ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ & ΑΘΕΜΙΤΟΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ


Συνδυάστε Βιβλίο (έντυπο) + e-book και κερδίστε 16.8€
Δωρεάν μεταφορικά σε όλη την Ελλάδα για αγορές άνω των 30€

Σε απόθεμα

Τιμή: Κανονική Τιμή 48,00 € Ειδική Τιμή 40,80 €

* Απαιτούμενα πεδία

Κωδικός Προϊόντος: 18574
Ρόκας Ν.
  • Εκδοση: 4η 2022
  • Σχήμα: 17χ24
  • Βιβλιοδεσία: Σκληρόδετη
  • Σελίδες: 360
  • ISBN: 978-960-654-664-8
Η 4η έκδοση του βιβλίου «Βιομηχανική Ιδιοκτησία και Αθέμιτος Ανταγωνισμός» είναι ενημερωμένη με τις νέες ρυθμίσεις που αφορούν, πρωτίστως, στο δίκαιο των σημάτων, αλλά και στο εμπορικό απόρρητο, καθώς και σε άλλα επί μέρους ζητήματα, όπως σε τροποποιήσεις του δικαίου της ευρεσιτεχνίας και σε νέες μορφές αθέμιτων εμπορικών πρακτικών. Το έργο έχει επίσης εμπλουτιστεί με την πλέον πρόσφατη νομολογία και αρκετές επί μέρους προσθήκες-βελτιώσεις. Παρότι το αντικείμενο της βιομηχανικής ιδιοκτησίας έχει πλέον αυτονομηθεί, με την έννοια ότι σ’ αυτό υπάγεται η προστασία δικαιωμάτων και άυλων αξιών και όχι και το δίκαιο του αθέμιτου ανταγωνισμού, όπως γινόταν δεκτό παλαιότερα, δεν μπορεί να παραγνωρισθεί η άμεση εσωτερική συνάφεια του δικαίου της βιομηχανικής ιδιοκτησίας με το δίκαιο του αθέμιτου ανταγωνισμού, καθόσον τελικός κοινός στόχος και των δύο είναι η προστασία της επιχειρηματικής παροχής. Για τον λόγο αυτόν, όπως και στις προηγούμενες εκδόσεις, πέραν από τα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας, περιλαμβάνονται και στην παρούσα στοιχεία του δικαίου του αθέμιτου ανταγωνισμού. Το βιβλίο αποτελεί χρήσιμο οδηγό για τον νομικό της πράξης, και συγχρόνως ευσύνοπτο, συστηματικό εγχειρίδιο απευθυνόμενο και σε φοιτητές νομικών σχολών.

Πρόλογος τέταρτης έκδοσης.......................................................................................................................................................VII

Πρόλογος τρίτης έκδοσης................................................................................................................................................................IX

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης........................................................................................................................................................XI

Πρόλογος

(στο νέο δίκαιο των σημάτων, ν. 4072/2012).............................................................................................................XII

Πρόλογος πρώτης έκδοσης........................................................................................................................................................XIII

Συντομογραφίες.................................................................................................................................................................................XXIX

Γενική Βιβλιογραφία.......................................................................................................................................................................XXXI

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ

§ 1. Εισαγωγικά

Ι. 'Εννοια.........................................................................................................................................................................................................2

ΙΙ. Αντικείμενο...........................................................................................................................................................................................3

1.    Προστασία δικαιωμάτων και άυλων αξιών.........................................................................................................3

2. Διακριτικά γνωρίσματα, αθέμιτος ανταγωνισμός, διανοητική ιδιοκτησία...............................4

§ 2. Νομική φύση. Προστασία.........................................................................................................................................................6

§ 3. Οικονομική σημασία, ένταξη στο σύστημα δικαίου, οργανωτικό και διαδικαστικό πλαίσιο

Ι. Οικονομική σημασία.....................................................................................................................................................................9

ΙΙ. Ένταξη στο δικαιικό σύστημα............................................................................................................................................9

1.    Σχέση με συνταγματικό και διοικητικό δίκαιο..................................................................................................9

2.    Βιομηχανική ιδιοκτησία και αστικό δίκαιο.......................................................................................................10

3.    Βιομηχανική ιδιοκτησία και πνευματική ιδιοκτησία................................................................................11

4.    Βιομηχανική ιδιοκτησία και ελεύθερος ανταγωνισμός..........................................................................12

ΙΙΙ. Οργανισμός Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας και άλλοι διεθνείς οργανισμοί..............................13

Ιν. Εκδίκαση υποθέσεων βιομηχανικής ιδιοκτησίας.......................................................................................14

XV

Περιεχόμενα

§ 4. Διεθνικότητα

Ι. Το δημιουργούμενο πρόβλημα.......................................................................................................................................15

ΙΙ. Διεθνείς συμβάσεις....................................................................................................................................................................16

1.    H Διεθνής Σύμβαση των Παρισίων..........................................................................................................................16

2.    Άλλες διεθνείς συμβάσεις................................................................................................................................................17

3.    H Συμφωνία IMPS.................................................................................................................................................................18

4.    Ευρωπαϊκό δίκαιο..................................................................................................................................................................19

ΙΙΙ. Ιδιωτικό διεθνές δίκαιο......................................................................................................................................................21

1.    Διακριτικά γνωρίσματα.....................................................................................................................................................21

2.    Τεχνικές επινοήσεις...............................................................................................................................................................22

ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΠΙΝΟΗΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΥΡΕΣΙΤΕΧΝΙΑ

§ 5. Εισαγωγικά

Ι. Αντικείμενο και σκοπός προστασίας..........................................................................................................................24

ΙΙ. Δικαίωμα ευρεσιτεχνίας και δικαίωμα στην εφεύρεση.........................................................................25

ΙΙΙ. Πηγές.....................................................................................................................................................................................................26

§ 6. Προϋποθέσεις προστασίας

Ι. Γενικά.........................................................................................................................................................................................................26

ΙΙ. Εφεύρεση............................................................................................................................................................................................27

1.    Χαρακτηριστικά........................................................................................................................................................................27

2. H πρόκληση της νέας τεχνολογίας: Προγράμματα η/υ και βιοτεχνολογία.............................28

α) Προγράμματα η/υ................................................................................................................................................................28

β) Βιοτεχνολογικές εφευρέσεις........................................................................................................................................29

ΙΙΙ. Το «νέο» της εφεύρεσης.....................................................................................................................................................31

Ιν. Εφευρετική δραστηριότητα..............................................................................................................................................32

V. Επιδεκτικότητα βιομηχανικής εφαρμογής...........................................................................................................33

§ 7. Δικαιούχοι

Ι. H αρχή του πραγματικού    εφευρέτη.............................................................................................................................33

ΙΙ. Προστασία του εφευρέτη.....................................................................................................................................................34

XVI

Περιεχόμενα

III. 'Evas ή περισσότεροι εφευρέτες.................................................................................................................................34

IV.    Εφευρέσεις εργαζομένων...................................................................................................................................................35

§ 8. H διαδικασία χορήγησης διπλώματος ευρεσιτεχνίας

I. Συστήματα ελέγχου......................................................................................................................................................................37

ΙΙ. Κατάθεση αίτησης, παραδεκτό, δημοσιότητα.................................................................................................38

ΙΙΙ. Προτεραιότητα.............................................................................................................................................................................39

Ιν. Χορήγηση διπλώματος ευρεσιτεχνίας...................................................................................................................39

V.    Κατηγορίες διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας.................................................................................................................41

1.    Δίπλωμα προϊόντος και δίπλωμα μεθόδου......................................................................................................41

2.    Δίπλωμα τροποποίησης και εξαρτημένο δίπλωμα....................................................................................42

§ 9. Οι εξουσίες που απορρέουν από το δικαίωμα ευρεσιτεχνίας.

Όρια προστασίας

Ι. Γενικά.........................................................................................................................................................................................................43

ΙΙ. Κατ' ιδίαν εξουσίες.....................................................................................................................................................................44

ΙΙΙ. Όρια προστασίας του δικαιώματος ευρεσιτεχνίας...................................................................................45

§ 10. H αξιοποίηση του δικαιώματος ευρεσιτεχνίας (μεταβίβαση, άδειες εκμετάλλευσης)

Ι. Γενικά.........................................................................................................................................................................................................46

ΙΙ. Μεταβίβαση......................................................................................................................................................................................46

ΙΙΙ. Σύσταση εμπράγματων δικαιωμάτων, κατάσχεση, πτώχευση......................................................47

IV. Άδειες εκμετάλλευσης............................................................................................................................................................47

1.    Συμβατικές άδειες...................................................................................................................................................................47

α) Έννοια και σημασία...........................................................................................................................................................47

β) Περιεχόμενο.............................................................................................................................................................................48

γ) Οι σχέσεις μεταξύ των μερών......................................................................................................................................49

2.    Ανοικτές άδειες (δημόσια προσφορά αδειών εκμετάλλευσης)........................................................49

3.    Υποχρεωτικές άδειες (μη συμβατικές άδειες εκμετάλλευσης)...........................................................50

§ 11. Απώλεια του δικαιώματος

Ι. Απόσβεση.............................................................................................................................................................................................52

ΙΙ. 'Έκπτωση..............................................................................................................................................................................................52

ΙΙΙ. Ακυρότητα........................................................................................................................................................................................53

XVII

Περιεχόμενα

§ 12. Προστασία

Ι. Γενικά.........................................................................................................................................................................................................54

ΙΙ. Πότε υπάρχει προσβολή.......................................................................................................................................................55

ΙΙΙ. Αξιώσεις.............................................................................................................................................................................................56

IV. Ποινική προστασία...................................................................................................................................................................60

§ 13. Η Σύμβαση για το ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας

Ι. Γενικά.........................................................................................................................................................................................................60

ΙΙ. Προστασία..........................................................................................................................................................................................62

ΙΙΙ. Ακυρότητα........................................................................................................................................................................................62

§ 14. Ευρεσιτεχνίες φαρμάκων

Ι. Γενικά.........................................................................................................................................................................................................63

ΙΙ. Γε νόσημα (generics)..................................................................................................................................................................64

ΙΙΙ. Συμπληρωματικό πιστοποιητικό προστασίας για τα φάρμακα....................................................64

§ 15. Το ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας ενιαίου αποτελέσματος

Ι. Γενικά.........................................................................................................................................................................................................65

ΙΙ. Έννοια....................................................................................................................................................................................................66

ΙΙΙ. Οι μεταφραστικές ρυθμίσεις για το ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας

με ενιαία ισχύ................................................................................................................................................................................67

Ιν. Το Ενιαίο Δικαστήριο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας....................................................................................67

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΑ ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΠΙΝΟΗΣΕΙΣ

§ 16. Υποδείγματα χρησιμότητας. Τεχνικές επινοήσεις

Ι. Γενικά.........................................................................................................................................................................................................69

ΙΙ. Έννοια και προϋποθέσεις προστασίας...................................................................................................................70

ΙΙΙ. Διαδικασία χορήγησης........................................................................................................................................................71

§ 17. Άλλες τεχνικές επινοήσεις

Ι. Τεχνικοί νεωτερισμοί.................................................................................................................................................................71

ΙΙ. Τεχνογνωσία.....................................................................................................................................................................................72

ΙΙΙ. Μεταφορά τεχνολογίας.......................................................................................................................................................72

XVIII

Περιεχόμενα

IV. Τοπογραφίες ημιαγωγικών προϊόντων.................................................................................................................74

V Φυτικές ποικιλίες..........................................................................................................................................................................75

§ 18. Εμπορικά απόρρητα

I. Έννοια, σημασία, νομική φύση.......................................................................................................................................75

II.    Νομοθετικό πλαίσιο: Η Οδηγία (ΕΕ) 2016/943 και ο ν. 4695/2019

(ν. 1733/1987).................................................................................................................................................................................78

III.    Απόκτηση, χρήση ή αποκάλυψη εμπορικών απορρήτων.................................................................79

1. Νόμιμη απόκτηση (αρ. 22β παρ. 1 και 2)...........................................................................................................79

2. Παράνομη απόκτηση, χρήση ή αποκάλυψη (αρ. 22β παρ. 3-6)......................................................80

IV.    Έννομη προστασία...................................................................................................................................................................81

1.    Περιορισμοί προστασίας. Αναλογικότητα.........................................................................................................81

2.    Αξιώσεις..........................................................................................................................................................................................83

3.    Διαδικασία. Ανταλλαγή πληροφοριών................................................................................................................85

4.    Ποινική προστασία................................................................................................................................................................86

ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΕΣ

§ 19. Βιομηχανικά σχέδια και υποδείγματα

I.    Οικονομική σημασία, έννοια, αντικείμενο...........................................................................................................90

II.    Πηγές.......................................................................................................................................................................................................91

III.    Κοινοτικά σχέδια και υποδείγματα..........................................................................................................................92

IV.    Ουσιαστικές προϋποθέσεις προστασίας..............................................................................................................93

1.    Εξωτερική διαμόρφωση....................................................................................................................................................93

2.    Βιομηχανική ή βιοτεχνική αξιοποίηση.................................................................................................................94

3.    Αισθητικός χαρακτήρας.....................................................................................................................................................94

4.    Το στοιχείο του νέου............................................................................................................................................................96

5.    Ατομικός χαρακτήρας..........................................................................................................................................................97

6.    Δημοσιοποίηση........................................................................................................................................................................99

7.    Συστατικά σύνθετων προϊόντων................................................................................................................................99

8.    Εξαιρέσεις από την προστασία.................................................................................................................................100

§ 20. Δικαιούχος. Η διαδικασία χορήγησης πιστοποιητικού

I.    Ο δημιουργός................................................................................................................................................................................100

II.    Το τεκμήριο υπέρ του καταθέτη. Προστασία του δημιουργού....................................................101

III.    Η διαδικασία χορήγησης πιστοποιητικού.....................................................................................................101

XIX

Περιεχόμενα

§ 21. Το δικαίωμα στο σχέδιο ή υπόδειγμα

Ι. Περιεχόμενο δικαιώματος.................................................................................................................................................103

ΙΙ. Έκταση προστασίας...............................................................................................................................................................104

1.    Ενδογενή όρια........................................................................................................................................................................104

2.    Εξωτερικά όρια......................................................................................................................................................................104

3.    Ανάλωση.....................................................................................................................................................................................105

ΙΙΙ. Προσβολή του δικαιώματος. Αξιώσεις.............................................................................................................105

IV.    Μεταβίβαση, άδειες εκμετάλλευσης.....................................................................................................................106

V.    Απώλεια του δικαιώματος................................................................................................................................................106

ΜΕΡΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟ ΔΙΑΚΡΙΤΙΚΑ ΓΝΩΡΙΣΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

§ 22. Γενικά

Ι. Η σημασία των διακριτικών γνωρισμάτων.......................................................................................................110

ΙΙ. Κατηγορίες και τρόποι κτήσης των διακριτικών γνωρισμάτων..................................................111

ΙΙΙ. Αρχές που ισχύουν για όλα τα διακριτικά γνωρίσματα....................................................................113

1.    Περιορισμένη προστασία..............................................................................................................................................113

2.    Αρχή της προτεραιότητας.............................................................................................................................................114

3.    Παραπλανητικά διακριτικά γνωρίσματα..........................................................................................................115

Ιν. Διακριτικά γνωρίσματα και διαδίκτυο...............................................................................................................116

1.    Γενικά..............................................................................................................................................................................................116

2.    Σύγκρουση διακριτικών γνωρισμάτων και domain names............................................................117

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΣΗΜΑ

§ 23. Βασικές έννοιες

Ι. Χαρακτηριστικά, προστασία,    πηγές.........................................................................................................................120

1.    Έννοια και σημασία...........................................................................................................................................................120

2.    Προστασία.................................................................................................................................................................................121

3.    Το νέο δίκαιο των σημάτων........................................................................................................................................124

4.    Το ευρωπαϊκό δίκαιο των σημάτων.....................................................................................................................125

XX

Περιεχόμενα

ΙΙ. Λειτουργίες του σήματος..................................................................................................................................................127

1.    Διακριτική λειτουργία και λειτουργία προέλευσης................................................................................128

2.    Εγγυητική λειτουργία.......................................................................................................................................................129

3.    Διαφημιστική λειτουργία..............................................................................................................................................131

ΙΙΙ. Κατηγορίες σημάτων..........................................................................................................................................................132

1.    Σήμα εμπορευμάτων και σήμα υπηρεσιών...................................................................................................132

2.    Σήμα πιστοποίησης, συλλογικό σήμα και άλλες κατηγορίες σημάτων..................................133

§ 24. Προϋποθέσεις προστασίας

Ι. Πότε ένα σημείο μπορεί να προστατευθεί ως σήμα.................................................................................137

1.    Γενικά..............................................................................................................................................................................................137

2.    Διακριτική ικανότητα........................................................................................................................................................138

3.    Αυτοτέλεια.................................................................................................................................................................................139

4.    Ικανότητα αναπαράστασης.........................................................................................................................................142

ΙΙ. Σημεία που μπορούν να προστατευθούν ως σήμα. Τρόπος

αναπαράστασής τους............................................................................................................................................................143

1.    Γενικά..............................................................................................................................................................................................143

2.    Είδη σημάτων και τρόπος αναπαράστασής τους.......................................................................................143

ΙΙΙ. Πρόθεση χρήσης και υποχρέωση χρήσης.....................................................................................................145

Ιν. Επιχείρηση.....................................................................................................................................................................................147

§ 25. Απαράδεκτα

Ι. Γενικά......................................................................................................................................................................................................147

ΙΙ. Απόλυτοι λόγοι απαραδέκτου.....................................................................................................................................148

1. Ελλειψη εννοιολογικών στοιχείων του σήματος (αρ. 4 παρ. 1 α ).............................................148

2. Έλλειψη διακριτικής ικανότητας (αρ. 4 παρ. 1 β')....................................................................................148

3.    Σημεία προσδιοριστικά των προϊόντων ή των υπηρεσιών (περιγραφικές

ενδείξεις, αρ. 4 παρ. 1 γ' και ε')................................................................................................................................150

4.    Κοινότοπες ενδείξεις (αρ. 4 παρ. 1 δ')................................................................................................................153

5.    Επικράτηση στις συναλλαγές (αρ. 4 παρ. 2)..................................................................................................154

6.    Ενδείξεις που αντίκεινται στην δημόσια τάξη ή τα χρηστά ήθη (αρ. 4 παρ. 1

στ', η,' θ' και ιε').....................................................................................................................................................................155

7.    Παραπλανητικά σημεία (αρ. 4 παρ. 1 ζ')..........................................................................................................156

8.    Τα απαράδεκτα του αρ. 4 παρ. 1 ι', ια', ιβ' και ιγ'.....................................................................................157

9.    Κατάθεση αντίθετη στην καλή πίστη (αρ. 4 παρ. 1 ιδ)........................................................................158

ΙΙΙ. Σχετικοί λόγοι απαραδέκτου.......................................................................................................................................159

1.    Εισαγωγικά................................................................................................................................................................................159

2. Σύγκρουση με προγενέστερο σήμα (αρ. 5 παρ. 1, 2, 4)......................................................................159

XXI

Περιεχόμενα

3.    Ειδικές περιπτώσεις κακόπιστης κατάθεσης (αρ. 5 παρ. 3 γ' και δ).........................................163

4.    Σύγκρουση με προγενέστερα διακριτικά γνωρίσματα και άλλα δικαιώματα

(αρ. 5 παρ. 3 α', β', ε').......................................................................................................................................................164

§ 26. Κατάθεση και καταχώριση

Ι. Κατάθεση............................................................................................................................................................................................166

ΙΙ. Έλεγχος της δήλωσης κατάθεσης.............................................................................................................................168

1.    Διαδικασία εξέτασης και παραδοχής της δήλωσης................................................................................168

α) Τα αρμόδια δικαιοδοτικά όργανα.........................................................................................................................168

β) Αντικείμενο εξέτασης.....................................................................................................................................................170

2.    Ένδικα μέσα και βοηθήματα.....................................................................................................................................171

α) Ανακοπή..................................................................................................................................................................................171

β) Προσφυγή..............................................................................................................................................................................172

γ) Παρέμβαση............................................................................................................................................................................172

δ) Αίτηση επαναφοράς των πραγμάτων στην προτέρα κατάσταση....................................................172

3.    Καταχώριση..............................................................................................................................................................................173

4.    Μητρώο σημάτων...............................................................................................................................................................174

§ 27. Περιεχόμενο και προστασία του δικαιώματος στο σήμα

Ι. Περιεχόμενο του δικαιώματος......................................................................................................................................174

1. Εξουσίες που απορρέουν από το σήμα.............................................................................................................174

α) Γενικά.........................................................................................................................................................................................174

β) Ειδικότερα το δικαίωμα χρήσης.............................................................................................................................175

ΙΙ. Προστασία του σήματος....................................................................................................................................................176

1.    Η αρχή της προτεραιότητας ως κριτήριο για την άρση της σύγκρουσης

δικαιωμάτων............................................................................................................................................................................176

2.    Έκταση προστασίας...........................................................................................................................................................177

α) Γενικά.........................................................................................................................................................................................177

β) Κατ' ιδίαν εκφάνσεις της προστασίας του σήματος..................................................................................178

3.    Κίνδυνος σύγχυσης............................................................................................................................................................181

4.    Προστασία πέραν του κινδύνου σύγχυσης;.................................................................................................188

5.    Η προστασία των σημάτων φήμης........................................................................................................................189

6.    Περιορισμοί προστασίας...............................................................................................................................................193

7.    Αστική και ποινική προστασία.................................................................................................................................202

α) Δικαιοδοσία..........................................................................................................................................................................202

β) Αστική προστασία............................................................................................................................................................203

γ) Προστασία με βάση τις διατάξεις για τον αθέμιτο ανταγωνισμό.....................................................208

δ) Ποινική προστασία..........................................................................................................................................................210

XXII

Περιεχόμενα

§ 28. Το σήμα ως αντικείμενο συναλλαγών

Ι. Γενικά......................................................................................................................................................................................................210

ΙΙ. Μεταβίβαση...................................................................................................................................................................................210

ΙΙΙ. Άδεια χρήσης..............................................................................................................................................................................212

§ 29. Απόσβεση του δικαιώματος στο σήμα

Ι. Απόσβεση λόγω μη ανανέωσης ή λόγω παραίτησης..............................................................................215

ΙΙ. Έκπτωση...........................................................................................................................................................................................215

ΙΙΙ. Ακυρότητα.....................................................................................................................................................................................218

IV. Συνέπειες της απόσβεσης του σήματος..............................................................................................................219

§ 30. Διεθνής προστασία. Σήμα της Ευρωπαϊκής Ενωσης

Ι. Η αρχή της εδαφικότητας. Αλλοδαπά σήματα................................................................................................219

ΙΙ. Διεθνή σήματα............................................................................................................................................................................221

ΙΙΙ. Σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.................................................................................................................................222

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΔΙΑΚΡΙΤΙΚΑ ΓΝΩΡΙΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

§ 31. Διακριτικά γνωρίσματα εμπορευμάτων ή υπηρεσιών

Ι. Γενικά. Σύγκριση με το σήμα...........................................................................................................................................228

ΙΙ. Προϋποθέσεις προστασίας.............................................................................................................................................229

§ 32. Γεωγραφικές ενδείξεις και ονομασίες προελεύσεως

Ι. Γενικά. Οικονομική σημασία...........................................................................................................................................232

ΙΙ. Έκταση και προϋποθέσεις προστασίας. Ειδική νομοθεσία............................................................234

ΙΙΙ. Διεθνής προστασία...............................................................................................................................................................236

§ 33. Διακριτικά γνωρίσματα επιχειρήσεως

Ι. Το όνομα.............................................................................................................................................................................................238

ΙΙ. Η εμπορική επωνυμία..........................................................................................................................................................239

1.    Γενικά..............................................................................................................................................................................................239

2.    Προϋποθέσεις προστασίας..........................................................................................................................................240

3.    Μεταβίβαση..............................................................................................................................................................................242

XXIII

Περιεχόμενα

ΙΙΙ. Διακριτικός τίτλος (ιδιαίτερο διακριτικό γνώρισμα)...............................

1.    Γενικά.................................................................................................................................................

2.    Προστασία....................................................................................................................................

IV.    Ιδιαίτερα διακριτικά καταστήματος ή επιχείρησης...................................

V.    Τίτλος εντύπων ή άλλων έργων......................................................................................

ΜΕΡΟΣ ΠΕΜΠΤΟ ΑΘΕΜΙΤΟΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΑ

§ 34. Εισαγωγικά

Ι. Το δίκαιο του αθέμιτου ανταγωνισμού...................................................................

1.    Η ουσία του ανταγωνισμού...........................................................................................

2.    Ο ν. 146/1914 και η επίδραση του ευρωπαϊκού δικαίου....................

3.    Προστατευόμενα συμφέροντα....................................................................................

ΙΙ. Σχέση με αστικό δίκαιο και δίκαιο του καταναλωτή.................................

1.    Αθέμιτος ανταγωνισμός και αστικό δίκαιο.......................................................

2.    Αθέμιτος ανταγωνισμός και προστασία του καταναλωτή....................

ΙΙΙ. Αθέμιτος ανταγωνισμός και δίκαιο κατά των περιορισμών

του ανταγωνισμού...................................................................................................................

Ιν. Ιδιωτικό διεθνές δίκαιο.......................................................................................................

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Η ΓΕΝΙΚΗ ΡΗΤΡΑ

§ 35. Η γενική ρήτρα του άρθρου 1 ν. 146/1914

Ι. Η δομή του ν. 146/1914..........................................................................................................

ΙΙ. Τα κατ' ιδίαν στοιχεία του αρ. 1.....................................................................................

1.    Πράξη ανταγωνισμού.........................................................................................................

2.    Σκοπός ανταγωνισμού........................................................................................................

3.    Αντίθεση στα χρηστά ήθη................................................................................................

4.    Πράξεις ανταγωνισμού που τελούνται σε ορισμένες συναλλαγές

ΙΙΙ. Συνέπειες...........................................................................................................................................

XXIV

Περιεχόμενα

§ 36. Πράξεις ανταγωνισμού που υπάγονται στην απαγόρευση της γενικής ρήτρας Ι. Αθέμιτη προσέλκυση πελατών......................................................................................................................................264

1.    Επηρεασμός των πελατών με την δημιουργία παραπλανητικών εντυπώσεων...............264

2.    Υπερβολικός δελεασμός................................................................................................................................................265

3.    Ψυχολογικός εξαναγκασμός......................................................................................................................................267

4.    Εκμετάλλευση της τάσης του κοινού για τυχερά παιχνίδια..............................................................267

5.    Παρενόχληση..........................................................................................................................................................................267

6.    Εκμετάλλευση συναισθημάτων...............................................................................................................................268

7.    Άλλες περιπτώσεις...............................................................................................................................................................268

ΙΙ. Εκμετάλλευση προϊόντων ξένης εργασίας, φήμης και οργάνωσης.........................................268

1.    Προσκόλληση (αθέμιτη απομίμηση)...................................................................................................................269

α) Προϊόντα ξένης εργασίας............................................................................................................................................269

β) Ξένα διακριτικά γνωρίσματα....................................................................................................................................271

2.    Εκμετάλλευση ξένης φήμης.........................................................................................................................................272

3.    Εκμετάλλευση ξένης οργάνωσης............................................................................................................................273

α) Απόσπαση εργατικού δυναμικού.........................................................................................................................273

β) Ρήτρες αποκλειστικής συνεργασίας.....................................................................................................................275

γ) Αθέμιτη απόσπαση πελατείας...................................................................................................................................275

δ) Δωροδοκία............................................................................................................................................................................276

ΙΙΙ. Παρεμπόδιση.............................................................................................................................................................................277

1.    Μποϋκοτάζ................................................................................................................................................................................277

2.    Άνιση μεταχείριση (άρνηση σύναψης ή διακοπή συναλλακτικών σχέσεων)....................278

3.    Υποτίμηση..................................................................................................................................................................................280

4.    Συγκριτική διαφήμιση.....................................................................................................................................................283

5.    Άλλες μορφές παρεμπόδισης.....................................................................................................................................285

Ιν. Παράβαση νομικών δεσμεύσεων............................................................................................................................285

1.    Παράβαση διατάξεων......................................................................................................................................................286

2.    Παράβαση συμβατικών δεσμεύσεων.................................................................................................................288

α) Σχέσεις εμπιστοσύνης και ρήτρες μη ανταγωνισμού..............................................................................288

β) Παράβαση συμβατικών δεσμεύσεων................................................................................................................289

V. Διακινδύνευση της ομαλής λειτουργίας της αγοράς...............................................................................290

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ

ΚΑΤ' ΙΔΙΑΝ ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ § 37. Παραπλανητική διαφήμιση

Ι. Γενικά......................................................................................................................................................................................................292

ΙΙ. Προϋποθέσεις εφαρμογής..............................................................................................................................................294

XXV

Περιεχόμενα

ΙΙΙ. Περιπτώσεις ανακριβών δηλώσεων....................................................................................................................296

IV. Συνέπειες.........................................................................................................................................................................................297

§ 38. Προστασία επαγγελματικής φήμης και εμπορικών απορρήτων

I. Προστασία της επαγγελματικής φήμης..................................................................................................................297

ΙΙ. Προστασία εμπορικών απορρήτων........................................................................................................................298

§ 39. Η καταχρηστική εκμετάλλευση οικονομικής εξάρτησης ως πράξη αθέμιτου ανταγωνισμού

Ι. Γενικά......................................................................................................................................................................................................299

ΙΙ. Προϋποθέσεις εφαρμογής..............................................................................................................................................300

1.    Σχέση οικονομικής εξάρτησης..................................................................................................................................300

2.    Ανυπαρξία ισοδύναμης εναλλακτικής λύσης...............................................................................................301

3.    Καταχρηστική εκμετάλλευση της σχέσης.........................................................................................................301

ΙΙΙ. Κυρώσεις........................................................................................................................................................................................302

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΕΝΝΟΜΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ

§ 40. Αστική και ποινική προστασία

Ι. Αστική προστασία......................................................................................................................................................................304

1.    Αξιώσεις.......................................................................................................................................................................................304

α) Αξίωση για παράλειψη..................................................................................................................................................304

β) Αξίωση για αποζημίωση..............................................................................................................................................305

2.    Ασφαλιστικά μέτρα.............................................................................................................................................................306

3.    Νομιμοποίηση........................................................................................................................................................................306

α) Ενεργητική νομιμοποίηση..........................................................................................................................................306

β) Παθητική νομιμοποίηση..............................................................................................................................................306

4.    Παραγραφή...............................................................................................................................................................................307

5.    Δικονομικά................................................................................................................................................................................308

ΙΙ. Ποινική προστασία.................................................................................................................................................................308

XXVI

Περιεχόμενα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΑΘΕΜΙΤΕΣ ΕΜΠΟΡΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ

§ 41. Η Οδηγία 2005/29/ΕΚ και τα άρθρα 9α επ. ν. 2251/1994

Ι. Γενικά......................................................................................................................................................................................................309

ΙΙ. Περιπτώσεις αθέμιτων εμπορικών πρακτικών............................................................................................310

1.    Γενική ρήτρα.............................................................................................................................................................................310

2.    Παραπλανητικές εμπορικές πρακτικές (πράξεις ή παραλείψεις)..................................................311

3.    Επιθετικές εμπορικές πρακτικές...............................................................................................................................311

4.    Κυρώσεις....................................................................................................................................................................................312

5.    Αθέμιτες εμπορικές πρακτικές στις σχέσεις μεταξύ επιχειρήσεων στην

αλυσίδα εφοδιασμού γεωργικών προϊόντων και τροφίμων.........................................................313

ΙΙΙ. Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2019/1150 για την προώθηση της δίκαιης μεταχείρισης και της διαφάνειας για τους επιχειρηματικούς χρήστες επιγραμμικών υπηρεσιών διαμεσολάβησης......................................................................................................................................314

Αλφαβητικό Ευρετήριο...................................................................................................................................................................317

1

Μέρος Πρώτο
Γενικές αρχές

2

§ 1. Εισαγωγικά

Ι. Έννοια

  1. 1

1. α) Με τον όρο “Βιομηχανική Ιδιοκτησία(propriété industrielle) νοείται το σύνολο εκείνο των ρυθμίσεων, οι οποίες προστατεύουν άυλες αξίες της επιχείρησης με την χορήγηση αποκλειστικών δικαιωμάτων, όπως δικαιωμάτων σε τεχνικές επινοήσεις, σε αισθητικές δημιουργίες και σε διακριτικά γνωρίσματα. Σκοπός της προστασίας είναι να εξασφαλισθεί ότι η επιχείρηση που δημιούργησε τις αξίες αυτές θα μπορεί να τις χρησιμοποιεί και να τις εκμεταλλεύεται προς όφελός της απρόσκοπτα και κατ’ αποκλειστικότητα. Αν και δεν υπάρχει ενιαίος νόμος που να προστατεύει τα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας ως σύνολο, έχει επικρατήσει η άποψη -ιδίως μετά την Διεθνή Σύμβαση των Παρισίων του 1883 για την προστασία της Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας- ότι στο αντικείμενο της βιομηχανικής ιδιοκτησίας υπάγονται τα αναγνωριζόμενα και προστατευόμενα από την έννομη τάξη άυλα δικαιώματα της επιχείρησης που είναι οικονομικά εκμεταλλεύσιμα. Οι σχετικές ρυθμίσεις που αφορούν τα κατ’ ιδίαν δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας δεν περιορίζονται στην παροχή έννομης προστασίας αλλά καθορίζουν και τις προϋποθέσεις κτήσης και εκμετάλλευσης, καθώς και τα όρια προστασίας αυτών.

H έννοια της βιομηχανικής ιδιοκτησίας αναπτύχθηκε ιστορικά ως κλάδος δικαίου που προστατεύει ιδιωτικά συμφέροντα (ατομιστική αντίληψη του δικαίου της βιομηχανικής ιδιοκτησίας). Από ευρύτερη σκοπιά, η βιομηχανική ιδιοκτησία είναι ο κλάδος δικαίου που προστατεύει την ανταγωνιστική και δημιουργική ελευθερία των μετεχόντων στην αγορά κατά της αυθαίρετης εκμετάλλευσης των επιτευγμάτων τους από τρίτους. H σημασία του κλάδου αυτού δικαίου συνίσταται στο ότι, σε αντίθεση με το ατομιστικό αστικό δίκαιο, σκοπός της παρεχόμενης προστασίας δεν είναι μόνο η προάσπιση ιδιωτικών συμφερόντων αλλά, εμμέσως, και των συμφερόντων της ολότητας. Πράγματι, με την (ατομική) προστασία των τεχνικών και άλλων δημιουργημάτων επιτυγχάνεται συγχρόνως η τεχνολογική, οικονομική και πολιτισμική πρόοδος του κοινωνικού συνόλου -και μάλιστα όχι μόνο σε ένα περιορισμένο γεωγραφικό χώρο αλλά ακόμα και σε ολόκληρο τον πλανήτη-, καθόσον οι ευεργετικές συνέπειες των νέων τεχνολογικών και άλλων δημιουργημάτων δεν αποβαίνουν μόνο σε όφελος του δικαιούχου αλλά αντανακλούν στο κοινωνικό σύνολο. Τούτο αναδείχτηκε, με εμφαντικό τρόπο, και στην σημερινή εποχή της τέταρτης βιομηχανικής επανάστασης, με την ανάδυση των νέων τεχνολογιών -όπως η ψηφιακή τεχνολογία, οι τεχνολογίες των πληροφοριών, η ρομποτική, η τεχνητή νοημοσύνη, η βιοτεχνολογία-, τα επιτεύγματα των οποίων έχουν επηρεάσει καθοριστικά τις ζωές των ανθρώπων (αρκεί να γίνει αναφορά στους η/υ, τα κινητά τηλέφωνα και τα εμβόλια κατά του Covid-19).[1]

3

β) Ο όρος «βιομηχανική ιδιοκτησία» είναι ανακριβής, τόσο διότι η έκτασή του δεν περιορίζεται στον τομέα της βιομηχανίας αλλά επεκτείνεται γενικά στις συναλλαγές, όσο και διότι αντικείμενο προστασίας του δεν είναι ενσώματα αντικείμενα, ώστε να κυριολεκτείται ο όρος «ιδιοκτησία», αλλά άυλα αγαθά.

  1. 2

2. Σύμφωνα με όσα ειδικότερα αναφέρονται σε επόμενη ενότητα, στην διεθνή ορολογία έχει επικρατήσει να χρησιμοποιείται ο ευρύτερος όρος «Διανοητική Ιδιοκτησία» (Intellectual Property”), ο οποίος, περιλαμβάνει τόσο τα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας όσο και τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Πράγματι, υπάρχουν κοινές αρχές και κοινοί κανόνες, οι οποίοι εφαρμόζονται σε όλα τα άυλα αγαθά, όπως, άλλωστε, είχε επισημανθεί και παλαιότερα, όπου έγινε προσπάθεια δημιουργίας δικαίου άυλων αγαθών (Immaterialgüterrecht). Πάντως, η συμπερίληψη σε ενιαίο νομοθετικό κείμενο όλων των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας δεν φαίνεται σκόπιμη, διότι, παρά τον κοινό τους στόχο, η φύση των κατ’ ιδίαν δικαιωμάτων δεν είναι ομοιογενής.

ΙΙ. Αντικείμενο

1. Προστασία δικαιωμάτων και άυλων αξιών

  1. 3

Όπως αναφέρθηκε, δεν υπάρχει ενιαίος νόμος που να προστατεύει τα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας, αλλά κάθε δικαίωμα προστατεύεται με ειδικό νόμο. Ως εκ τούτου, θα μπορούσαν να υπάρξουν αμφισβητήσεις, αν ορισμένα δικαιώματα ή άυλες αξίες της επιχείρησης που δεν ανήκουν στα κλασικά δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας, μπορούν να ενταχθούν σ’ αυτά. Σωστότερο είναι να ληφθεί υπόψη το λειτουργικό κριτήριο, να εξαρτηθεί δηλ. η ένταξη από το κατά πόσο συγκεκριμένη άυλη αξία αποτελεί δημιούργημα επιχειρηματικής δραστηριότητας, η οποία είναι εύλογο να απολαύει προστασίας, εφόσον παρουσιάζει τα ίδια ουσιαστικά χαρακτηριστικά με τα κλασικά δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας. Με βάση το κριτήριο αυτό, μπορούν να υπαχθούν στο αντικείμενο της βιομηχανικής ιδιοκτησίας, όχι μόνο αποκλειστικά δικαιώματα που αποκτώνται με τυπική (συστατική) διαδικασία, όπως οι ευρεσιτεχνίες, τα βιομηχανικά σχέδια και τα σήματα, τα οποία ανήκουν στον «σκληρό πυρήνα» των δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας, αλλά και άλλα δικαιώματα που αποκτώνται ατύπως ή ακόμα και άυλες αξίες που δεν είναι δικαιώματα. Το γεγονός ότι μια τέτοια άυλη αξία ρυθμίζεται σε συγγενή κλάδο δικαίου, όπως στο δίκαιο του αθέμιτου ανταγωνισμού, ή και σε ειδικό νόμο, δεν θα πρέπει να συνιστά εμπόδιο για την ένταξή του στο αντικείμενο της βιομηχανικής ιδιοκτησίας, εφόσον πληρούται το ως άνω λειτουργικό κριτήριο. Τούτο ισχύει για τα διακριτικά γνωρίσματα του ουσιαστικού συστήματος, τα οποία, παρότι αποκτώνται ατύπως και προστατεύονται με το δίκαιο του αθέμιτου ανταγωνισμού, επιτελούν την ίδια λειτουργία με τα κλασικά δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας. Πέραν τούτων, σωστό είναι να συμπεριληφθούν στο αντικείμενο προστασίας της βιομηχανικής ιδιοκτησίας και αξίες της επιχείρησης, οι οποίες, αν και επιτελούν την ίδια λειτουργία με τα κλασικά δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας, για διάφορους λόγους, δεν έχουν αναχθεί από την έννομη τάξη σε δικαιώματα· τέτοιες αξίες είναι τα εμπορικά απόρρητα και οι γεωγραφικές ενδείξεις.[2]

4

  1. 4

Ενόψει τούτων, στην βιομηχανική ιδιοκτησία υπάγονται: α) οι προστατευόμενες τεχνικές επινοήσεις, όπως η ευρεσιτεχνία και τα υποδείγματα χρησιμότητας (ν. 1733/1987), τα πιστοποιητικά φυτικής δημιουργίας (ν. 1546/1985), οι τοπογραφίες προϊόντων ημιαγωγών (π.δ. 45/1991)· β) οι αισθητικές δημιουργίες, όπως τα βιομηχανικά σχέδια και υποδείγματα (π.δ. 259/1997), γ) τα σήματα (ν. 4679/2020), δ) τα διακριτικά γνωρίσματα του ουσιαστικού συστήματος, δηλ. το όνομα, η επωνυμία, ο διακριτικός τίτλος και ο διασχηματισμός (αρ. 13-15 ν. 146/1914), ε) οι γεωγραφικές ενδείξεις (αρ. 3 ν. 146/1914) και στ) τα εμπορικά απόρρητα (αρ. 16-18 ν. 146/1914, αρ. 22α-22κ ν. 1733/1987).

2. Διακριτικά γνωρίσματα, αθέμιτος ανταγωνισμός, διανοητική ιδιοκτησία

  1. 5

1. Διακριτικά γνωρίσματα. Σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν, η βιομηχανική ιδιοκτησία αναφέρεται στην προστασία των προϊόντων της δημιουργικής δραστηριότητας της επιχείρησης στις συναλλαγές, με την εξασφάλιση της κατ’ αποκλειστικότητα παραγωγής και εκμετάλλευσης νέων δημιουργιών, όπως ιδίως οι εφευρέσεις και τα σχεδία και υποδείγματα. Ενόψει τούτου, θα μπορούσαν να υπάρξουν επιφυλάξεις, κατά πόσον τα σήματα και τα άλλα διακριτικά γνωρίσματα, όπως η επωνυμία, ο διακριτικός τίτλος και ο διασχηματισμός, πρέπει να προστατεύονται ως δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας ή με βάση τις διατάξεις για τον αθέμιτο ανταγωνισμό. Και τούτο, διότι για την προστασία των διακριτικών γνωρισμάτων δεν απαιτείται άξια προστασίας δημιουργικότητα, ώστε να παρίσταται δικαιολογημένη η χορήγηση αποκλειστικού δικαιώματος χρήσης τους.[3] Υπέρ της δεύτερης εκδοχής συνηγορεί και ότι η προστασία των διακριτικών γνωρισμάτων δεν είναι απόλυτη αλλά παρέχεται μόνον, εφόσον δημιουργείται κίνδυνος σύγχυσης ή γίνεται εκμετάλλευση ξένης φήμης, μόνο δηλ. εφόσον συντελούνται πράξεις, οι οποίες συνιστούν κλασικές περιπτώσεις αθέμιτης ανταγωνιστικής συμπεριφοράς. Εντούτοις, τόσο οι εθνικές νομοθεσίες όσο και οι Οδηγίες για το σήμα και ο Κανονισμός για το σήμα της ΕΕ, αναγνωρίζουν το σήμα ως αποκλειστικό δικαίωμα. Τούτο γίνεται, όχι επειδή το σήμα –το ίδιο ισχύει και τα άλλα διακριτικά γνωρίσματα- έχει αυταξία ως δημιούργημα, αλλά για τον λόγο ότι επιτελεί μια σημαντική αποστολή που δεν εξαντλείται στην προστασία του δικαιούχου, αλλά που έχει καίρια σημασία για την απρόσκοπτη διακίνηση των αγαθών και υπηρεσιών στην αγορά. Με την έννοια αυτήν, τα διακριτικά γνωρίσματα αποτελούν, σύμφωνα και με την νομολογία του ΔΕΕ, ουσιώδες στοιχείο «του συστήματος ενός ανόθευτου ανταγωνισμού». Πέραν τούτου, τα διακριτικά γνωρίσματα ισχυρής διακριτικότητας ενσωματώνουν μια άυλη περιουσιακή αξία, καθόσον συμβολίζουν την επιτυχία της δικαιούχου επιχείρησης, η οποία πρέπει, ως εκτούτου, να τύχει προστασίας. Το ίδιο ισχύει για τις γεωγραφικές ενδείξεις, οι οποίες, μολονότι δεν αναγνωρίζονται στην εθνική νομοθεσία ως δικαιώματα, επιτελούν την ίδια λειτουργία, όπως τα διακριτικά γνωρίσματα και ενσωματώνουν, και αυτές, άυλη περιουσιακή αξία.

  1. 6

2. Αθέμιτος ανταγωνισμός. Μεθοδολογικής μόνο σημασίας είναι το ζήτημα, αν στην έννοια της βιομηχανικής ιδιοκτησίας υπάγεται και το δίκαιο του αθέμιτου ανταγωνισμού, θέση την οποία ακολουθεί η Διεθνής Σύμβαση των Παρισίων του 1883 (αρ. 1 παρ. 1 του ν. 213/1975). Η απάντηση εξαρτάται από την σύγχρονη εξέλιξη, αλλά και

5

από τις ρυθμίσεις της εθνικής νομοθεσίας. Επί της ουσίας η διαφορά ως προς το αντικείμενο προστασίας της βιομηχανικής ιδιοκτησίας και του αθέμιτου ανταγωνισμού είναι σαφής: Η βιομηχανική ιδιοκτησία προστατεύει αποκλειστικά δικαιώματα, ενώ οι ρυθμίσεις για τον αθέμιτο ανταγωνισμού οριοθετούν τα όρια μεταξύ επιτρεπτής και αθέμιτης συμπεριφοράς στις συναλλαγές. Παρ’ όλα αυτά, οι δύο κλάδοι έχουν κοινό τελικό στόχο, δηλ. την προστασία της απρόσκοπτης άσκησης της επιχειρηματικής δραστηριότητας κατά αυθαίρετων πράξεων τρίτων. Το αν τούτο επιτυγχάνεται με την χορήγηση αποκλειστικών δικαιωμάτων ή με απαγορευτικούς κανόνες, δεν μεταβάλλει το τελικό αποτέλεσμα. Στην σύγκλιση των δύο κλάδων συμβάλλει και ότι η έκταση προστασίας των δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας δεν έχει πάντα τον ίδιο απόλυτο χαρακτήρα, αλλά εξαρτάται από την στάθμιση συμφερόντων βάσει των ειδικών συνθηκών σε κάθε περίπτωση, όπως δηλ. συμβαίνει με την αξιολόγηση της συναλλακτικής συμπεριφοράς ως θεμιτής ή αθέμιτης. Άλλο σημείο σύγκλισης είναι ότι γίνεται δεκτό ότι τα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας μπορεί να τύχουν συμπληρωματικής προστασίας με βάση το δίκαιο του αθέμιτου ανταγωνισμού. Ισχύει όμως και το αντίστροφο, καθόσον η θεσμοθετημένη προστασία ορισμένων δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας μπορεί να επεκτείνεται σε περιστάσεις που προσιδιάζουν περισσότερο σε αθέμιτη συμπεριφορά, όπως η προστασία των διακριτικών γνωρισμάτων από την αθέμιτη εκμετάλλευση της φήμης τους. Περαιτέρω, οι δύο κλάδοι συγκλίνουν, ενόψει και του ότι το δίκαιο του αθέμιτου ανταγωνισμού δεν περιορίζεται στην θέση ορίων στην άσκηση της επιχειρηματικής ελευθερίας, καθόσον προστατεύει και δικαιώματα, όπως τα διακριτικά γνωρίσματα του ουσιαστικού συστήματος.

  1. 7

Ανεξάρτητα, πάντως, από το μεθοδολογικό ζήτημα, αν στην βιομηχανική ιδιοκτησία πρέπει να ενταχθεί και το δίκαιο του αθέμιτου ανταγωνισμού, στο παρόν σύγγραμμα, λόγω της στενής σχέσης των δύο κλάδων, εξετάζεται και το δίκαιο του αθέμιτου ανταγωνισμού. Λαμβάνοντας, επίσης, υπόψη την σύγχρονη εξέλιξη, τα διακριτικά γνωρίσματα του ουσιαστικού συστήματος, παρότι ρυθμίζονται στον ν. 146/1914, δεν εντάσσονται στην παρούσα έκδοση (όπως και στις προηγούμενες) στον αθέμιτο ανταγωνισμό, αλλά στα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας, αντίστοιχα δε ισχύουν για τις γεωγραφικές ενδείξεις.

  1. 8

3. Διανοητική ιδιοκτησία. Όπως αναφέρθηκε, έχει επικρατήσει διεθνώς ο γενικότερος όρος «Διανοητική Ιδιοκτησία» (Ιntellectual Property, ΙΡ), αντικείμενο του οποίου είναι τόσο τα δικαιώματα της βιομηχανικής όσο και της πνευματικής ιδιοκτησίας.[4] H εξέλιξη αυτή οφείλεται στην βαθμιαία μεταλλαγή του δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας σε δίκαιο, το κέντρο βάρος του οποίου έχει μετατεθεί στην εκμετάλλευση των δικαιωμάτων,

6

αλλά και στην σύναψη της Διεθνούς Σύμβασης ΤRΙPS για τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας. Επίσης η Οδηγία 2004/48/ΕΚ αναφέρεται στην επιβολή δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας.

Στο γαλλικό δίκαιο ο νόμος του 1992 κωδικοποίησε την πνευματική και την βιομηχανική ιδιοκτησία με τίτλο «κώδικας διανοητικής ιδιοκτησίας», αντίστοιχα δε ισχύουν στο ιταλικό δίκαιο. Ενιαία αντιμετωπίζονται οι δύο κλάδοι και στο αγγλοαμερικανικό δίκαιο ( και αρ. 2 ν. 1883/1990 όπου αναφέρεται ο όρος «Παγκόσμιος Οργανισμός Διανοητικής Ιδιοκτησίας» [ΠΟΔΙ], το αρ. 8 παρ. 18 του ν. 2557/1997 καθώς και τον ν. 3184/2003 «Κύρωση της Συνθήκης του Παγκόσμιου Οργανισμού Διανοητικής Ιδιοκτησίας για την πνευματική ιδιοκτησία»).

Με την έννοια αυτήν, θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι η βιομηχανική ιδιοκτησία είναι τμήμα του δικαίου της διανοητικής ιδιοκτησίας, στο αντικείμενο της οποίας εντάσσεται και το δίκαιο της πνευματικής ιδιοκτησίας και των συγγενικών δικαιωμάτων.

§ 2. Νομική φύση. Προστασία

  1. 1

1. Νομική φύση. Τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας είναι, όπως τα εμπράγματα δικαιώματα, αποκλειστικά δικαιώματα. Σε αντίθεση όμως προς τα τελευταία, τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας δεν προϋποθέτουν εμπράγματη εξουσίαση σε ενσώματο αντικείμενο, καθόσον είναι δικαιώματα σε άυλα περιουσιακά αγαθά. Η έλλειψη εμπράγματης εξουσίασης έχει ως συνέπεια ότι δεν εφαρμόζονται ως προς τα δικαιώματα αυτά οι αρχές του εμπράγματου δικαίου, όπως ιδίως η ΑΚ 1036. Αντικείμενο των άυλων δικαιωμάτων δεν είναι το υλικό αντικείμενο αλλά η «ιδέα», έστω και αν αυτή εκφράζεται (υλοποιείται) σε υλικό αντικείμενο (π.χ. σε μια μηχανή). Στον Joseph Κohler οφείλεται η διάκριση μεταξύ αντικειμένου του δικαιώματος βιομηχανικής ιδιοκτησίας -το οποίο δεν έχει υλική υπόσταση και δεν δημιουργεί «εμπράγματη» εξουσίαση-, και υλικού φορέα, στο οποίον εκφράζεται η δημιουργική ιδέα και στον οποίο μπορεί μεν να υπάρξει εμπράγματη εξουσίαση, όχι όμως ως αναγκαία συνέπεια του δικαιώματος βιομηχανικής ιδιοκτησίας.[5] Βέβαια, μεταξύ δικαιώματος βιομηχανικής ιδιοκτησίας και εμπράγματου δικαιώματος επί του υλικού φορέα μπορεί να υπάρξει σχέση έντασης. Από την άλλη μεριά, η προστασία δικαιώματος βιομηχανικής ιδιοκτησίας προϋποθέτει την υλική ενσωμάτωση της δημιουργικής ιδέας, διότι, αν η ιδέα δεν εξωτερικευθεί, δεν έχει σημασία για το δίκαιο. Η σημαντικότερη, πάντως, διαφορά ουσίας μεταξύ εμπράγματου δικαιώματος και δικαιώματος βιομηχανικής ιδιοκτησίας είναι ότι το δεύτερο θα πρέπει να είναι επιδεκτικό οικονομικής εκμετάλλευσης για να τύχει προστασίας.

  1. 2

Η διάπλαση του δικαίου της βιομηχανικής ιδιοκτησίας είναι απόρροια της βιομηχανικής και τεχνολογικής επανάστασης. Στην ηπειρωτική Ευρώπη μεγάλη απήχηση είχε η γαλλική διδασκαλία για την «βιομηχανική ιδιοκτησία» (propriété industruelle), η οποία αναγνώριζε ως απόλυτα

7

δικαιώματα τα οικονομικά εκμεταλλεύσιμα δημιουργήματα. Την θεωρία αυτήν ανάπτυξε περαιτέρω ο Joseph Κohler με την διδασκαλία του για το δίκαιο των άυλων αγαθών, η οποία και επικράτησε της ιδεολογικής θεωρίας του προσωπικού χαρακτήρα των δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας του Οtto v. Gierke. H γαλλική διδασκαλία είχε επίδραση τόσο κατά την σύνταξη των διαφόρων νόμων των ευρωπαϊκών κρατών όσο και της Διεθνούς Σύμβασης των Παρισίων για την προστασία της βιομηχανικής ιδιοκτησίας του 1883. Εντούτοις τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια μετατόπιση ως προς τον σκοπό προστασίας των δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας, ο οποίος εξελίσσεται από προστασία της ανθρώπινης δημιουργικότητας σε προστασία των επενδύσεων και των καινοτομιών, εξέλιξη που είναι απόρροια της βιομηχανοποίησης και εμπορευματοποίησης των διανοητικών δημιουργημάτων.

  1. 3

2. Λόγοι προστασίας. Προέχων σκοπός του δικαίου της βιομηχανικής ιδιοκτησίας είναι η προστασία των, οικονομικής φύσεως, συμφερόντων του δικαιούχου. Η ανάγκη προστασίας είναι προφανής, καθόσον τα τεχνικά και αισθητικά δημιουργήματα, αλλά και τα διακριτικά γνωρίσματα, για την δημιουργία των οποίων απαιτήθηκαν κόποι και κεφάλαια, μπορούν εύκολα να γίνουν αντικείμενο αντιγραφής ή απομίμησης από τρίτους. Επειδή τα προστατευόμενα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας είναι απόλυτα δικαιώματα, έχουν θετικό και αρνητικό περιεχόμενο. Το θετικό περιεχόμενο συνίσταται στην χορήγηση στον δικαιούχο δέσμης εξουσιών, τις οποίες ορίζει ο νόμος. Έτσι, οι εξουσίες του δικαιούχου διπλώματος ευρεσιτεχνίας συνίστανται στην, κατ’ αποκλειστικότητα, παραγωγή, κατοχή, χρήση, προσφορά ή διάθεση των προστατευόμενων με το δίπλωμα προϊόντων στην αγορά, αντίστοιχα δε ισχύουν και για τα άλλα δικαιώματα. Το αρνητικό περιεχόμενο των δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας συνίσταται στην εξουσία αποτροπής της χρήσης, οικειοποίησης, απομίμησης ή εκμετάλλευσης του αντικειμένου προστασίας από τρίτους χωρίς συναίνεση του δικαιούχου. Ήδη όλα τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας απολαύουν της εξαιρετικά δραστικής δικονομικής προστασίας που προβλέπει η Οδηγία 2004/48/ΕΚ, οι διατάξεις της οποίας ενσωματώθηκαν στο εθνικό δίκαιο.

  1. 4

Έχουν, εντούτοις, εκφρασθεί επιφυλάξεις σχετικά με το αν και σε ποιον βαθμό πρέπει να παρασχεθεί προστασία στα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας. Οι επιφυλάξεις αυτές συνίστανται στο ότι, με την παροχή προστασίας στα δικαιώματα αυτά, παρεμποδίζεται η ανάπτυξη της ανταγωνιστικής ελευθερίας των άλλων.[6] Έτσι, για παράδειγμα, η δημιουργία και εκμετάλλευση καινοτόμου μηχανήματος που υπερέχει καταφανώς έναντι όλων των άλλων αντίστοιχων παραδοσιακών θίγει τους άλλους ανταγωνιστές. Ένας άλλος λόγος, για τον οποίο εκφράζονται επιφυλάξεις για την παροχή προστασίας, ιδίως σε τεχνικές επινοήσεις, αλλά και σε αισθητικές δημιουργίες, είναι ότι, εξαιτίας της προστασίας αυτής, παρεμποδίζεται η πρόοδος του κοινωνικού συνόλου, δεδομένου ότι απαγορεύεται σε τρίτους η περαιτέρω εξέλιξη ή βελτίωση των επιτευγμάτων αυτών χωρίς την συγκατάθεση του δικαιούχου. Είναι, εντούτοις, φανερό ότι

8

ενδεχόμενη «κοινωνικοποίηση» των «μονοπωλιακών» αυτών δικαιωμάτων και η μη παροχή προστασίας στην κατ’ αποκλειστικότητα εκμετάλλευσή τους, θα επέφερε τον μαρασμό κάθε δημιουργικής προσπάθειας, οι δε αρνητικές επιπτώσεις στο κοινωνικό σύνολο θα ήταν μεγαλύτερες, διότι δεν θα παρείχετο κίνητρο για δημιουργία, με αποτέλεσμα την αποτελμάτωση κάθε τεχνολογικής, οικονομικής και πολιτισμικής προόδου. Τα δικαιώματα των δημιουργών προστατεύονται γι’ αυτό ακριβώς, επειδή δηλ. η προστασία τους συντελεί στην αύξηση της κοινωνικής ευημερίας και της τεχνολογικής και πολιτισμικής προόδου. Επομένως, η προστασία των δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας δεν αποτελεί μόνο δίκαια ανταμοιβή του ανθρώπινου μόχθου και της ανθρώπινης δημιουργικότητας και ιδιοφυΐας, αλλά η αναγνώρισή τους και η προστασία τους επιβάλλεται και από πλευράς γενικότερων συμφερόντων. Να σημειωθεί, πάντως, ότι, ακόμα και αν δεν υπήρχε ειδική προστασία των δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας ως αποκλειστικών δικαιωμάτων, θα τους παρείχετο προστασία βάσει του δικαίου του αθέμιτου ανταγωνισμού –καθόσον η προσβολή τους θα συνιστούσε αθέμιτη εκμετάλλευση προϊόντων ξένης εργασίας–, η οποία δεν θα ήταν, κατ’ αποτέλεσμα, σημαντικά στενότερη από εκείνη που τους παρέχει το δικαίωμα· απλά η προστασία αυτή δεν θα ήταν τόσο αποτελεσματική.

  1. 5

3. Περιορισμοί προστασίας. Οι ανταγωνιστές δεν πρέπει να περιορίζονται υπέρμετρα στην ανάπτυξη της οικονομικής τους ελευθερίας από την αποκλειστική εκμετάλλευση των δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας, ούτε να τίθενται υπερβολικά προσκόμματα στην περαιτέρω εξέλιξη τεχνολογικών και άλλων δημιουργημάτων από τρίτους. Ο νόμος λαμβάνει υπόψη τις παραμέτρους αυτούς και, ως αντιστάθμισμα της παραχώρησης «μονοπωλιακών» δικαιωμάτων, θέτει περιορισμούς στην προστασία τους. Πρώτος περιορισμός είναι ότι τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας, σε αντίθεση με τα άλλα απόλυτα δικαιώματα, είναι χρονικά περιορισμένα. Επιπλέον, δεν παρέχεται προστασία σε οποιοδήποτε άυλο αγαθό, αλλά μόνο σε εκείνα που είναι πράγματι άξια προστασίας. Έτσι, οι εφευρέσεις προστατεύονται μόνον, όταν παρουσιάζουν «εφευρετική δραστηριότητα», τα σχέδια και υποδείγματα, όταν έχουν «ατομικό χαρακτήρα», τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, όταν παρουσιάζουν «δημιουργικό ύψος», και τα διακριτικά γνωρίσματα, όταν έχουν «διακριτική ικανότητα». Ο νομοθέτης δηλαδή, προκειμένου να συμβιβάσει τα αντιτιθέμενα συμφέροντα, αφενός παραχωρεί «μονοπωλιακά» δικαιώματα, αφετέρου, για να προστατεύσει τους ανταγωνιστές και την πρόοδο του κοινωνικού συνόλου, επεμβαίνει προληπτικά, θέτοντας εγγενείς περιορισμούς στα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας. Πρόκειται για δύο τεχνικές, οι οποίες λειτουργούν μεν προς την αντίστροφη κατεύθυνση, έχουν όμως ως κοινό στόχο την προστασία των ανταγωνιστών και της κοινωνικής ευημερίας.

  1. 6

Ανάλογες είναι και οι σκέψεις που οδηγούν στην ανάγκη προστασίας των διακριτικών γνωρισμάτων. Αν και τα διακριτικά γνωρίσματα δεν παρουσιάζουν «δημιουργικό ύψος», όπως οι τεχνικές επινοήσεις και οι αισθητικές δημιουργίες, η προστασία τους δικαιολογείται, αν λάβει κανείς υπόψη τη διαφορετική τους αποστολή: Τα διακριτικά γνωρίσματα καθιστούν ευκολότερη την διάκριση

9

των ανταγωνιζόμενων επιχειρήσεων μεταξύ τους καθώς και την διάθεση των προϊόντων και την αποδοχή των υπηρεσιών τους στην αγορά. Γι’ αυτό η μη προστασία τους θα κατέληγε σε βάρος των καταναλωτών, οι οποίοι θα κινδύνευαν να παραπλανηθούν ως προς την προέλευση των προϊόντων ή των υπηρεσιών, ιδίως από απομιμητικά προϊόντα τρίτων κατώτερης ποιότητας. Επομένως, όπως οι τεχνικές επινοήσεις και οι αισθητικές δημιουργίες, και τα διακριτικά γνωρίσματα προστατεύονται, όχι μόνο χάριν του δικαιούχου αλλά και χάριν του κοινωνικού συνόλου, εν προκειμένω, των καταναλωτών και της ομαλής λειτουργίας της αγοράς.[7]

§ 3. Οικονομική σημασία, ένταξη στο σύστημα δικαίου, οργανωτικό και διαδικαστικό πλαίσιο

Ι. Οικονομική σημασία

  1. 1

H εξέλιξη της βιομηχανικής ιδιοκτησίας είναι διαχρονικά άρρηκτα συνδεδεμένη με την τεχνολογική πρόοδο και την οικονομική ανάπτυξη. H βιομηχανική επανάσταση άρχισε στην Μ. Βρετανία και στην συνέχεια εξαπλώθηκε στις ΗΠΑ και τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ως επακόλουθο της άνθησης των φυσικών επιστημών και των μεγάλων εφευρέσεων του 19ου αιώνα καθώς και της βιομηχανοποίησης της παραγωγής. Σαρωτικές αλλαγές επέφερε η πληροφορική και η τεχνολογία των επικοινωνιών κατά την ­διάρκεια του δεύτερου μισού του 20ου αιώνα, η οποία συνεχίζεται μέχρι σήμερα (λεγόμενη ψηφιακή επανάσταση). Δεδομένου ότι η οικονομική ανάπτυξη εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από το επίπεδο της τεχνολογίας, είναι αναγκαία η ύπαρξη θεσμικού πλαισίου που θα παρέχει αποτελεσματική προστασία στις άυλες αξίες της επιχείρησης, όπως στις τεχνολογικές καινοτομίες, στα εμπορικά απόρρητα, στις αισθητικές διαμορφώσεις των προϊόντων, στην σήμανση προϊόντων και στα σύγχρονα συστήματα διάθεσης και διανομής και που θα εξασφαλίζει τους αναγκαίους όρους για την λειτουργία υγιούς και ελεύθερου ανταγωνισμού. Με την προστασία των δικαιωμάτων ­βιομηχανικής ιδιοκτησίας προστατεύονται και οι επενδύσεις που καταβάλλονται για την ανάπτυξη της καινοτομίας καθώς και το κόστος της διαφήμισης των προϊόντων ή υπηρεσιών που αναφέρεται σ’ αυτά.

ΙΙ. Ένταξη στο δικαιικό σύστημα

1. Σχέση με συνταγματικό και διοικητικό δίκαιο

  1. 2

H συνταγματική προστασία της βιομηχανικής ιδιοκτησίας αναφέρεται τόσο στην ελευθερία άσκησης της οικονομικής δραστηριότητας (αρ. 5 Συντ.) όσο και στην προστασία των δικαιωμάτων βιομηχανικής και διανοητικής ιδιοκτησίας κατά κρατικών προσβολών (αρ. 17 Συντ.), ενώ σημασία έχει και το αρ. 1 του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της

10

Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών.[8]

Η σχέση της βιομηχανικής ιδιοκτησίας με το διοικητικό δίκαιο συνίσταται στο ότι τα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας αποκτώνται με απόφαση της αρμόδιας αρχής και καταχώριση στο αντίστοιχο μητρώο, δηλ. με διοικητικές πράξεις. Για τον λόγο αυτόν, κατά των απορριπτικών αποφάσεων της αρμόδιας αρχής χωρεί προσφυγή στα διοικητικά δικαστήρια.

2. Βιομηχανική ιδιοκτησία και αστικό δίκαιο

  1. 3

H βιομηχανική ιδιοκτησία δεν αποτελεί αυτόνομο ή sui generis κλάδο δικαίου αλλά εντάσσεται ομαλά στο ιδιωτικό δίκαιο, δηλ. στο αστικό και το εμπορικό. H σχέση είναι εμφανής ιδίως με το αστικό δίκαιο, το οποίο, όπως και το δίκαιο της βιομηχανικής ιδιοκτησίας, αναγνωρίζει άυλα απόλυτα δικαιώματα, όπως το δικαίωμα στο όνομα και την επωνυμία (ΑΚ 58) καθώς και στα προϊόντα της διανοίας (ΑΚ 60). Ως εκ τούτου, η προσβολή των απόλυτων αυτών δικαιωμάτων, όπως και η προσβολή των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, αποτελεί αδικοπραξία (ΑΚ 914). H σχέση αυτή μεταξύ αστικού δικαίου και δικαίου βιομηχανικής ιδιοκτησίας έχει ως συνέπεια την εφαρμογή των γενικών διατάξεων του αστικού κώδικα (ιδίως των ΑΚ 57, 58, 60) για την συμπλήρωση κενών των ειδικών, μη αποκλειστικών, ρυθμίσεων του δικαίου της βιομηχανικής ιδιοκτησίας. Ιδιαίτερη σημασία έχει η ΑΚ 58, η οποία εφαρμόζεται συμπληρωματικά σε όλα τα διακριτικά γνωρίσματα που επιτελούν ονοματική λειτουργία, αλλά και η ΑΚ 57, η οποία μπορεί να χρησιμεύσει ως θεωρητικό θεμέλιο για την προστασία της οικονομικής δραστηριότητας. Η διαφορά από τα απόλυτα δικαιώματα του αστικού δικαίου συνίσταται στο ότι η παρεχόμενη προστασία στα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας είναι, όπως αναφέρθηκε, χρονικά περιορισμένη και με έντονες κοινωνικές δεσμεύσεις και ενδογενείς περιορισμούς προστασίας χάριν του κοινωνικού συνόλου.

Άλλες διαφορές από τα απόλυτα δικαιώματα του αστικού δικαίου είναι ότι η προστασία των δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας υπόκεινται σε εδαφικούς περιορισμούς, διότι προστατεύονται μόνο στην χώρα κτήσης τους. Επίσης στα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας δεν ισχύει η αρχή της καλόπιστης κτήσης, από πλευράς δε ουσίας, τα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας, σαν δικαιώματα που λειτουργούν στο πλαίσιο των κανόνων της αγοράς, έχουν σαφώς δυναμικό χαρακτήρα, δεν είναι δηλ. «στατικά» δικαιώματα, όπως τα απόλυτα δικαιώματα του αστικού δικαίου.

11

3. Βιομηχανική ιδιοκτησία και πνευματική ιδιοκτησία

  1. 4

Παραδοσιακά αντιπαραβάλλεται η βιομηχανική ιδιοκτησία (propriété industrielle) προς την πνευματική ιδιοκτησία (propriété littéraire et artistique), καθόσον, όπως υποστηρίζεται, η μεν πρώτη έχει ως αντικείμενο την προστασία τεχνικών και αισθητικών δημιουργημάτων που είναι οικονομικά εκμεταλλεύσιμα, ενώ η δεύτερη, παρότι, και αυτή, προστατεύει πνευματικές δημιουργίες, όπως τα έργα λόγου, τέχνης ή επιστήμης, εντάσσεται στον πολιτιστικό, και όχι, όπως η πρώτη, στον τεχνικό-επιχειρηματικό τομέα. H διάκριση των δύο κλάδων δικαίου καθίσταται εμφανής και από την ύπαρξη χωριστών διεθνών συμβάσεων που αναφέρονται σ’ αυτούς, όπως η Διεθνής Σύμβαση των Παρισίων για την προστασία της βιομηχανικής ιδιοκτησίας αφενός και η Σύμβαση της Βέρνης και η Παγκόσμια Σύμβαση για την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας αφετέρου. Από την άλλη όμως μεριά, τόσο τα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας όσο και τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και τα συγγενικά δικαιώματα έχουν ως κοινά στοιχεία ότι είναι απόλυτα δικαιώματα σε άυλα αγαθά, ότι προστατεύουν δημιουργήματα του πνεύματος και ότι είναι επιδεκτικά οικονομικής εκμετάλλευσης. Η σύγκλιση των δύο κλάδων ενισχύθηκε με την εξέλιξη της τεχνολογίας, με συνέπεια να καταστεί σε μεγάλο βαθμό ξεπερασμένος ο μεταξύ τους διαχωρισμός με βάση το πνευματικό ή το τεχνικό αντικείμενο προστασίας. Πράγματι, η εμφάνιση νέων τεχνικών καινοτομιών θέτει συχνά το ερώτημα, αν θα πρέπει να προστατευθούν ως εφευρέσεις ή ως πνευματικά δημιουργήματα. Παρατηρείται δηλ. μια διεύρυνση του αντικειμένου προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας προς την τεχνολογία και συγχρόνως μια «αποπροσωποποίηση» του έργου από τον δημιουργό του. Τούτο ισχύει ιδίως για τα προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών και τις βάσεις δεδομένων ( αρ. 2 παρ. 2α, παρ. 3 ν. 2121/1993),[9] ενώ μπορεί επίσης να γίνει αντίστοιχη αναφορά και για προστασία των οπτικοακουστικών έργων. Ισχύει όμως και το αντίστροφο, δηλ. δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας, ιδίως σχέδια και υποδείγματα, αλλά και τεχνικές επινοήσεις, μπορεί να προσεγγίζουν τα πνευματικά δημιουργήματα, και ως εκ τούτου να τύχουν σωρευτικής προστασίας.[10] Παρατηρείται, δηλαδή, τάση σύγκλισης των δύο κλάδων δικαίου. Επιβεβαίωση της στενής συγγένειας των δικαιωμάτων βιομηχανικής και πνευματικής ιδιοκτησίας αποτελεί, όπως αναφέρθηκε, και η ένταξη και των δύο αντικειμένων στην ενιαία υπερκείμενη έννοια της διανοητικής ιδιοκτησίας ή στο δίκαιο των άυλων αγαθών.

Βεβαίως, οι επί μέρους διαφορές μεταξύ των δύο κλάδων εξακολουθούν να υπάρχουν, με την σημαντικότερη εξ αυτών να είναι ότι η δυνατότητα οικονομικής εκμετάλλευσης δεν αποτελεί προϋπόθεση προστασίας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, όπως συμβαίνει με τα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας. Επίσης τα δικαιώματα

12

πνευματικής ιδιοκτησίας δεν προστατεύουν μόνο τα περιουσιακά συμφέροντα του δημιουργού αλλά και το δικαίωμα της προσωπικότητάς του (ηθικά συμφέροντα). Υπάρχουν και άλλες, επί μέρους, διαφορές μεταξύ των δύο κλάδων, όπως ότι τα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας, σε αντίθεση με εκείνα της πνευματικής ιδιοκτησίας, αποκτώνται κατά κανόνα με τυπική διαδικασία.

4. Βιομηχανική ιδιοκτησία και ελεύθερος ανταγωνισμός

  1. 5

Τόσο η βιομηχανική ιδιοκτησία όσο και ο ελεύθερος ανταγωνισμός συγκλίνουν σε έναν απώτερο στόχο, ο οποίος είναι η οικονομική ανάπτυξη μέσω της προστασίας του ανταγωνισμού· στοχεύουν δηλ. στην δημιουργία συνθηκών υγιούς και ελεύθερου ανταγωνισμού. Κατά τα λοιπά όμως υπάρχει απόκλιση των δύο δικαίων ως προς τους εγγύτερους στόχους τους. Πράγματι, η βιομηχανική ιδιοκτησία προστατεύει πνευματικά δημιουργήματα, ενώ βασικός σκοπός του δικαίου του ανταγωνισμού είναι η εξασφάλιση της ελευθερίας του ανταγωνισμού με την απαγόρευση περιοριστικών συμπράξεων και την κατάχρηση οικονομικής ισχύος. Ο σκοπός αυτός προσδίδει στο δίκαιο του ανταγωνισμού έντονο θεσμικό χαρακτήρα και χροιά δημόσιου συμφέροντος, έστω και αν με αυτό προστατεύονται και ιδιωτικά συμφέροντα. Μάλιστα, η απόκλιση αυτή ως προς τους εγγύτερους στόχους δημιουργεί, όπως αναφέρθηκε, σχέση έντασης μεταξύ των δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας και ελεύθερου ανταγωνισμού, καθόσον τα δικαιώματα αυτά χαρακτηρίζονται ως «μονοπωλιακά».[11]

  1. 6

Δεν είναι, εντούτοις, ακριβές ότι τα άυλα αγαθά δημιουργούν μονοπωλιακά δικαιώματα, διότι το αποκλειστικό δικαίωμα σε άυλο αγαθό δεν μπορεί να ταυτισθεί με την οικονομική έννοια του μονοπωλίου, το οποίο θέτει, πράγματι, σε κίνδυνο την υπόσταση του ανταγωνισμού. Θα μπορούσε να γίνει δεκτό ότι τα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας είναι «μονοπωλιακά» δικαιώματα μόνο με την έννοια ότι παρέχουν αποκλειστικό δικαίωμα εκμετάλλευσής τους υπέρ ορισμένου προσώπου, αλλά όχι ότι δημιουργούν μονοπώλια με την έννοια της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας. Γι’ αυτό, μόνο το γεγονός της εκμετάλλευσης δικαιώματος βιομηχανικής ιδιοκτησίας, δεν θέτει eo ipso ζήτημα καταχρηστικής άσκησής του. Τέτοιο ζήτημα τίθεται μόνον, εφόσον η επιχείρηση που εκμεταλλεύεται το συγκεκριμένο δικαίωμα πληροί τους όρους του αρ. 2 ν. 3959/2011. Επομένως, από την σκοπιά αυτήν, δεν τίθεται ούτε θέμα μη παροχής προστασίας στα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας ούτε ελέγχου τυχόν καταχρηστικής άσκησής τους (με την έννοια του αρ. 2 ν. 3959/2011).

  1. 7

Εντούτοις, η προστασία των δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας όχι μόνο δεν περιορίζει τον ανταγωνισμό αλλά, αντίθετα, τον ενισχύει. Πράγματι, αν ο οποιοσδήποτε τρίτος μπορούσε να εκμεταλλεύεται ξένα δικαιώματα προς ίδιον όφελος, θα πλήττονταν τελικά η οικονομική ελευθερία, την οποία, ακριβώς, προστατεύει το δίκαιο του ελεύθερου ανταγωνισμού. Ευλόγως, λοιπόν, γίνεται λόγος για το παράδοξο της προώθησης του ανταγωνισμού μέσω του περιορισμού του. Η εύνοια προς την καινοτομία, η οποία

13

συμβάλλει στην οικονομική πρόοδο και την ευημερία των καταναλωτών, διαφαίνεται, άλλωστε, και από το αρ. 1 παρ. 3 ν. 3959/2011 (=αρ. 101 παρ. 3 ΣΛΕΕ), το οποίο, με προϋποθέσεις, εξαιρεί της εφαρμογής του αρ. 1 παρ. 1 ν. 3959 (=αρ. 101 παρ. 1 ΣΛΕΕ) συμπεριφορές, οι οποίες διαφορετικά θα απαγορεύονταν. Οι κανόνες για τον ανταγωνισμό μπορούν, πάντως, να εφαρμοσθούν σε περίπτωση καταχρηστικής εκμετάλλευσης της θέσης ισχύος που συνδέεται με το μονοπωλιακό δικαίωμα, ιδίως της ευρεσιτεχνίας. Σύμφωνα με την νομολογία του ΔΕΚ (ΔΕΕ), το επιτρεπτό της άσκησης θα κριθεί ύστερα από στάθμιση συμφερόντων και αφού ληφθεί υπόψη «το ειδικό αντικείμενο» του προστατευόμενου δικαιώματος.[12] Καταχρηστική εκμετάλλευση του μονοπωλιακού δικαιώματος βιομηχανικής ιδιοκτησίας μπορεί, με προϋποθέσεις, να υπάρξει ιδίως σε περίπτωση καταχρηστικής άρνησης παραχώρησης άδειας χρήσης.[13]

Βιβλιογραφία. Αθανασίου/Μαστρομανώλης, Η κατοχύρωση και προστασία δικαιώματος βιομηχανικής ιδιοκτησίας ως κατάχρηση ισχύος στο δίκαιο του ελεύθερου ανταγωνισμού. Σκέψεις με αφορμή την υπόθεση Αstra Zeneca, Τιμ. Τομ. Ν. Ρόκα=ΧρΙΔ 2012, 324, Κινινή, Η άρνηση παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης άυλων αγαθών στο δίκαιο του ελεύθερου ανταγωνισμού, 2004, Λιανός/Τσουλούφας, εις ΔικΕλΑντ, 2η έκδ., 2020, § 14α, αρ. 55 επ., Σταματούδη, Κοινοτικό δίκαιο του ανταγωνισμού και διανοητική ιδιοκτησία, 2006, Χρυσάνθης, Η σχέση δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας και ελεύθερου ανταγωνισμού στο παράδειγμα της διανομής προϊόντων ή υπηρεσιών μέσω διαδικτύου, Aναμν. Tόμ. Aντ. Αντάπαση, 2013, 1427, ο ίδιος, Τα δικαιώματα της διανοητικής ιδιοκτησίας ως παράγοντας ανάπτυξης, αλλά και ανάσχεσης της τεχνολογικής προόδου, ΕΕμπΔ 2019, 747.

ΙΙΙ. Οργανισμός Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας και άλλοι διεθνείς οργανισμοί

  1. 8

Ο Οργανισμός Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας (ΟΒΙ) ιδρύθηκε με τον ν. 1733/1987 με σκοπό την συμβολή στην τεχνολογική και βιομηχανική ανάπτυξη της χώρας.[14] Ο ΟΒΙ είναι νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου, εποπτευόμενο από το Υπουργείο Οικονομίας και Ανάπτυξης, το οποίο είναι αρμόδιο για την χορήγηση δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας. Ειδικότερα, ο ΟΒΙ χορηγεί διπλώματα ευρεσιτεχνίας, διπλώματα τροποποίησης, πιστοποιητικά υποδειγμάτων χρησιμότητας και σχεδίων ή υποδειγμάτων,[15] οι δε πράξεις του είναι εκτελεστές διοικητικές πράξεις και ως τέτοιες προσβάλλονται ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας.[16] Λειτουργεί δηλ. ο ΟΒΙ ως αυτόνομη διοικητική

14

αρχή.[17] Οι αρμοδιότητες του ΟΒΙ θα επεκταθούν με το αρ. 33 παρ. 1 ν. 4796/2021 και ως προς την καταχώριση σημάτων, αρμοδιότητα την οποία ασκούσε και ασκεί μέχρι σήμερα η Διεύθυνση Σημάτων της ΓΓ Εμπορίου και Προστασίας του Καταναλωτή του Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων.

Να σημειωθεί ότι η κατάθεση στον ΟΒΙ αιτήσεων για την χορήγηση κάθε είδους τίτλων και πιστοποιητικών δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας, καθώς και εγγράφων αλληλογραφίας ή παροχής υπηρεσιών γίνεται πλέον αποκλειστικά ηλεκτρονικά, οι αιτήσεις υπογράφονται ηλεκτρονικά, ενώ τα σχετικά τέλη καταβάλλονται αποκλειστικά μέσω ηλεκτρονικών πληρωμών (αρ. 7α παρ. 1 ν. 1733, ΥΑ 69483/ΔΕΚΝΤ61/2019).

Με το π.δ. 31/2019 ιδρύθηκε η Ελληνική Ακαδημία Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας (ΑΒΙ), ως αυτοτελής υπηρεσία του ΟΒΙ, η οποία έχει, μεταξύ άλλων, ως σκοπό την ανάπτυξη και εναρμόνιση της εκπαίδευσης και κατάρτισης στο πεδίο του ελληνικού, ευρωπαϊκού και διεθνούς δικαίου της βιομηχανικής ιδιοκτησίας ( αρ. 2 π.δ. 31/2019).

  1. 9

Αντίστοιχες αρχές έχουν τα περισσότερα κράτη, και, βέβαια, όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Patent Offices). Παράλληλα, το Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας (European Patent Office, EPO) με έδρα το Μόναχο χορηγεί ευρωπαϊκά διπλώματα ευρεσιτεχνίας, το δε Γραφείο Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (European Union Intellectual Property Office, EUΙPO) με έδρα το Αλικάντε καταχωρίζει σχέδια και υποδείγματα και σήματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μεταξύ των καθηκόντων του Γραφείου είναι και η προώθηση της σύγκλισης των πρακτικών και εργαλείων στους τομείς των σημάτων και σχεδίων και υποδειγμάτων με τις κεντρικές υπηρεσίες βιομηχανικής ιδιοκτησίας των κρατών μελών (αρ. 151 του Κανονισμού 2017/1001/ΕΕ). Περαιτέρω, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Διανοητικής Ιδιοκτησίας (ΠΟΔΙ, World Intellectual Property Organization, WIPO) με έδρα την Γενεύη σκοπό έχει να συμβάλει στην ενίσχυση της προστασίας των δικαιωμάτων της βιομηχανικής και της πνευματικής ιδιοκτησίας διεθνώς.

ΙV. Εκδίκαση υποθέσεων βιομηχανικής ιδιοκτησίας

  1. 10

Με τον ν. 2943/2001 (αρ. 6-11) συστάθηκαν στα πολιτικά πρωτοδικεία και εφετεία Αθηνών και Θεσσαλονίκης ειδικά τμήματα, ως πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια δικαστήρια σημάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης,[18] τα οποία, εκτός από την εκδίκαση υποθέσεων σημάτων, εκδικάζουν και υποθέσεις που αναφέρονται σε διπλώματα ευρεσιτεχνίας, πιστοποιητικά υποδειγμάτων χρησιμότητας, μεταφορά τεχνολογίας, τοπογραφίες προϊόντων ημιαγωγών και συμπληρωματικά πιστοποιητικά προστασίας, βιομηχανικά σχέδια

15

Back to Top