Καλοκαιρινές προσφορές έως -30% για λίγες ημέρες

Η ΑΓΟΡΑ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΕ ΕΝΑ ΔΙΑΡΚΩΣ ΜΕΤΑΒΑΛΛΟΜΕΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ


Συνδυάστε Βιβλίο (έντυπο) + e-book και κερδίστε 11.5€
Δωρεάν μεταφορικά σε όλη την Ελλάδα για αγορές άνω των 30€

Σε απόθεμα

Τιμή: Κανονική Τιμή 35,00 € Ειδική Τιμή 29,75 €

* Απαιτούμενα πεδία

Κωδικός Προϊόντος: 18665
Ηλιόπουλος Κ., Οικονόμου Α.
López-Ibor Mayor V., Pinho P., Αλεξανδράκης Π., Ανδρικόπουλος M., Γουρζή Α., Ηλιάδου Α., Ηλιόπουλος Κ., Κοκκόση Χ., Ντέκα Λ., Παιδακάκης Γ., Παπαμιχαλόπουλος Κ., Σδούκου A., Συνοδινός Χ., Τζώρτζης Ι.
  • Έκδοση: 2022
  • Σχήμα: 17x24
  • Βιβλιοδεσία: Εύκαμπτη
  • Σελίδες: 224
  • ISBN: 978-960-654-797-3

Το έργο «Η Αγορά της Ενέργειας σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον» περιέχει εισηγήσεις του 1ου Επιστημονικού Συνεδρίου για την Ενέργεια, το οποίο διοργανώθηκε από την Νομική Βιβλιοθήκη και είχε τεθεί υπό την αιγίδα του ΥΠΕΝ και της EFELA, τελούσε δε υπό την επιστημονική επιμέλεια και αιγίδα της Ελληνικής Ενώσεως Δικαίου Ενέργειας. Οι συμβολές του παρόντος τόμου αποτελούν τη γραπτή, ανεπτυγμένη, μορφή πλειόνων ειδικοτέρων ζητημάτων της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Ενέργειας, τα οποία παρουσιάσθηκαν στο πλαίσιο του Συνεδρίου, όπως:

• η νομική φύση του δικαίου της ενέργειας

• οι νομοθετικές πρωτοβουλίες της Επιτροπής και οι Ανακοινώσεις της σχετικά με το όραμα για μια νέα στρατηγική της ΕΕ στον τομέα της ενέργειας

• η ελληνική πολιτική ενέργειας & το Εθνικό (Ελληνικό) Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα

• η απανθρακοποίηση, η νέα Οδηγία 2019/944 για την ηλεκτρική ενέργεια & η λειτουργία της ελληνικής αγοράς προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας

• ο ρόλος του ενεργού καταναλωτή

• η ρυθμιστική παρέμβαση σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο.

Το βιβλίο εμπλουτίζεται επίσης με πρόσφατη νομολογία του Δικαστηρίου της ΕΕ (Γενικού Δικαστηρίου και Δικαστηρίου), καθώς και με αποφάσεις των Εθνικών Δικαστηρίων που αναδεικνύουν τα προβλήματα που ανέκυψαν στην παροχή δικαστικής προστασίας στον τομέα της ενέργειας. Περιλαμβάνει δύο συνεισφορές στα αγγλικά, αυτή της Paula Pinho (Εκπροσώπου της Επιτρόπου Kadri Simson), και του Vicente López-Ibor Mayor, Προέδρου της EFELA, καθώς και μία συμβολή στα γαλλικά από τον Κωνσταντίνο Π. Ηλιόπουλο, Ομ. Καθηγητή της Νομικής Σχολής ΔΠΘ, Δικαστή του Γεν. Δικαστ. ΕΕ, Πρόεδρο της ΕΕΔικΕ. Σκοπός του βιβλίου και των περιλαμβανομένων σ’ αυτό εισηγήσεων είναι να συμβάλλει στον επιστημονικό διάλογο του συνεχώς εξελισσόμενου δικαίου της ενέργειας, το οποίο αποτελεί το μέσον για την ασφαλή επίτευξη των στόχων της ευρωπαϊκής πολιτικής του κλίματος. Απευθύνεται σε όλους τους νομικούς που εξειδικεύονται και ενδιαφέρονται για τα σύγχρονα ζητήματα που σχετίζονται με το δίκαιο της ενέργειας.

Πρόλογος VII

Χαιρετισμός Προέδρου Ελληνικής Ενώσεως Δικαίου Ενέργειας 1

Κωνσταντίνος Π. Ηλιόπουλος

Ομ. καθηγητής Νομικής Σχολής ΔΠΘ, Δικαστής Γεν. Δικ. ΕΕ,
Πρόεδρος ΕΕΔικΕ, Πρόεδρος επί τιμή EFELA

Κεντρικοί ομιλητές

1. La politique énergétique de l’union européenne:
Aspects juridiques et politiques 7

Prof. Dr. Constantinos Iliopoulos

Juge au Tribunal de l’Union européenne, Président honoraire de l’EFELA,
Président de l’Association hellénique pour le droit de l’énergie (HAEL)

2. Vision for energy policy for years ahead 33

Paula Pinho

Head of Unit, European Commission, DG Energy

3. Το δίκαιο ως θεμελιώδες εργαλείο για την εφαρμογή
των ενεργειακών στρατηγικών στόχων 39

Αλεξάνδρα Σδούκου

Γενική Γραμματέας Ενέργειας και Ορυκτών Πρώτων Υλών,
Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας

4. Is there an Energy Law? The necessity of a regulatory framework 45

Vicente López-Ibor Mayor

President of EFELA, President of Spanish Energy Law Association

 

Εισηγητές

1. Το «νέο» Δίκαιο της ενέργειας και το Ευρωπαϊκό Δίκαιο του κλίματος 51

Αικατερίνη Ηλιάδου

Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ

2. Η νέα Οδηγία (ΕΕ) 2019/944: βασικές ρυθμίσεις και
ρυθμιστικός αντίκτυπος 63

Αλεξάνδρα Γουρζή

Επικεφαλής Τμήματος Δικαστικής Εκπροσώπησης και Νομικής Υποστήριξης της ΡΑΕ

3. Επισκόπηση της νομολογίας των Ευρωπαϊκών Δικαστηρίων
και βασικές αποφάσεις πολιτικής σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης
στην ενέργεια το 2020 83

Γεώργιος Παιδακάκης

Εταίρος, Επικεφαλής δικαίου ενέργειας, KBVL - Deloitte Legal Network

4. Βασικές αρχές και στοχεύσεις του Εθνικού Σχεδιασμού Ενέργειας 113

Χρύσα Κοκκόση

Υπ. ΔΝ, Εισηγήτρια Ειδικής Νομικής Υπηρεσίας (Τμήμα ΕΕ) Υπουργείου Εξωτερικών,
πρ. Νομική Σύμβουλος Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και ΔΕΣΦΑ Α.Ε.

5. Η Δικαιοσύνη της Αναπτυξιακής Μετάβασης:
ένα νομικό «success story» 129

Δρ Ιωάννης Ν. Τζώρτζης

LLM (LSE), DEA (Brussels), PhD (London),
Πρόεδρος Επιτροπής Νομικών Εμπειρογνωμόνων, Ειδική Υπηρεσία Δίκαιης
Αναπτυξιακής Μετάβασης (ΕΥΔΑΜ), ΔΝ - Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω,
Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας (ΡΑΕ)

6. Μεταβολές στην αγορά προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας:
προκλήσεις υπό το φως του δικαίου του ανταγωνισμού
και αποτίμηση των μέχρι σήμερα μηχανισμών απελευθέρωσης 155

Παναγιώτης Αλεξανδράκης

Δικηγόρος - Διευθυντής Νομικών Υπηρεσιών Εταιρειών ΗΡΩΝ
(Όμιλος ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ)

7. Ο νέος «ενεργός» καταναλωτής ενέργειας και οι πολυδιάστατες
δυνατότητες συμμετοχής του στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας 169

Μάριος Ανδρικόπουλος

Legal Director ELPEDISON S.A.

8. Ρυθμιστική παρέμβαση, απελευθέρωση και δικαστική προστασία
στην αγορά ενέργειας: σε αναζήτηση μιας δύσκολης ισορροπίας 179

Λευκοθέα Ντέκα

Εταίρος, ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΣ και Συνεργάτες Εταιρεία Δικηγόρων,
πρώην Εισηγήτρια – Μέλος της Επιτροπής Ανταγωνισμού

9. Ρυθμιστική παρέμβαση, απελευθέρωση
και δικαστική προστασία στην αγορά ενέργειας:
συμβολή στην αναζήτηση μιας δύσκολης ισορροπίας 189

Κωνσταντίνος Παπαμιχαλόπουλος

Senior Partner, Head of Energy Infrastructure, Chairman of the Management
Committee, KYRIAKIDES GEORGOPOULOS LAW FIRM

10. «Προβληματική» παροχή δικαστικής προστασίας στις ενεργειακές
διαφορές-Συμβολή στην αναζήτηση μιας δύσκολης ισορροπίας 195

Χάρης Συνοδινός

Δικηγόρος, ΔΝ

 

1

Χαιρετισμός Προέδρου Ελληνικής Ενώσεως Δικαίου
Ενέργειας

Κωνσταντίνος Π. Ηλιόπουλος*

 

Αξιότιμοι σύνεδροι, αγαπητοί φίλοι,

Το 1ο Επιστημονικό Συνέδριο για την Ενέργεια, το οποίο οργανώθηκε από την Νομική Βιβλιοθήκη, έχει τεθεί υπό την αιγίδα του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, το οποίο αποδίδει μεγάλη σημασία στην συμβολή του νομικού κόσμου στην καλλιέργεια του δικαίου της ενέργειας. Για τον λόγο αυτόν ευχαριστούμε θερμώς τον Υπουργό κ. Κωστή Χατζηδάκη και την Γενική Γραμματέα, κυρία Αλεξάνδρα Σδούκου, η οποία είναι και κεντρική ομιλήτρια του Συνεδρίου. Το συνέδριό έχει τεθεί επίσης υπό την αιγίδα της EFELA, της European Federation of Energy Law Associations, ήτοι του Σωματείου (Ενώσεως) γαλλικού δικαίου, το οποίο ιδρύθηκε από πλειάδα εθνικών Ενώσεων Δικαίου Ενέργειας, μεταξύ των οποίων και η Ελληνική Ένωση Δικαίου Ενέργειας, με σκοπό την καλλιέργεια του δικαίου της ενέργειας σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ευχαριστούμε γι’ αυτό τον Πρόεδρο της EFELA, Δρα Vicente Lopez-Ibor Major, ο οποίος είναι και κεντρικός ομιλητής του Συνεδρίου. Το Συνέδριο, τέλος, έχει τεθεί υπό την επιστημονική επιμέλεια και αιγίδα της Ελληνικής Ενώσεως Δικαίου Ενέργειας.*

Θα ήθελα να τονίσω ότι νιώθουμε ιδιαίτερη χαρά και τιμή για το γεγονός ότι η Επίτροπος κα Kadri Simson ανταποκρίθηκε στην πρόσκλησή μας και συμμετέχει στο Συνέδριό μας, ορίζοντας, σε συνεργασία με την Γενική Διευθύντρια Ενέργειας της Επιτροπής κα Ditte Juul-Joergensen, ως εκπρόσωπό της την κα Paula Pinho, Προϊστα

2

μένη Μονάδας της Γενικής Διευθύνσεως της Επιτροπής, αρμόδιας, μεταξύ άλλων, και για τις ΑΠΕ, και μάλιστα με τον ρόλο κεντρικού ομιλητή.

Η θετική ανταπόκριση της κυρίας Επιτρόπου δεν αποτελεί απλώς αναγνώριση της σημασίας του 1ου Επιστημονικού μας Συνεδρίου, αλλά και επιβεβαίωση της πολιτικής βουλήσεως της Επιτροπής να έχει ως επίσημο συνομιλητή την EFELA, και μέσω αυτής τις εθνικές Ενώσεις Δικαίου Ενέργειας. Πράγματι η EFELA έλαβε προ τεσσάρων περίπου ετών την απόφαση να έχει θεσμική επαφή με τα επίσημα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ενώσεως, το Δικαστήριο της ΕΕ, την Επιτροπή, το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο. Το Δικαστήριο της ΕΕ (Γενικό Δικαστήριο και Δικαστήριο) ήταν, φυσικώ τω λόγω, το πρώτο όργανο, με το οποίο η EFELA έκρινε ότι για λόγους δεοντολογίας έπρεπε να έλθει σε επαφή, αφού αυτή αποτελεί θεσμικό όργανο εθνικών ενώσεων νομικών.

Όταν απευθυνθήκαμε ως EFELA στους δύο Προέδρους, τον Πρόεδρο του Δικαστηρίου Koen Lenaerts και τον Πρόεδρο του Γενικού Δικαστηρίου Marc Jaeger, διαπιστώσαμε πόσο ανοικτά ήταν στη φιλοσοφία τους και τα δύο δικαστήρια του ενιαίου Οργάνου Δικαστήριο της ΕΕ. Με μεγάλη χαρά υποδέχτηκαν το αίτημα για επίσκεψη, αλλά μας πρότειναν, η επίσκεψη αυτή να γίνει σε συνδυασμό με επιστημονική ημερίδα (coloque). Είχα την τιμή, οι δύο πρόεδροι να μου αναθέσουν την οργάνωση αυτής της ημερίδας, στην οποίαν τέσσερις δικαστές του Γενικού Δικαστηρίου και τέσσερις εκπρόσωποι της EFELA συμπράξαμε με αντίστοιχες εισηγήσεις από τον τομέα του δικαίου της ενέργειας. Οι ομιλίες αυτές έχουν αναρτηθεί στο site της EFELA και είναι επομένως προσβάσιμες.

Η επόμενη επαφή έγινε με την Επιτροπή, η οποία από την πρώτη στιγμή αντέδρασε πολύ θετικά, και μάλιστα με τον ίδιο ακριβώς τρόπο. Ο τότε Γενικός Διευθυντής, κ. Ristori μας υποδέχθηκε δύο φορές στις Βρυξέλλες στο πλαίσιο επιστημονικής ημερίδας, κατά την οποία αναπτύχθηκαν διάφορα θέματα του δικαίου της ενέργειας. Η Γενική Διεύθυνση Ενέργειας θεώρησε ότι η EFELA αποτελεί γι’ αυτήν σοβαρό θεσμικό συνομιλητή για ζητήματα Δικαίου Ενέργειας. Η EFELA είχε προηγουμένως διευκρινίσει προς την Επιτροπή κατά τρόπο απολύτως σαφή ότι δεν αποτελεί σωματείο lobby, το οποίο εκπροσωπεί κάποιους από τους φορείς, είτε κρατικούς είτε ιδιωτικούς της ενέργειας, αλλά πλατφόρμα επιστημονική, οι εκδηλώσεις της οποίας οργανώνονται σε συνεργασία με τις εθνικές ενώσεις και αποβλέπουν στην καλλιέργεια του δικαίου της ενέργειας. Αυτή λοιπόν η αποδοχή εκ μέρους της (προηγούμενης) Επιτροπής Juncker, με Γενικό Διευθυντή τον κο Ristori, συνεχίζεται σήμερα υπό την νέα Επιτροπή von der Leyen, στο πρόσωπο της κας Simson, την οποία και ευχαριστούμε θερμώς.

Περαιτέρω χαιρετίζω και ένα ακόμη, κατά την γνώμη μου, σημαντικό γεγονός, την πρωτοβουλία ιδρύσεως Κυπριακού Σωματείου Δικαίου Ενέργειας, γεγονός το οποίο αποδεικνύει το μεγάλο ενδιαφέρον για το δίκαιο της ενέργειας που υπάρχει από πλευράς Κυπρίων συναδέλφων. Το υπό ίδρυση Σωματείο, το οποίο σημειωτέον

3

έγινε ήδη δεκτό από την EFELA ως παρατηρητής, εκπροσωπεί σήμερα ενώπιόν μας ο Πρόεδρός του Αν. Καθηγητής κ. Κωνσταντίνος Τσιμάρας, Κοσμήτωρ του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου, τον οποίο καλωσορίζουμε. Με την ολοκλήρωση της διαδικασίας ιδρύσεως το Σωματείο θα γίνει και πλήρες μέλος της EFELA.

Από την πλευρά μου θα ήθελα εξ άλλου να ευχαριστήσω προσωπικά τον Γενικό Γραμματέα της Ενώσεώς μας και Προϊστάμενο της Νομικής Υπηρεσίας και Νομικό Σύμβουλο της ΔΕΗ, κ. Αργύρη Οικονόμου, για την μεγάλη συμβολή του στην οργάνωση αυτού του Συνεδρίου. Πρώτα απ’ όλα στην ιδέα να οργανώσουμε αυτό το Συνέδριο, και μάλιστα σε συνδυασμό και συνεργασία με τη ΝΟΜΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ, και μετά στην επιλογή των θεμάτων και των ομιλητών. Χωρίς τη σύμπραξη του κ. Οικονόμου από την πρώτη στιγμή δεν θα είχαμε φτάσει εδώ που φτάσαμε και τον ευχαριστώ θερμώς γι' αυτό.

Τέλος, θέλω να ευχαριστήσω και την ΝΟΜΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ. Είναι η πρώτη φορά που ως Ένωση συνεργαζόμαστε με την ΝΟΜΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ. Κάναμε αυτή την επιλογή και βλέπω με μεγάλη ικανοποίηση ότι η συνεργασία είναι άψογη από πάσης πλευράς. Επιθυμώ όμως να ευχαριστήσω και επωνύμως τον κ. Αντώνη Καρατζά και την κα Τζίνα Παπαντωνοπούλου-Καρατζά, καθώς και τις δύο συνεργάτιδές τους, την κα Σοφία Γεωργοπούλου και την κα Τζουλιάνα Μπέρμπερη. Όλοι συνέβαλαν, ο καθένας με τον δικό του τρόπο, στην επιτυχία του 1ου Συνεδρίου Δικαίου Ενέργειας.

* Ομ. καθηγητής Νομικής Σχολής ΔΠΘ, Δικαστής Γεν. Δικ. ΕΕ, Πρόεδρος ΕΕΔικΕ, Πρόεδρος επί τιμή EFELA.

 

5

Κεντρικοί ομιλητές

 

 

7

1

La politique énergétique de l’union européenne:
Aspects juridiques et politiques

Prof. Dr. Constantinos Iliopoulos*

* Prof. Dr. Constaninos Iliopoulos est juge au Tribunal de l’Union européenne, président honoraire de l’EFELA (European Federation of Energy Law Associations) et président de l’Association hellénique pour le droit de l’énergie (HAEL). L’auteur exprime son opinion personnelle lequel ne devrait pas être considéré comme reflétant la position de la Cour de justice de l’Union européenne, de l’Association hellénique pour le Droit de l’énergie ou de l’EFELA.

Table des matières

I. Aperçu historique – les cinq premières phases de la politique énergétique de l’UE

II. Les positions politiques du Conseil européen

III. Le droit dérivé après le traité de Maastricht et le traité de Lisbonne

IV. La jurisprudence de la CJUE

V. La sixième phase: L’Union de l’énergie - L’accord de Paris – Energie propre pour tous les européens (huit actes législatifs) – Une planète propre pour tous les européens
Le pacte vert pour l’Europe (paquet de propositions «Ajustement à l’objectif 55» de la Commission) – La loi européenne sur le climat - Les décisions
du Conseil européen depuis 2015

1. Le paquet «Union de l’énergie» (2015)

2. L’Accord de Paris (2015/2016)

3. Une «énergie propre pour tous les européens» - 8 actes législatifs (2018/2019)

4. Une planète propre pour tous- une stratégie à long terme (2018)

5. Le pacte vert pour l’Europe – une nouvelle stratégie de croissance (fin 2019)

6. Loi européenne sur le climat - Règlement (UE) 2021/1119

7. Le paquet législatif «Ajustement à l’objectif 55» (2021)

8. Les Décisions politiques du Conseil européen entre 2015 et 2021

Conclusion

[1] 

8

I. Aperçu historique – les cinq premières phases de la politique énergétique de l’UE

La politique énergétique existe depuis le premier jour de la création des Communautés européennes, à savoir la Communauté européenne du charbon et de l’acier (CECA) (1952), la Communauté européenne de l’énergie atomique (CEEA) et la Communauté économique européenne (CEE) (1958), et trouve son fondement juridique dans le droit primaire et secondaire des Communautés.

En ce qui concerne son contenu, nous pouvons distinguer six phases dans l’évolution de la politique énergétique et du droit de l’énergie. Nous exposerons d’abord les cinq premières et nous aborderons la sixième phase par la suite:

1. la phase de la création des Communautés pendant laquelle la principale source d’énergie était le charbon (80%), puis (après 1958) le pétrole importé et enfin l’énergie atomique;

2. la phase de la politique commune dès 1964 et pendant les années suivantes, lors de laquelle, en raison d’une concurrence croissante entre les differentes formes d’énergie, il y a eu une tentative de coordination des politiques des trois Communautés;

3. la phase de la réaction des Communautés européennes aux crises pétrolières de 1973 et de 1979. À ce moment-là, il a été décidé de faire un virage dans la politique énergétique des Communautés européennes afin de réduire la dépendance du pétrole;

4. la phase de la création d’un véritable marché intérieur de l’énergie dans le cadre plus général de la réalisation du marché intérieur au sein de la CE qui a été entrepris par l’Acte unique européen (1986/1987) et par le traité de Maastricht (1992/1993). Ainsi, ce dernier a rajouté au Traité CE comme objectif (communautaire), la prise de mesures dans le secteur de l’énergie (article 3, point u), TCE) et a introduit, pour la toute première fois, de nouvelles dispositions indirectement liées à l’énergie relatives aux réseaux transeuropéens (articles 154 à 156 TCE) et à la protection de l’environnement (articles 174 à 176 TCE)[2]. La disposition de l’article 100 du traité de Nice (TCE) sur les graves

9

difficultés dans l’approvisionnement en certains produits y est connexe[3]. De plus, il convient de noter que les dispositions horizontales du traité CE sont également applicables dans le domaine de l’énergie[4].

5. enfin, la phase du traité de Lisbonne (2007/2009), lequel conserve, d’une part, la compétence de l’Union européenne dans le domaine de l’énergie, compétence expressément prévue par l’article 4, paragraphe 2, point i) TFUE comme compétence partagée et, d’autre part, introduit pour la première fois dans le Traité sur le fonctionnement de l’Union européenne un chapitre spécial pour une politique de l’Union pour l’énergie (article 194 TFUE), tout en conservant les autres dispositions en matière d’énergie.

Conformément à l’article 194, paragraphe 1, TFUE et «dans un esprit de solidarité entre les États membres», la politique de l’UE dans le domaine de l’énergie fixe les quatre objectifs suivantsdans le cadre de l’établissement du marché intérieur et compte tenu de la nécessité de protéger et améliorer l’environnement»): a) assurer le fonctionnement du marché de l’énergie, b) assurer la sécurité de l’approvisionnement énergétique dans l’Union, c) promouvoir l’efficacité énergétique et les économies d’énergie ainsi que le développement des énergies nouvelles et renouvelables et d) promouvoir l’interconnexion des réseaux énergétiques.

En outre, l’article 194, paragraphe 2, point b) TFUE, précise que l’adoption de mesures législatives par l’Union visant à atteindre les quatre objectifs visés au paragraphe 1 dudit article n’affecte pas [a] le droit d’un État membre à déterminer

10

les conditions d’exploitation de ses ressources énergétiques, [b] son choix entre différentes sources d’énergie et [c] la structure générale de son approvisionnement énergétique. Dans ces trois domaines, par conséquent, la souveraineté étatique est marquée de manière plus forte, presque absolue, puisque l’État national est seul compétent à prendre des décisions sur ces trois questions. Ainsi, lesdits objectifs sont fixés pour la première fois au niveau d’un traité expressément et généralement pour l’ensemble du domaine énergétique et ne relèvent plus de la compétence du législateur du droit commun. Le quatrième objectif, à savoir l’interconnexion des réseaux énergétiques, reprend l’objectif compris dans les dispositions sur les réseaux transeuropéens de ce même traité.

Du reste, le traité de Lisbonne conserve les dispositions sur les réseaux transeuropéens (articles 170 à 172 TFUE), les dispositions sur la protection de l’environnement, dont celles concernant l’énergie (articles 191 à 193 TFUE)[5], la disposition habilitant le Conseil à prendre des mesures appropriées à la situation économique, en particulier si de graves difficultés surviennent dans l’approvisionnement en certains produits, «notamment dans le domaine de l’énergie» (article 122 TFUE)[6]. Les dispositions horizontales sont également applicables dans le domaine de l’énergie[7].

11

II. Les positions politiques du Conseil européen

Le Conseil européen est l’institution qui «donne à l’Union les impulsions nécessaires à son développement et en définit les orientations et les priorités politiques générales.» (article 15, paragraphe 1, TUE). Ses décisions politiques qui reflètent les positions des États membres sont généralement prises à l’unanimité (sauf dans les cas où les traités en disposent autrement, article 15, paragraphe 4 TUE) et aboutissent à l’adoption de dispositions juridiques tant du droit primaire que du droit dérivé. Le Conseil européen a eu un rôle primordial dans la définition de la politique énergétique, surtout après le traité de Maastricht et plus particulièrement entre 2006 et 2014.

Le Conseil européen des 23/24 mars 2006 a décidé que les objectifs de la politique énergétique devaient être principalement: a) la sécurité d’approvisionnement dans l’UE, b) la compétitivité de l’économie européenne et c) la durabilité de l’environnement et en même temps, a précisé les moyens à travers desquels ces objectifs seraient atteints.

Pour que les objectifs de la politique énergétique de l’Union européenne soient atteints, cette dernière devrait, d’après le Conseil européen, respecter les quatre principes suivants: a) éviter le traitement discriminatoire des marchés, b) appliquer les règles de la concurrence, c) garantir un service public et d) respecter la souveraineté des États membres quant aux sources d’énergie primaires et leur droit souverain de décider quelle forme d’énergie ils veulent utiliser et dans quelle proportion («mélange»). Les trois premiers principes constituent des principes du droit de l’Union européenne applicables dans tous les secteurs de l’économie et pas uniquement en matière d’énergie. Le quatrième principe constitue un principe du droit international économique.

Les Conseils européens qui ont suivi (19/20 mars 2009, 4 février 2011, 9 décembre 2011, 22 mai 2013, 20/21 mars 2014 et 26/27 juin 2014) ont confirmé cette politique; ils l’ont élaborée de manière plus précise tout en posant les priorités adéquates (par exemple, «une énergie sûre, durable, financièrement abordable, dont l’approvisionnement est garanti et qui contribue à la compétitivité européenne, reste une priorité pour l’Europe») mais ils l’ont aussi complétée ou révisée.

 

12

III. Le droit dérivé après le traité de Maastricht et le traité
de Lisbonne

En application des dispositions des traités de Maastricht (1992/1993) et de Lisbonne (2007/2009) ainsi que des décisions du Conseil européen, le législateur du droit commun de l’UE a adopté des actes législatifs importants. Ces actes concernent 1) le fonctionnement du marché de l’énergie[8], 2) la sécurité d’approvisionnement[9], 3) l’efficacité énergétique[10], 4) les sources d’énergie renouvelables[11] et 5) le système d’échange de quotas d’émission de gaz à effet de serre[12].

En ce qui concerne, plus particulièrement, du fonctionnement du marché de l’énergie, le législateur du droit commun a adopté des actes législatifs en trois étapes, à savoir lors des années 1996/1998[13], 2003[14]

13

et 2009[15]. Il s’agit des actes appelés «trois paquets». Le résultat de ces trois paquets est la libéralisation du marché au niveau de la production de l’énergie électrique et de l’importation de gaz naturel ainsi qu’au niveau de la distribution des deux sources d’énergie aux entreprises et aux ménages qui ont maintenant le droit de choisir leur fournisseur.

En revanche, le niveau du transport de l’énergie continue à être un monopole naturel alors que la législation introduit la règle de l’accès des tiers au système contre rémunération. Cette règle est précisée dans chaque cas particulier par chaque régulateur national compétent. Un nouvel organe, l’Agence de coopération des régulateurs d’énergie («ACER») est compétent pour la coopération entre les régulateurs nationaux. Cette agence est également compétente pour adopter, entre autres, des décisions contraignantes lesquelles peuvent être attaquées par le biais d’un recours en annulation devant le Tribunal.

IV. La jurisprudence de la CJUE

Enfin, en ce qui concerne la jurisprudence de la Cour de justice de l’Union européenne (laquelle, conformément à l’article 19 du Traité UE, comprend le Tribunal et la Cour de justice), nous pouvons constater que sur un plan statistique, ce sont plus de 120 affaires en matière d’énergie qui ont été introduites. Si l’on fait abstraction d’une trentaine d’affaires radiées du registre, les affaires qui restent peuvent se diviser en huit catégories:

1. référés[16],

14

2. libéralisation du marché de l’électricité et du gaz au niveau de production et de distribution[17],

3. ACER, (sur l’application et l’interprétation du Règlement 713/2019 devenu Règlement (EU) 2019/942)[18],

4. ententes et abus de position dominante (articles 101 et 102 TFUE) [19],

5. contrôle des concentrations (Règlement (CE) n° 139/2004 du Conseil abrogeant le Règlement (CEE) n° 4064/89 du Conseil)[20],

6. aides d’État (articles 107 et 108 TFUE)[21],

15

7. énergie et fiscalité[22] et

8. énergie et environnement (i. efficacité énergétique[23], ii. promotion de l’utilisation de l’énergie produite à partir de sources renouvelables[24], iii. système d’échange de quotas d’émission de gaz à effet de serre[25]).

Back to Top