ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΟΙΝΟΛΟΓΙΑΣ

Α.

Απειλούμενη ποινή - είδη ποινών - μέτρων
ασφαλείας/λόγοι μείωσης - αύξησης της ποινής/
εξάλειψης του αξιοποίνου λόγω παραγραφής -
οριστικής έλλειψης της ΕΓΚΛΗΣΗΣ/
ποινική μεταχείριση ανηλίκων

ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Β. Αδάμπας, Η διάρκεια της προσωρινής κράτησης και η διαδικασία ελέγχου της, εκδ. Σάκκουλα, 2016. - Γ. Δημήτραινας, Έγκλημα κατ’ εξακολούθηση, έκδ. Σάκκουλα, 2021. - Μ. Καϊάφα-Γκμπάντι/Ν. Μπιτζιλέκης/Ε. Συμεωνίδου-Καστανίδου, Δίκαιο των ποινικών κυρώσεων, 3η εκδ., ΝΟΜΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ, 2020. - Κ. Κοσμάτος, Ποινικό δίκαιο ανηλίκων, έκδ. 3η 2025, ΝΟΜΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ. - Ν. Κουράκης, Ποινική καταστολή, 5η έκδ. Σάκκουλα, 2009. - Αλ. Κωστάρας, Έννοιες & Θεσμοί του Γενικού Μέρους, 4η εκδ. ΝΟΜΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ, 2024. - Λ. Μαργαρίτης/Ν. Παρασκευόπουλος-Γ. Νούσκαλης, Ποινολογία, 2η εκδ. ΝΟΜΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ, 2024. - Ν. Παρασκευόπουλος, Τα θεμέλια του Ποινικού δικαίου. Γενικό μέρος: Tο έγκλημα, 2η εκδ. Σάκκουλα, 2020. - Α. Πιτσελά, Η ποινική αντιμετώπιση της εγκληματικότητας των ανηλίκων, 8η έκδ., Σάκκουλα, 2022. - Σ. Παύλου/Γ. Δημήτραινας/Κ. Κοσμάτος, Οι κυρώσεις στον νέο Ποινικό Κώδικα, 2η εκδ. Σάκκουλα, 2023.

i) Παρεπόμενες ποινές και μέτρα ασφαλείας (μ.α.)

Μέτρα θεραπείας ατόμων που απαλλάσσονται από την ποινή λόγω ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής

Την 2-7-2015 ο ακαταλόγιστος ψυχασθενής Α κρίθηκε αμετάκλητα από το αρμόδιο δικαστήριο αθώος για την πράξη της ληστείας κατά το άρ. 380 παρ. 1 ΠΚ, λόγω ψυχικής ασθένειας και διατάχθηκε η εισαγωγή του στο ψυχιατρικό κατάστημα “Σ” της Θεσ/νίκης, λόγω επικινδυνότητάς του να τελέσει ανάλογης βαρύτητας εγκλήματα. Ωστόσο, ο Σ ουδέποτε εισήχθη στο ανωτέρω κατάστημα έως την 2-7-2025 λόγω του ότι ήταν αγνώστου διαμονής και οι αρμόδιες αρχές δεν μπορούσαν να τον εντοπίσουν. Την 2-9-2025 κατέστη αμετάκλητη μια ποινή κάθειρξης 5 ετών σε βάρος του Α, για διακίνηση ναρκωτικών από εξαρτημένο χρήστη, κατά το αρ. 22 Ν 4139/2013, με χρόνο τέλεσης το 2014. Ο Α ρωτά τον συνήγορό του εάν μπορεί να παύσει η υποχρέωση παραμονής του στο ανωτέρω ψυχιατρικό κατάστημα, προκειμένου να μπορέσει να παρακολουθήσει ένα εγκεκριμένο θεραπευτικό πρόγραμμα απεξάρτησης.

— Ενδεικτική ειδική νομολογία: ΑΠ 656/2024, ΤΝΠ QUALEX, ΣυμβΠλημΚορ 266/2023, ΣυμβΠλημΆρτας 21/2025, ΤΝΠ QUALEX

1. Χρονολόγιο πραγματικών περιστατικών-σχέδιο λύσης-καταγραφή νομοθετικών διατάξεων: α) η από 2-7-2015 αθώωση του Α για την πράξη της ληστείας κατά το άρ. 380 παρ. 1 ΠΚ και η επιβολή του μ.α. κατά το αρ. 69 Α ΠΚ, β) η από 2-7-2025 αμετάκλητη ποινή κάθειρξης 5 ετών σε βάρος του Α, για διακίνηση ναρκωτικών από εξαρτημένο χρήστη.

2. Τα κρίσιμα ερωτήματα: α) H επιβολή και η διάρκεια του θεραπευτικού μέτρου κατά το αρ. 69Α ΠΚ, β) η δυνατότητα παρακολούθησης από τον Α θεραπευτικού προγράμματος απεξάρτησης από ναρκωτικά.

3. Απαντήσεις:

α) Μέχρι τη θέσπιση του ν. 4509/2017, είχε ανακύψει διχογνωμία στη θεωρία και τη νομολογία σχετικά με το αν το μέτρο φύλαξης, ήδη θεραπείας κατά το νέο ΠΚ, σε δημόσιο θεραπευτικό κατάστημα, στις περιπτώσεις άρσεως του

καταλογισμού λόγω ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής μπορούσε να επιβληθεί, όχι μόνο από το δικαστήριο, αλλά και από το δικαστικό συμβούλιο. Κατά την κρατούσα στη νομολογία άποψη, το δικαστικό συμβούλιο είχε αρμοδιότητα για την επιβολή του συγκεκριμένου μέτρου. Την άποψη αυτή δεχόταν ως ορθότερη και ένα τμήμα της επιστήμης Ήδη, όμως, στο άρθρο 313 ΚΠΔ εκτίθεται ότι: «Το συμβούλιο αποφασίζει την παραπομπή του κατηγορουμένου στο ακροατήριο του αρμόδιου δικαστηρίου, όταν διαπιστώσει ότι υπάρχουν επαρκείς ενδείξεις που στηρίζουν κατηγορία εναντίον του μια ορισμένη πράξη. Ομοίως, κατ’ εξαίρεση των οριζόμενων στο πρώτο εδάφιο της παρ. 1 του άρθρου 311, το δικαστικό συμβούλιο διατάσσει την εισαγωγή της υπόθεσης στο ακροατήριο του αρμόδιου δικαστηρίου και όταν κρίνει ότι συντρέχει περίπτωση απαλλαγής από την ποινή λόγω ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής και επιβολής μέτρου θεραπείας κατά το άρθρο 69Α ΠΚ...». Με τη ρύθμιση αυτή ουσιαστικά αποσαφηνίζεται η δικαιοδοσία του δικαστικού συμβουλίου να εκδίδει παραπεμπτικό βούλευμα ακόμα και όταν κρίνει ότι ο κατηγορούμενος θα πρέπει να απαλλαχθεί από την ποινή λόγω ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής και θα πρέπει να του επιβληθεί μέτρο θεραπείας κατά το άρθρο 69Α ΠΚ. Ορθώς εδώ επισημαίνεται ότι το Δικαστήριο που θα επιληφθεί της εκδίκασης της υποθέσεως έχει την εξουσία να κρίνει εξαρχής επί της βασιμότητας της κατηγορίας και, αν καταλήξει στην κρίση ότι ο κατηγορούμενος δεν τέλεσε καν την πράξη που του αποδίδεται, οφείλει να τον κηρύξει αθώο για τον λόγο αυτό, ενώ στην περίπτωση που κρίνει το αντίθετο και ότι συντρέχει περίπτωση απαλλαγής του από την ποινή λόγω ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής, θα επιβάλλει σε βάρος του το κατάλληλο μέτρο θεραπείας.

β) Σύμφωνα, εξάλλου, με το αρ. 75 του παλαιού ΠΚ αν από τότε που έγινε αμετάκλητη η απόφαση με την οποία επιβλήθηκε μέτρο ασφάλειας των άρθρων 69, 71, 72 και 74, περάσει τριετία χωρίς να έχει αρχίσει η εκτέλεση του μέτρου, αυτό δεν μπορεί πια να εκτελεστεί, εκτός αν το δικαστήριο διατάξει διαφορετικά”. Η αντίστοιχη, ωστόσο, διάταξη του νέου ΠΚ είναι ευμενέστερη για τον καταδικασθέντα, διότι προβλέπει ένα απώτατο όριο δεκαετούς παραγραφής του μέτρου ασφαλείας του αρ. 69Α ΠΚ, εφόσον πέρασε τριετία χωρίς να έχει αρχίσει η εκτέλεση του μέτρου. Συνεπώς, ο Α μπορεί να ζητήσει από το αρμόδιο δικαστήριο την εφαρμογή της ανωτέρω ευμενέστερης διάταξης του νέου αρ. 75 παρ. 1 ΠΚ για τον ίδιο, κατ’ ουσία με έναν συνδυασμό ρυθμίσεων, σύμφωνα με το αρ. 2 παρ. 1 ΠΚ. Το ευνοϊκό αυτό αποτέλεσμα αυτό θα προκύψει με την παρακολούθηση του θεραπευτικού προγράμματος απεξάρτησης ώστε να αντλήσει ο Α το όφελος της αναστολής της 5ετούς καθείρξεως για παράβαση του νόμου περί ναρκωτικών, δυνάμει των αρ. 31 και 32 Ν 4139/2013.

Παρεπόμενες ποινές/αναστολή αυτών/αφαίρεση άδειας οδήγησης

Ο Κ συνελήφθη την 1-1-2019 να οδηγεί Ε.Ι.Χ υπό την επίδραση ναρκωτικών. Ο ανωτέρω δράστης καταδικάστηκε για την παραπάνω πράξη του από το αρμόδιο Πλημμελειοδικείο Κορίνθου την 10-1-2019, σε πρώτο βαθμό, σε ποινή φυλακίσεως 2 μηνών, με αναστολή 3 ετών, λόγω και της αποδοχής ελαφρυντικών περιστάσεων. Το ίδιο ως άνω δικαστήριο επέβαλε και την αφαίρεση της άδειας ικανότητας οδήγησης του Κ για δύο (2) έτη. Ο Κ δικάζεται σε δεύτερο βαθμό την 1-9-2019 και ρωτά τον συνήγορό του εάν μπορεί νομικά να ανακτήσει την άδεια ικανότητας οδήγησης με απόφαση του δευτεροβάθμιου δικαστηρίου.

— Ενδεικτική ειδική νομολογία: ΑΠ 1980/2019, ΤΝΠ QUALEX

1. Χρονολόγιο πραγματικών περιστατικών - σχέδιο λύσης - καταγραφή νομοθετικών διατάξεων: α) Η καταδίκη του Κ την 10-1-2019 στην ποινή φυλακίσεως 2 μηνών, με αναστολή 3 ετών, β) η αφαίρεση της άδειας ικανότητας οδήγησης του Κ για δύο (2) έτη, γ) η δευτεροβάθμια δίκη την 1-9-2019 και η εισαγωγή του νέου ΠΚ με το Ν 4619/2019 (από 1-7-2019), δ) οι διατάξεις των αρ. 25 παρ. 1 Ν 4139/2013, και των αρ. 12 και 104 παρ. 2 του νέου ΠΚ.

2. Τα κρίσιμα ερωτήματα: α) Το ρυθμιστικό πεδίο των αρ. 2 παρ. 1 και 12 του νέου ΠΚ, β) η αναδρομική εφαρμογή του άρ. 104 παρ. 2 του νέου ΠΚ.

3. Απαντήσεις: α) Σύμφωνα με το άρθρο 2 παρ. 1 του νέου ΠΚ, είναι νοητή η περίπτωση να εφαρμοσθεί εν μέρει ο προηγούμενος και εν μέρει ο νεότερος νόμος, με επιλογή των ευμενέστερων διατάξεων καθενός από αυτούς και έτσι να αξιοποιείται αφενός ένας νόμος ως προς τα στοιχεία που συγκροτούν την αντικειμενική και υποκειμενική υπόσταση του εγκλήματος και αφετέρου άλλος νόμος ως προς την απειλούμενη, είτε κύρια είτε παρεπόμενη ποινή. Εξάλλου, σύμφωνα με το άρθρο 104 §2 του νέου ΠΚ οι παρεπόμενες ποινές αναστέλλονται και εξαλείφονται μαζί με την κυρία ποινή, με εξαίρεση αυτήν της αποστέρησης θέσεων και αξιωμάτων. Σύμφωνα δε με το άρθρο

12 του ίδιου Κώδικα, οι διατάξεις του Γενικού Μέρους του Ποινικού Κώδικα εφαρμόζονται και σε αξιόποινες πράξεις που προβλέπονται σε ειδικούς νόμους, αν οι νόμοι δεν ορίζουν διαφορετικά με ρητή διάταξή τους.

β) Η στέρηση από δύο έως πέντε έτη της άδειας οδήγησης ή του οικείου διπλώματος ή του πτυχίου ή του αποδεικτικού ναυτικής ικανότητας επιβάλλεται στην περίπτωση της οδήγησης μεταφορικού μέσου υπό την επίδραση ναρκωτικών. Η ανωτέρω παρεπόμενη ποινή προβλέπεται στο αρ. 25 παρ. 1 Ν 4139/2013. Η τελευταία διάταξη, ωστόσο, δεν ρυθμίζει το ζήτημα της αναστολής εκτέλεσης της ανωτέρω ποινής, για το οποίο εφαρμόζεται το ισχύον, ευμενέστερο καθεστώς, μετά την τέλεση της πράξης, του αρ. 104 παρ. 2 ΠΚ. Το δευτεροβάθμιο δικαστήριο, λοιπόν, θα πρέπει να διατάξει την αναστολή της ανωτέρω παρεπόμενης ποινής, διότι έχει ήδη ανασταλεί η κύρια ποινή της φυλάκισης των 2 μηνών σε βάρος του Κ.

Παρεπόμενες ποινές/δήμευση/όρια εφαρμογής και αρχή της αναλογικότητας

Σε βάρος του Ε, εργαζόμενου στην εταιρεία μεταφορών “Ι” ως οδηγού φορτηγού αυτοκινήτου, ιδιοκτησίας της Ι, επιβλήθηκε, στη δίκη του πρώτου βαθμού, την 1-2-2018, κάθειρξη 10 ετών και δήμευση του ανωτέρω οχήματος, λόγω της με αυτό μεταφοράς παράνομων μεταναστών από την Πάτρα στην Ιταλία, οι οποίοι στερούνταν ταξιδιωτικών εγγράφων. Την 1-12-2019, κατά την εκδίκαση της υπόθεσης σε δεύτερο βαθμό, οι νόμιμοι εκπρόσωποι της εταιρείας Ι, ζητούν την άρση της κατάσχεσης/δήμευσης και την απόδοση σε αυτούς του ανωτέρω φορτηγού, ισχυριζόμενοι ότι ουδεμία γνώση είχαν για την ανωτέρω τελεσθείσα αξιόποινη δράση του Ε.

— Ενδεικτική ειδική νομολογία: ΣυμβΠλημΠατρών 16/2018, Αρμ 2018, 1722

1. Χρονολόγιο πραγματικών περιστατικών - σχέδιο λύσης - καταγραφή νομοθετικών διατάξεων: α) H δίκη του πρώτου βαθμού, την 1-2-2018 και η επιβολή αφενός κάθειρξης 10 ετών, σε βάρος του Ε, και αφετέρου η δήμευση του φορτηγού-οχήματος ανήκοντος στην Ι, β) η εκδίκαση της υπόθεσης σε δεύτερο βαθμό, την 1-12-2019 και το αίτημα για άρση της κατάσχεσης/δήμευσης από την Ι, γ) τα αρ. 30 παρ. 10 Ν 4251/2014-Κώδικας μετανάστευσης και λοιπές διατάξεις [ήδη άρθρο 25 παρ. 10 Ν 5038/2023 με έναρξη ισχύος από 31.3.2024]- και 68 παρ. 1 και 4 ΠΚ.

2. Τα κρίσιμα ερωτήματα: α) Το ρυθμιστικό πεδίο του αρ. 68 του νέου ΠΚ, β) η ειδική περίπτωση του αρ. 68 παρ. 4 ΠΚ και η εφαρμογή του αρ. 30 παρ. 10 Ν 4251/2014 [ήδη άρθρο 25 παρ. 10 Ν 5038/2023 με έναρξη ισχύος από 31.3.2024] για την άρση της κατάσχεσης/δήμευσης και απόδοσης του οχήματος στην ιδιοκτήτρια εταιρεία Ι.

3. Απαντήσεις: α) Η διάταξη για τη δήµευση (άρθρο 76 παλαιού ΠΚ) χωρίζεται πλέον σε δύο µέρη: σύµφωνα µε το άρθρο 68 ΠΚ η δήµευση προβλέπεται ως παρεπόµενη ποινή µε όµοιο κατά βάση περιεχόµενο αυτό των παρ.

1 έως 5 του προϊσχύσαντος άρθρου 76 ΠΚ, όπως αυτές είχαν προκύψει από τη µεταρρύθµιση που είχε επέλθει µε το άρθρο 6 παρ. 1 του Ν 4478/2017, κατ’ ενσωµάτωση της Οδηγίας 2014/42/EE (αρ. 4 και 6). Η δήµευση ως µέτρο ασφαλείας, εξάλλου, προβλέπεται πλέον ξεχωριστά στο άρθρο 76 ΠΚ.

Η παρεπόµενη ποινή της δήµευσης διακρίνεται σε κύρια (αρ. 68 παρ. 1 ΠΚ) και αναπληρωµατική (αρ. 68 παρ. 3 ΠΚ). Η κύρια δήµευση αφορά αντικείµενα ή περιουσιακά στοιχεία που είναι προϊόντα κακουργήµατος ή πληµµελήµατος το οποίο πηγάζει από δόλο, καθώς και το τίµηµά τους, και όσα αποκτήθηκαν µε αυτά αµέσως ή εµµέσως, επίσης και αντικείµενα ή περιουσιακά στοιχεία που χρησίµευσαν ή προορίζονταν για την εκτέλεση τέτοιας πράξης. Τα τελευταία µπορούν να δηµευθούν αν αυτά ανήκουν στον αυτουργό ή σε κάποιον από τους συµµετόχους. Η ανωτέρω ποινή µπορεί να επιβληθεί ακόµη και σε βάρος τρίτου, που ναι µεν δεν είναι δράστης της πράξης πλην όµως έχει αναµειχθεί σε αυτήν γνωρίζοντας την προέλευση των ανωτέρω περιγραφόµενων αντικειµένων στην πρώτη παράγραφο του άρθρου 68 (αρ. 68 παρ. 1 και 5 ΠΚ). Η δήµευση αυτή είναι δυνητική, αφορά τόσο κακουργήµατα όσο και εκ δόλου πληµµελήµατα, πράγµα που δηµιουργεί ένα πρόβληµα συµβατότητας µε την αρχή της αναλογικότητας και µπορεί να εφαρµοστεί σε κάθε ειδικό ποινικό νόµο, ακόµη και χωρίς συγκεκριµένη πρόβλεψη σε αυτόν, σε αντίθεση µε το προϊσχύσαν άρθρο 76 παρ. 1 εδ. β΄ ΠΚ όπου ήταν δυνατή µόνον εφόσον ο νόµος προβλέπει ειδικά.

β) Στο αρ. 30 παρ. 10 Ν 4251/2014 -Κώδικας μετανάστευσης και λοιπές διατάξεις- ορίζονταν τα ακόλουθα: «Περιουσία που αποτελεί προϊόν της εγκληματικής δραστηριότητας του παρόντος άρθρου, καθώς και των παραγράφων 5, 6 και 8 του άρθρου 29 ή που αποκτήθηκε με οποιονδήποτε τρόπο από προϊον τέτοιας εγκληματικής δραστηριότητας ή περιουσία που χρησιμοποιήθηκε, εν όλω ή εν μέρει, ή προορίζονταν να χρησιμοποιηθεί για την εκτέλεση της παραπάνω εγκληματικής δραστηριότητας κατάσχεται και μπορεί να δημευθεί με την καταδικαστική απόφαση, αν ανήκει στον αυτουργό ή σε οποιονδήποτε από τους συμμετόχους. Αν το δικαστήριο, αυτεπαγγέλτως ή μετά από αίτημα διαδίκου ή τρίτου, κρίνει ότι η δήμευση που θα επιβληθεί στον καταδικασθέντα θα αποστερήσει τον ίδιο ή τρίτους, ιδίως την οικογένειά του, από πράγμα που εξυπηρετεί τον αναγκαίο βιοπορισμό τους και ότι υπάρχει κίνδυνος να προκληθεί σε αυτούς υπέρμετρη και ανεπανόρθωτη βλάβη, δεν επιβάλλει αυτήν. Η απόδοση περιουσίας στον ιδιοκτήτη της γίνεται σύμφωνα με τα άρθρα 310 παράγραφος 2 και 373 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας». Ήδη με το αρ. 25 παρ. 10 Ν 5038/2023 [νέος Κώδικας Μετα-

νάστευσης με έναρξη ισχύος από 31.3.2024], όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 16 Ν 5275/2026, ορίζονται τα εξής: «Περιουσία που αποτελεί προϊόν της εγκληματικής δραστηριότητας του παρόντος άρθρου, καθώς και των παρ. 4, 5, 6 και 7 του άρθρου 24 ή που αποκτήθηκε με οποιονδήποτε τρόπο από προϊόν τέτοιας εγκληματικής δραστηριότητας ή περιουσία που χρησιμοποιήθηκε, εν όλω ή εν μέρει, ή προορίζονταν να χρησιμοποιηθεί για την εκτέλεση της παραπάνω εγκληματικής δραστηριότητας κατάσχεται και μπορεί να δημευθεί με την καταδικαστική απόφαση, αν ανήκει στον αυτουργό ή σε οποιονδήποτε από τους συμμετόχους. Αν το δικαστήριο, αυτεπαγγέλτως ή μετά από αίτημα διαδίκου ή τρίτου, κρίνει ότι η δήμευση που θα επιβληθεί στον καταδικασθέντα θα αποστερήσει τον ίδιο ή τρίτους, ιδίως την οικογένειά του, από πράγμα που εξυπηρετεί τον αναγκαίο βιοπορισμό τους και ότι υπάρχει κίνδυνος να προκληθεί σε αυτούς υπέρμετρη και ανεπανόρθωτη βλάβη, δεν την επιβάλλει. Η απόδοση περιουσίας στον ιδιοκτήτη της γίνεται σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 311 και το άρθρο 373 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας. Αν η περιουσία ή το προϊόν κατά το πρώτο εδάφιο υπερβαίνει τις τέσσερις χιλιάδες (4.000) ευρώ και δεν είναι δυνατόν να κατασχεθεί, κατάσχονται και δημεύονται υπό τους όρους του ίδιου εδαφίου περιουσιακά στοιχεία ίσης αξίας προς εκείνη της προαναφερθείσας περιουσίας ή του προϊόντος. Με την ίδια καταδικαστική απόφαση ανακαλείται, περαιτέρω, άδεια διαμονής παντός τύπου που είχε χορηγηθεί από τις αρμόδιες ελληνικές αρχές στον καταδικασθέντα».

Στο συγκεκριμένο ιστορικό δεν έχει ασκηθεί ποινική δίωξη εις βάρος των νομίμων εκπροσώπων των αιτουσών εταιρειών και ουδεμία ένδειξη προέκυψε ότι οι τελευταίοι είχαν οποιαδήποτε συμμετοχή στην ως άνω τελεσθείσα αξιόποινη πράξη. Εξάλλου, ουδόλως προέκυψε ότι θα μπορούσαν αυτοί να προβλέψουν ότι το συγκεκριμένο όχημα θα χρησιμοποιούνταν από τον οδηγό ως μέσο μεταφοράς παράνομων μεταναστών. Συνεπώς, λαμβανομένης υπόψη και της ανεπανόρθωτης βλάβης που θα επέλθει στην περιουσία της αιτούσας εταιρείας σε περίπτωση εκποίησης του ανωτέρω οχήματος, θα πρέπει το Δικαστήριο να αποφανθεί υπέρ της άρσης της επιβληθείσας κατάσχεσης και της απόδοσης του στην ιδιοκτήτρια.

Απειλούμενη ποινή/λόγοι μείωσης/επαύξησης του αρχικού πλαισίου

Ο Τ, έχοντας λευκό ποινικό μητρώο, είναι ιδιοκτήτης παλαιάς ταβέρνας-ψητοπωλείου στην πόλη Λ. Από συζητήσεις με γνωστούς του, ο Τ πληροφορείται ότι λίγα μέτρα από το κατάστημα του πρόκειται να λειτουργήσει ανταγωνιστική επιχείρηση με υπεύθυνο τον Ε. Ο τελευταίος, σύμφωνα με όσα μαθαίνει από τρίτους ο Τ, μόλις έχει νυμφευθεί την αλβανικής καταγωγής Α, η οποία έχει εργαστεί στο παρελθόν σε ψητοπωλείο και θα τον βοηθήσει στη λειτουργία του καινούργιου καταστήματός του. Την ημέρα των εγκαινίων της επιχείρησης του Ε, ο Τ εισέρχεται στο κατάστημα του Ε. Στη συνέχεια καθυβρίζει την Α με τις φράσεις «Κ... αλβανέζα.. που πας με τον έναν και τον άλλο», και τη χτυπάει στο πρόσωπο με ένα αιχμηρό μεταλλικό αντικείμενο. Τελικώς, ο Τ πληροφορείται ότι η Α είναι ελληνικής και όχι αλβανικής καταγωγής. Ο Τ διαβάζει στο διαδίκτυο ότι στην περίπτωσή του δεν θα ληφθεί υπ’όψιν το «λευκό» ποινικό του μητρώο και γι’ αυτό τον λόγο ρωτά τον συνήγορό του σχετικά με τα πλαίσια της ποινής που μπορεί να επιβληθεί σε βάρος του.

— Ενδεικτική ειδική νομολογία: AΠ 804/2024, ΤΝΠ QUALEX, ΑναφΕισΑΠ 5/2018, ΠοινΧρ 2019, 64

1. Χρονολόγιο πραγματικών περιστατικών - σχέδιο λύσης - καταγραφή νομοθετικών διατάξεων: α) Οι ύβρεις και η σωματική βλάβη του Τ κατά της Ε, β) η ύπαρξη «λευκού» ποινικού μητρώου του Τ, γ) τα αρ. 82Α και 84 παρ. 2 περ. α΄ ΠΚ και η επίδρασή τους στο πλαίσιο της απειλούμενης ποινής της δημόσιας εξύβρισης που αφορά τον ιδιωτικό/οικογενειακό βίο, σύμφωνα με το άρ. 361 παρ. 1 εδ. β΄ ΠΚ και της επικίνδυνης σωματικής βλάβης κατά το αρ. 309 ΠΚ.

2. Κρίσιμα ερωτήματα: α) Οι προϋποθέσεις επαύξησης του απειλούμενου πλαισίου ποινής κατά το αρ. 82Α ΠΚ, β) ο τρόπος εύρεσης του νέου πλαισί-

ου ποινής όταν συντρέχουν ταυτόχρονα τόσο ο λόγος αύξησης εξαιτίας τέλεσης ρατσιστικού εγκλήματος όσο και η συνδρομή ελαφρυντικής περίστασης.

3. Απαντήσεις: α) Η θεµελίωση της αύξησης της ποινής κατά το αρ. 82Α ΠΚ στην προκειµένη περίπτωση στηρίζεται τόσο στην ενισχυµένη ενοχή όσο και στο επιπρόσθετο άδικο του ρατσιστικού εγκλήµατος. Το τελευταίο περιέχει και ένα plus επικινδυνότητας της πράξης του δράστη κατά την προσβολή ατόµων-µελών µιας οµάδας ανθρώπων που φέρουν ορισµένα σταθερά χαρακτηριστικά κατά το άρθρο 82Α ΠΚ, πέρα από την αυξηµένη ενοχή, λόγω της εκδηλούµενης εχθρότητας, του δράστη έναντι στα παραπάνω άτοµα. Ο αυξηµένος κίνδυνος µπορεί, κάποτε, να αφορά, εξάλλου, όχι µόνο στον τρόπο οργάνωσης της πράξης ώστε να γίνει πιο «αποτελεσµατική» κατά τους υπολογισµούς του δράστη αλλά και στον περιορισµό της ελευθερίας δράσης, λόγω του φόβου, των ατόµων µε τα συγκεκριµένα χαρακτηριστικά, όταν γνωρίζουν ότι τελούνται συχνά ρατσιστικές πράξεις εναντίον τους. Η σηµερινή µορφή της διάταξης κατατείνει στην αποτελεσµατικότερη καταστολή των σχετικών συμπεριφορών, λόγω της απάλειψης της προϋπόθεσης τέλεσης της πράξης «από µίσος», µε τον Ν 4356/2015. Κατά τούτο, ο δράστης µπορεί να µην έχει διαπράξει το έγκληµα, λόγω ή έργω, εξαιτίας του µίσους, συνήθως θρησκευτικού ή εθνοτικού και εσχάτως και οµοφοβικού, ιδίως στην Ελλάδα, για το θύµα, πλην όµως να συµπεριφέρθηκε κατ’ αυτόν τον τρόπο εξαιτίας των χαρακτηριστικών του εκφράζοντας την εχθρότητα (hatred) απέναντι σε ένα ή περισσότερα άτοµα µέλη της οµάδας µε χαρακτηριστικά, όπως αυτά περιγράφονται στο ισχύον άρθρο 82Α ΠΚ. Mε την αµέσως παραπάνω διάταξη θεσπίστηκε µια γενική διακεκριµένη περίπτωση τέλεσης εγκληµάτων κατά ατόµων ή οµάδων εξαιτίας των ανωτέρω περιγραφόµενων χαρακτηριστικών. Τα τελευταία, κατά µία άποψη πρέπει να υπάρχουν όντως, ενώ διατυπώνεται και ο αντίλογος, στηριζόµενος στην οικεία Αιτιολογική Έκθεση, ότι η διάταξη εφαρµόζεται ακόµη και αν ο δράστης εσφαλµένα πιστεύει ότι συντρέχουν. Τα ίδια ως άνω χαρακτηριστικά µπορούν και να αφορούν όχι το ίδιο το θύµα, αλλά ένα πρόσωπο µε το οποίο αυτό συνδέεται. Το ίδιο συμβαίνει και στο ιστορικό μας, όπου η επίθεση έγινε εναντίον της συζύγου του Ε, καθώς ο δράστης εσφαλμένα θεώρησε ότι είναι αλβανικής εθνικότητας.

β) Είναι νοητή η συνδροµή κάποιου γενικού λόγου µείωσης της ποινής ή ελαφρυντικής περίστασης, π.χ. του πρότερου σύννομου βίου, εκτός ίσως από τα «µη ταπεινά αίτια» (άρ. 84 παρ. 2 β΄ ΠΚ), στο ρατσιστικό έγκληµα. Σε ένα τέτοιο ενδεχόµενο, θα πρέπει πρώτα να αυξηθούν τα ελάχιστα όρια των

απειλούµενων ποινών κατά την αµέσως παραπάνω διάταξη και στη συνέχεια να εφαρµοστεί επί του νέου πλαισίου η µείωση της ποινής κατά το άρθρο 83 ΠΚ. Η ανωτέρω λύση είναι ευµενέστερη για τον κατηγορούµενο και πρέπει, λόγω αµφιβολίας, να προκριθεί, όπως είχε υποστηριχθεί στο παρελθόν για το αντίστοιχο πρόβληµα συνδροµής της υποτροπής κατά το προϊσχύσαν άρθρο 88 ΠΚ και λόγου µειώσεως της ποινής ή συνδρομής ελαφρυντικής περίστασης.

Στο ιστορικό που μας απασχολεί, εάν γίνει δεκτή η ελαφρυντική περίσταση του πρότερου έντιμου βίου, τότε τα νέα πλαίσια ποινής θα είναι τα ακόλουθα: θα εφαρμοστεί πρώτα ο λόγος επαύξησης εξαιτίας εγκλήματος με ρατσιστικα χαρακτηριστικά. Σχετικά με την πράξη του αρ. 309 ΠΚ το πλαίσιο θα είναι 10 ημέρες+1 έτος έως 3 έτη, κατά το αρ. 82Α περ. α΄ εδ. β΄ ΠΚ, ενώ για την εξύβριση του αρ. 361 παρ. 1 εδ. β΄ ΠΚ θα είναι 10 ημέρες+1 έτος έως δύο έτη. Στη συνέχεια θα εφαρμοστεί το αρ. 83 περ. ε΄ ΠΚ εξαιτίας της ελαφρυντικής περίστασης του πρότερου έντιμου βίου και μπορεί να φτάσει, για μεν την πρώτη πράξη έως το ελάχιστο όριό της, δηλαδή 10 ημέρες +1 έτος, ενώ το ίδιο θα ισχύει και για την δεύτερη ανωτέρω πράξη.

ii) Ποινική μεταχείριση ανήλικων δραστών

Ποινική ευθύνη ανηλίκου εξαρτημένου από ναρκωτικά/Μετατροπή – αναστολή ποινής

O Α, την 1-6-2024, όταν ήταν 16 ετών, ήδη εξαρτημένος από ναρκωτικές ουσίες, διέθεσε 10 χάπια ecstasy, έναντι ανταλλάγματος, στον συμμαθητή του Σ, σε επίσκεψη στο σπίτι του τελευταίου. Τα παραπάνω ναρκωτικά είχε προμηθεύσει στον Α ο 17χρονος Χ, που δεν ήταν ωστόσο εξαρτημένος. Ο Α δικάστηκε την 1-9-2024 σε πρώτο βαθμό και του επιβλήθηκε περιορισμός σε ειδικό κατάστημα κράτησης (ΠΕΚΝ) 1 έτους, όπου το δικαστήριο απέρριψε τον ισχυρισμό του Α περί εξαρτήσεως. Ο Χ δικάστηκε την 1-12-2024, διότι η δράση του ανακαλύφθηκε αρκετά αργότερα. Οι Α και Χ ρωτούν τους συνηγόρους τους, εάν μπορούν να αποφύγουν τον εγκλεισμό τους κατά τις διατάξεις του ΠΚ και του ειδικού νόμου περί ναρκωτικών.

— Ενδεικτική ειδική νομολογία: ΣυμβΠλημΘεσ 233/2020, Αρμ 2020, 1209

1. Χρονολόγιο πραγματικών περιστατικών - σχέδιο λύσης - καταγραφή νομοθετικών διατάξεων: α) Η διάθεση 10 χαπιών ecstasy από τον Α, την 1-6-2024, β) η δίκη σε πρώτο βαθμό για τον Α 1-9-2024 σε πρώτο βαθμό, γ) η επιβολή περιορισμού σε κατάστημα κράτησης 1 έτους, δ) ο ισχυρισμός της εξάρτησης από ναρκωτικά, ε) η δίκη του «προμηθευτή» Χ την 1-12-2024, στ) οι διατάξεις των αρ. 54, 123, 127 ΠΚ και 39 Ν 4139/2013.

2. Τα κρίσιμα ερωτήματα: α) Οι προϋποθέσεις ποινικής ευθύνης για τον Α και η επίδραση της εξάρτησης από ναρκωτικές ουσίες για τον Α, β) το θέμα της μετατροπής ή αναστολής εκτέλεσης της τυχόν ποινής που θα επιβληθεί στους Α και Χ.

3. Απαντήσεις: α) Μετά τη θέση σε ισχύ του Ν 5090/2024, αυστηροποιήθηκε το αρ. 127 ΠΚ και μπορεί πλέον ο δικαστής ανηλίκων, έστω και κατ’εξαίρεση και με ειδική αιτιολογία, να επιβάλει την ποινή του αρ. 54 ΠΚ, σε κάθε περίπτωση τέλεσης πράξης από ανήλικο 15-18 ετών μη συμπληρωμένων, εφόσον αυτή θα συνιστούσε κακούργημα, εάν τελούνταν από ενήλικο πρό-

σωπο. Ένα τέτοιο κακούργημα συνιστά και η διακεκριμένη διακίνηση ναρκωτικών από τον Α, κατά το αρ. 20 Ν 4139/2013. Πριν την τροποποίηση του αρ. 127 ΠΚ με το Ν 5090/2024, η νομολογία, το τελευταίο διάστημα, δεχόταν ότι η βασική μορφή διακίνησης ναρκωτικών δεν εντάσσεται στα «κακουργήματα που στρέφονται κατά της ζωής ή της σωματικής ακεραιότητας», λόγω του ότι προκαλείται διακινδύνευση της υγείας αόριστου αριθμού ανθρώπων και όχι συγκεκριμένου ατόμου.

Στην προκείμενη περίπτωση, πάντως, αφενός η κατάφαση της εξάρτησης για τον Α οδηγεί στην κατάφαση πλημμελήματος, κατά το αρ. 30 παρ. 4 Ν 4139/2013 και αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί να επιβληθεί η ποινή του αρ. 54 ΠΚ (περιορισμός σε ειδικό κατάστημα κράτησης νέων - ΠΕΚΝ) αλλά ούτε και κάποιο αναμορφωτικό μέτρο, παρά μόνο η παρακολούθηση θεραπευτικού προγράμματος απεξάρτησης από ναρκωτικά, κατά το αρ. 123 παρ. 1 περ. γ΄και δ΄ ΠΚ. Η λύση αυτή προκρίνεται, ως ρητά ευμενέστερη κατά το νόμο, σύμφωνα με το αρ. 39 παρ. 1 Ν 4139/2013. Μάλιστα, ακόμη και εάν ο Α είχε τελέσει τη διακεκριμένη κακουργηματική μορφή διακίνησης του αρ. 22 Ν 4139/2013 και ήταν εξαρτημένος κατά το χρόνο τέλεσης της πράξης, η τυχόν ποινή του αρ. 54 ΠΚ θα αναστέλλονταν υποχρεωτικά, σύμφωνα με τα αρ. 31-32 Ν 4139/2013, εφόσον ο Α δήλωνε ότι επιθυμούσε να παρακολουθήσει εγκεκριμένο θεραπευτικό πρόγραμμα απεξάρτησης. Η παραπάνω ευμενέστερη μεταχείριση του εξαρτημένου από ναρκωτικά ανηλίκου άνω των 15 ετών προκύπτει λόγω της διάταξης και πάλι του αρ. 39 Ν 4139/2013 που επιβάλλει ακριβώς την εφαρμογή από τον δικαστή της επιεικέστερης διάταξης για τον ανήλικο, μεταξύ εκείνων του ΠΚ και του Ν 4139/2013.

β) Αναφορικά με τον Χ, που δεν είναι εξαρτημένος, η απάντησή μας θα είναι διαφορετική λόγω της κακουργηματικής φύσης της πράξης, μετά τη θέση σε ισχύ του Ν 5090/2024. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, τα πλαίσια του ΠΕΚΝ θα ήταν από 6 μήνες έως 10 έτη, με βάση το συνδυασμό των εδ. α΄και β΄ του αρ. 54 ΠΚ, λόγω της απειλούμενης ποινής κάθειρξης 8-20 ετών στο αρ. 20 Ν. 4139/2913, κατά την ευμενέστερη αλλά μη κρατούσα γνώμη στη θεωρία. Αντίθετα, κατά την κρατούσα γνώμη, ο δικαστής ανηλίκων πρέπει να κινηθεί στα όρια του αρ. 54 εδ. β΄ΠΚ, δηλαδή από 2 έως 10 έτη. Σύμφωνα, μάλιστα, με την σχεδόν απολύτως κρατούσα γνώμη στη νομολογία, η ποινή του ΠΕΚΝ δεν μπορεί να μετατραπεί σε χρηματική ή παροχή κοινωφελούς εργασίας ούτε και να ανασταλεί κατά τον ΠΚ, διότι όταν επιλέγεται από τον δικαστή ανηλίκων, προϋποτίθεται η αποδοχή της αναγκαιότητας έκτισής της. Η ανωτέρω λύση καθόλου αναντίλεκτη δεν είναι, ενόψει ιδίως του γεγονότος

ότι καθιστά στην προκειμένη περίπτωση δυσμενέστερη τη θέση του ανηλίκου έναντι του ενηλίκου δράστη, κατά σαφή παραβίαση της Σύμβασης του ΟΗΕ για τα δικαιώματα του ανηλίκου, διότι: Η ανωτέρω Σύμβαση προκρίνει σε κάθε περίπτωση την εφαρμογή του ελαφρύτερου μέτρου σε βάρος του ανηλίκου δράστη, άρα και της αντίστοιχης ερμηνείας που οδηγεί σε επιεικέστερη λύση για εκείνον, όπως έχει υποστηριχθεί στη θεωρία. Η ανωτέρω ευνοϊκότερη προσέγγιση για τον ανήλικο δράστη ενισχύεται μάλιστα και από το γράμμα του νόμου στο αρ. 99 ΠΚ, όπου γίνεται λόγος για «στερητική της ελευθερίας ποινή» και όχι για φυλάκιση, όπως στα αρ. 80Α και 104Α ΠΚ περί μετατροπής. Ωστόσο, ο νομοθέτης, μετά το Ν 5090/2024, ανέτρεψε την ανωτέρω κρατούσα γνώμη, εισάγοντας στο νέο αρ. 127 παρ. 1 ΠΚ τη δυνατότητα αντικατάστασης, εν όλω ή εν μέρει, της ποινής του ΠΕΚΝ με κοινωφελή εργασία ή σε κατ’οίκον έκτιση της ποινής, από το δικάσαν δικαστήριο, ακόμη και μετά την αρχική αμετάκλητη απόφασή του, κατά παρέκκλιση από την αρχή του δεδικασμένου.

Αναμορφωτικά μέτρα/κοινωφελής εργασία/αντικατάστασή τους με ΠΕΚΝ

Την 1-2-2025 ο Α, όταν ήταν 16 ετών, τέλεσε απόπειρα ληστείας, κατά το αρ. 380 παρ. 1 ΠΚ και δικάστηκε για την πράξη του πρωτοδίκως την 1-9-2025, όπου του επιβλήθηκε το αναμορφωτικό μέτρο της παροχής κοινωφελούς εργασίας για ένα έτος στο νοσηλευτικό ίδρυμα “ΣΩΤΗΡΙΑ”, κατά το αρ. 122 παρ. 1 περ. ι΄ ΠΚ. Κατά τη διάρκεια του πρώτου εξαμήνου παρακολούθησης του ανωτέρω προγράμματος, την 1-3-2025, ασκείται ποινική δίωξη σε βάρος του Α, για ολοκληρωμένη ληστεία, κατά το αρ. 380 παρ. 1 ΠΚ. Ο Α ρωτά τον συνήγορό του ποιες είναι οι πιθανές συνέπειες της ανωτέρω συμπεριφοράς του και εάν μπορεί να αποφύγει τον εγκλεισμό του κατά τον ΠΚ.

— Ενδεικτική ειδική νομολογία: ΑΠ 961/2009, ΑΠ 50/2017, ΑΠ 79/2017, ΤΝΠ QUALEX

1. Χρονολόγιο πραγματικών περιστατικών - σχέδιο λύσης - καταγραφή νομοθετικών διατάξεων: α) Η δίκη του Α την 1-9-2025 για απόπειρα ληστείας που τέλεσε την 1-2-2025, όταν ήταν 16 ετών, β) η επιβολή του αναμορφωτικού μέτρου της παροχής κοινωφελούς εργασίας για 1 έτος, γ) η δίωξη του Α την 1-3-2025 για ολοκληρωμένη ληστεία, κατά το αρ. 380 παρ. 1 ΠΚ, δ) το κανονιστικό πεδίο των διατάξεων 122 και 124 ΠΚ.

2. Τα κρίσιμα ερωτήματα: α) Μπορεί το αρμόδιο δικαστήριο να επιβάλει σε βάρος του ανηλίκου δράστη, άνω των 15 ετών κατά την τέλεση της πράξης, αρχικά κάποιο από τα αναμορφωτικά μέτρα του αρ. 122 ΠΚ και στη συνέχεια να εκδώσει απόφαση επιβολής της ποινής ΠΕΚΝ; β) Σε καταφατική απάντηση στο ανωτέρω ερώτημα, πώς μπορεί να αποφύγει ο Α τον εγκλεισμό του κατά τις διατάξεις του ΠΚ;

3. Απαντήσεις: α) Δυνάμει του ισχύοντος αρ. 124 παρ. 5 ΠΚ, μετά το Ν 5172/2025, το δικαστήριο ανηλίκων μπορεί, οποτεδήποτε, ακόμη και κατά παρέκκλιση του δεδικασμένου, να αντικαταστήσει τα αναμορφωτικά, αλλά

όχι τα θεραπευτικά μέτρα που επέβαλε αν ο ανήλικος τέλεσε κακούργημα ή τα αναμορφωτικά μέτρα παραβιάζονται εξακολουθητικά, με την ποινή του ΠΕΚΝ, διάρκειας έως 3 έτη. Η πρώτη προϋπόθεση είναι να συντρέχουν οι όροι ποινικής ευθύνης των ανηλίκων κατά το αρ. 127 ΠΚ και η δεύτερη να έχει ασκηθεί δίωξη για κακούργημα, εάν είχε τελεστεί από ενήλικο πρόσωπο, κατά τη διάρκεια εκτέλεσης του αναμορφωτικού μέτρου. Ελλείψει ρητής αντίθετης διάταξης του νόμου, το δικαστήριο μπορεί να επαναφέρει τα αρχικώς επιβληθέντα αναμορφωτικά μέτρα, με νεότερη απόφασή του, όχι πάντως μετά το 21ο έτος της ηλικίας του πρώην ανήλικου δράστη.

β) Η ανωτέρω, εξ υπαρχής επιβληθείσα ή σε αντικατάσταση του αναμορφωτικού μέτρου κατά το αρ. 124 παρ. 5 ΠΚ, ποινή του ΠΕΚΝ μετά το Ν 5090/2024, μπορεί δυνάμει του νέου αρ. 127 παρ. 1 ΠΚ, να αντικατασταθεί εν όλω ή εν μέρει, με κοινωφελή εργασία ή με κατ’οίκον έκτιση της ποινής, από το δικάσαν δικαστήριο, ακόμη και μετά την αρχική αμετάκλητη απόφασή του, κατά παρέκκλιση από την αρχή του δεδικασμένου, κατ’ αναλογική εφαρμογή των αρ. 104Α και 105 ΠΚ. Η αναλογική, και όχι ευθεία εφαρμογή του αρ. 104Α ΠΚ, έχει τη συνέπεια ότι μπορεί να μετατραπεί σε κοινωφελή εργασία, εφόσον η ποινή του ΠΕΚΝ δεν υπερβαίνει τα 2 έτη. Μπορεί, επίσης, να εφαρμοστεί αναλογικά, λόγω της γενικής παραπομπής του αρ. 127 στο αρ. 105 ΠΚ, και η διάταξη της παρ. 5 του αμέσως παραπάνω άρθρου, ώστε να διαταχθεί η κατ’οίκον έκτιση του ΠΕΚΝ με τον όρο της ηλεκτρονικής επιτήρησης έως τη συμπλήρωση του ορίου της υφ’όρον απόλυσης για τον πρώην ανήλικο δράστη, κατά τις διατάξεις των αρ. 129 και 129Α ΠΚ.

Μετέφηβοι δράστες/περιορισμός σε ειδικό κατάστημα κράτησης νέων/συρροή ποινών

Ο 17χρονος Χ καταδικάστηκε την 2-10-2025 πρωτοδίκως στην ποινή του άρ. 54 ΠΚ, διάρκειας 2 ετών για βιασμό ανηλίκου που τέλεσε την 2-4-2025. Πριν αρχίσει η έκτιση της ανωτέρω ποινής, λόγω ασκήσεως εφέσεως από τον Χ, ο τελευταίος καταδικάζεται, πρωτοδίκως, την 2-10-2026, όντας 18 ετών, σε ποινή φυλακίσεως 3 ετών για επικίνδυνη σωματική βλάβη που τέλεσε όταν είχε συμπληρώσει ήδη το 18ο έτος της ηλικίας του. Ο Χ ρωτά τον συνήγορό του μέχρι ποιο διάστημα κινδυνεύει με εγκλεισμό σε κατάστημα κράτησης και εάν μπορεί αυτός να αποφευχθεί για κάποιες από τις ανωτέρω πράξεις του, σύμφωνα με τις διατάξεις του ΠΚ.

— Ενδεικτική ειδική νομολογία: ΑΠ 639/1991, ΤΝΠ NOMOΣ, ΣυμβΠλημΞάνθ 77/1999, Υπερ 2000, 370, ΣυμβΠλημΓυθείου 10/2017, Αρμ 2017, 2145, ΣυμβΠλημΘεσ 253/2020, Αρμ 2020, 1918

1. Χρονολόγιο πραγματικών περιστατικών - σχέδιο λύσης - καταγραφή νομοθετικών διατάξεων: α) Η πρωτόδικα επιβληθείσα ποινή 2-10-2025 του άρ. 54 ΠΚ, διάρκειας 2 ετών για βιασμό ανηλίκου που τέλεσε την 2-4-2025, β) η επιβολή, την 2-10-2026, ποινής φυλακίσεως 3 ετών για επικίνδυνη σωματική βλάβη που τέλεσε ο Χ, γ) το κανονιστικό πεδίο των αρ. 124, 127 και 132 ΠΚ.

2. Τα κρίσιμα ερωτήματα: α) Η εύρεση της ποινής που πρέπει να εκτίσει ο Α, β) η δυνατότητα μετατροπής/αναστολής της ανωτέρω ποινής.

3. Απαντήσεις: α) Η απάντησή μας αφορά στο κανονιστικό πεδίο του αρ. 132 ΠΚ. Η παραπάνω διάταξη αναφέρεται ρητά στην επιγενόμενη συρροή εγκλημάτων, όσο κρατείται ο καταδικασθείς ανήλικος δράστης, αλλά εφαρμόζεται, εξαιτίας της ταυτότητας του νομικού λόγου, σε κάθε περίπτωση επιμέτρηση ποινής σε περίπτωση είτε συρροής πολλών ποινών του ΠΕΚΝ είτε της τελευταίας μαζί με κάθειρξη ή φυλάκιση, για τους δράστες μετεφη-

βικής ηλικίας (νεαροί ενήλικες). Θα σχηματιστεί, λοιπόν, μια συνολική ποινή με ποινή βάση, μιας και αυτήν θεωρεί ο νόμος ως βαρύτερη, κατά το αρ. 132 παρ. 1-2 ΠΚ, τον ΠΕΚΝ διάρκειας 2 ετών. Στην ανωτέρω ποινή βάση θα προστεθεί, το μέγιστο, 1,5 έτος από την συντρέχουσα ποινή φυλακίσεως 3 ετών, εξαιτίας της εφαρμογής του αρ. 94 παρ. 1, στο οποίο οδηγεί η παραπομπή στο αρ. 97, σύμφωνα με το αρ. 132 παρ. 1 ΠΚ. Συνεπώς, η συνολική ποινή θα είναι αυτή του περιορισμού κατά το αρ. 54 ΠΚ, με το μέγιστο όριο, στη συγκεκριμένη περίπτωση, των 3,5 ετών.

β) Η ανωτέρω επιβληθείσα συνολική ποινή του ΠΕΚΝ μετά το Ν 5090/2024, μπορεί δυνάμει του νέου αρ. 127 παρ. 1 ΠΚ, να αντικατασταθεί εν όλω ή εν μέρει, με κοινωφελή εργασία ή με κατ’οίκον έκτιση της ποινής, από το δικάσαν δικαστήριο, ακόμη και μετά την αρχική αμετάκλητη απόφασή του, κατά παρέκκλιση από την αρχή του δεδικασμένου, κατ’ αναλογική εφαρμογή του άρ. 104 Α και 105 ΠΚ. Η αναλογική, και όχι ευθεία εφαρμογή του αρ. 104 Α έχει τη συνέπεια ότι μπορεί να μετατραπεί σε κοινωφελή εργασία εφόσον η ποινή του ΠΕΚΝ δεν υπερβαίνει τα 2 έτη, στοιχείο που δεν συντρέχει στην περίπτωση του ιστορικού μας. Μια άλλη δυνατότητα αποφυγής του εγκλεισμού για τον Α μπορεί να αντληθεί από την εφαρμογή του αρ 127 στο αρ. 105 ΠΚ, μετά τη θέση σε ισχύ του Ν 5090/2024. Συγκεκριμένα, η διάταξη της παρ. 5 του αμέσως παραπάνω άρ., μπορεί να οδηγήσει στην κατ’οικον έκτιση του ΠΕΚΝ, ακόμη και άνω των 2 ετών, με τον όρο της ηλεκτρονικής επιτήρησης έως τη συμπλήρωση του ορίου της υφ’όρον απόλυσης για τον πρώην ανήλικο δράστη, κατά τις διατάξεις των αρ. 129 και 129Α ΠΚ.