ακραίας φτώχειας, τη διασφάλιση αξιοπρεπών συνθηκών διαβίωσης για όλους και την οικοδόμηση βιώσιμων και χωρίς αποκλεισμούς συστημάτων κοινωνικής προστασίας (ΣΒΑ 1.1-1.3). Μέσα από την εξειδίκευση του ΣΒΑ 1 σε σειρά επιμέρους υποστόχων, επιδιώκεται η ανάληψη πρωτοβουλιών, σε διεθνές, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο, με επίκεντρο: την ανθεκτικότητα των φτωχών και ευάλωτων τμημάτων του πληθυσμού σε σχέση με ποικίλες περιβαλλοντικές, κοινωνικές και οικονομικές πιέσεις, την πρόσβασή τους σε οικονομικούς και φυσικούς πόρους, σε καινοτόμα τεχνολογικά μέσα και βασικές υπηρεσίες και τη διασύνδεση των διεθνών και εθνικών επενδυτικών σχεδίων και αναπτυξιακών προγραμμάτων με δράσεις εξάλειψης της φτώχειας (ΣΒΑ 1.4-1.β).